Milli Mətbuat Günü xalqımızın maarifçilik ənənələrinin, milli özünüdərkinin və ictimai fikrinin formalaşmasının simvoludur

Hər il iyulun 22-si Azərbaycanda Milli Mətbuat Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix təkcə ilk milli qəzetimizin nəşrə başlamasının ildönümü deyil, eyni zamanda xalqımızın maarifçilik ənənələrinin, milli özünüdərkinin və ictimai fikrinin formalaşmasının simvoludur. Azərbaycan milli mətbuatının əsası 1875-ci il iyulun 22-də böyük maarifçi Həsən bəy Zərdabinin təşəbbüsü ilə nəşr olunan "Əkinçi" qəzeti ilə qoyulmuşdur. O vaxtdan ötən 151 il ərzində Azərbaycan mətbuatı çoxsaylı tarixi mərhələlərdən keçərək müasir dövlətin mühüm informasiya institutlarından birinə çevrilmişdir.

XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycanda baş verən ictimai dəyişikliklər milli mətbuatın yaranması üçün əlverişli zəmin yaratmışdı. Maarifçiliyin geniş vüsət aldığı, elmə və təhsilə marağın artdığı bir dövrdə Həsən bəy Zərdabi cəmiyyətin inkişafının yalnız bilik və maariflənmə yolu ilə mümkün olduğunu dərindən dərk edirdi. Bu baxımdan "Əkinçi" sadəcə qəzet funksiyasını yerinə yetirmirdi. O, xalqı maarifləndirən, milli dilin inkişafına xidmət edən, yeni ideyaları cəmiyyətə çatdıran və ictimai düşüncənin formalaşmasına təsir göstərən mühüm bir tribuna idi. Azərbaycan jurnalistikasının gələcək inkişaf istiqamətləri də məhz bu nəşrin müəyyənləşdirdiyi prinsiplər üzərində formalaşdı.
Sonrakı illərdə Azərbaycan mətbuatı ölkənin ictimai-siyasi həyatında baş verən bütün mühüm hadisələrin fəal iştirakçısına çevrildi. Müxtəlif tarixi dövrlərdə fəaliyyət göstərən qəzet və jurnallar xalqın milli şüurunun inkişafında, ana dilinin qorunub saxlanılmasında, milli-mənəvi dəyərlərin təbliğində və azadlıq ideyalarının geniş yayılmasında böyük rol oynadı. Bu nəşrlər təkcə informasiya mənbəyi kimi deyil, həm də milli kimliyin qorunmasına xidmət edən ideoloji və mədəni platformalar kimi çıxış etdilər. Məhz həmin zəngin irs bu gün Azərbaycan mediasının dayandığı möhkəm təməlin formalaşmasına imkan yaratmışdır.
Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra media sahəsinin inkişafı yeni mərhələyə qədəm qoydu. Müstəqil dövlət quruculuğu prosesində söz azadlığının təmin olunması və müasir medianın formalaşdırılması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edildi. Xüsusilə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışından sonra bu sahədə genişmiqyaslı islahatlar həyata keçirildi. 1998-ci ildə dövlət senzurasının ləğv olunması Azərbaycan mediasının tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. Bunun nəticəsində kütləvi informasiya vasitələrinin daha sərbəst fəaliyyət göstərməsi üçün hüquqi və praktiki imkanlar yaradıldı.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə informasiya siyasəti dövrün yeni çağırışlarına uyğun şəkildə inkişaf etdirildi. Qloballaşma və rəqəmsallaşmanın sürətləndiyi müasir dünyada informasiya təhlükəsizliyi dövlət təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsinə çevrildiyi üçün media sahəsində də yeni yanaşmalar tətbiq olunmağa başladı. Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması, "Media haqqında" Qanunun qəbul edilməsi, media subyektlərinə müxtəlif dəstək mexanizmlərinin tətbiqi, jurnalistlərin sosial təminatının gücləndirilməsi və vergi güzəştlərinin müəyyən olunması dövlətin bu sahəyə verdiyi əhəmiyyətin konkret təzahürüdür.
Azərbaycan jurnalistləri Vətən müharibəsi zamanı öz peşəkarlıqlarını və yüksək məsuliyyət hissini bir daha nümayiş etdirdilər. Döyüş meydanında əldə olunan uğurların dünya ictimaiyyətinə operativ və obyektiv şəkildə çatdırılmasında informasiya cəbhəsində çalışan media nümayəndələrinin xüsusi xidmətləri oldu. Onlar faktlara əsaslanan məlumatlarla beynəlxalq auditoriyanı məlumatlandıraraq Azərbaycanın haqlı mövqeyinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasına mühüm töhfə verdilər. Müharibə dövründə informasiya məkanında aparılan peşəkar fəaliyyət ölkəmizin həqiqətlərinin beynəlxalq informasiya məkanında daha dolğun təqdim edilməsinə imkan yaratdı.
Müharibədən sonrakı dövrdə isə medianın qarşısında yeni vəzifələr meydana çıxdı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı yenidənqurma layihələri, "Böyük Qayıdış" proqramının icrası, müasir şəhər və kənd konsepsiyalarının reallaşdırılması, sosial və iqtisadi layihələrin icrası media tərəfindən geniş şəkildə işıqlandırılır. Bununla yanaşı, regionda yaranmış yeni geosiyasi reallıqların ictimaiyyətə çatdırılması da jurnalistikanın mühüm fəaliyyət istiqamətlərindən biri olaraq qalır.
Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı dünya mediasında olduğu kimi Azərbaycan jurnalistikasında da yeni mərhələnin başlanmasına səbəb olmuşdur. İnternet platformalarının geniş yayılması, sosial medianın sürətli inkişafı, multimedia jurnalistikası və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi informasiyanın hazırlanması və yayılması prosesini əsaslı şəkildə dəyişdirmişdir. Müasir media artıq yalnız ənənəvi xəbər istehsalçısı deyil, eyni zamanda müxtəlif rəqəmsal platformalarda operativ və interaktiv fəaliyyət göstərən çoxşaxəli informasiya sistemidir.
Lakin texnologiyaların inkişafı ilə yanaşı yeni təhlükələr də meydana çıxmışdır. Dezinformasiyanın sürətlə yayılması, saxta xəbərlərin hazırlanması, informasiya manipulyasiyalarının artması peşəkar jurnalistikanın məsuliyyətini daha da artırır. Belə şəraitdə dəqiq faktlara söykənən, obyektiv və qərəzsiz media cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılmasının əsas təminatçısı kimi çıxış edir.
Azərbaycan mediası son illərdə beynəlxalq informasiya mühitində də daha fəal iştirak etməyə başlamışdır. Xarici media qurumları ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi, beynəlxalq təşkilatlarla birgə layihələrin həyata keçirilməsi və müxtəlif ölkələrin jurnalistləri ilə peşəkar əlaqələrin inkişaf etdirilməsi ölkəmizin informasiya diplomatiyasının güclənməsinə mühüm töhfə verir. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə keçirilən beynəlxalq media tədbirləri ölkəmizin qlobal informasiya platformalarında fəallığını daha da artırır.
Bu baxımdan Şuşada təşkil olunan Qlobal Media Forumları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən media rəhbərlərinin və jurnalistlərin iştirak etdiyi bu forumlar informasiya təhlükəsizliyi, rəqəmsal media, süni intellekt, dezinformasiyaya qarşı mübarizə və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi aktual mövzuların müzakirəsinə imkan yaradır. Eyni zamanda belə tədbirlər Azərbaycanın beynəlxalq dialoq platforması kimi nüfuzunu daha da möhkəmləndirir.
Azərbaycan milli mətbuatının 150 illik yubileyinin ölkə miqyasında yüksək səviyyədə qeyd olunması da dövlətin media siyasətinə verdiyi önəmin göstəricisidir. Yubiley münasibətilə xüsusi medalın təsis olunması, jurnalistlərin dövlət mükafatlarına layiq görülməsi və müxtəlif təşviq mexanizmlərinin tətbiqi media nümayəndələrinin əməyinə verilən yüksək qiymətin ifadəsidir.
Hazırda qarşıda duran əsas vəzifələrdən biri milli medianın rəqəmsal transformasiya imkanlarından maksimum istifadə etməsidir. Süni intellekt əsaslı texnologiyaların tətbiqi, multimedia jurnalistikasının inkişaf etdirilməsi, media savadlılığının artırılması, gənc jurnalistlərin peşə hazırlığının gücləndirilməsi və milli informasiya təhlükəsizliyinin etibarlı şəkildə qorunması gələcək inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərini təşkil edir. Bu istiqamətlər üzrə görülən işlər Azərbaycan mediasının beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini daha da yüksəldəcək.
Müasir dövrdə güclü və məsuliyyətli media dövlətin davamlı inkişafının mühüm şərtlərindən biri hesab edilir. İqtisadi inkişaf, demokratik idarəetmə, rəqəmsal texnologiyalar və vətəndaş cəmiyyətinin formalaşması prosesində jurnalistikanın rolu getdikcə artır. Azərbaycan mediası milli maraqları əsas tutaraq cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılması, dövlətlə vətəndaş arasında etibarlı informasiya körpüsünün yaradılması və ölkəmizin beynəlxalq imicinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm missiyanı uğurla yerinə yetirir.
Bir əsr yarımdan artıq əvvəl "Əkinçi" ilə əsası qoyulan milli mətbuat bu gün müasir informasiya texnologiyalarının yaratdığı geniş imkanlardan istifadə edərək yeni inkişaf mərhələsini yaşayır. Tarixi ənənələrə söykənən, müasir çağırışlara uyğunlaşan və milli maraqları hər zaman üstün tutan Azərbaycan mediası gələcəkdə də peşəkarlıq, obyektivlik, vətənpərvərlik və milli məsuliyyət prinsiplərinə sadiq qalaraq ölkənin informasiya təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə, cəmiyyətin maariflənməsinə və Azərbaycanın haqq səsinin beynəlxalq aləmdə daha geniş eşidilməsinə mühüm töhfələr verməyə davam edəcəkdir.

İsa Məmmədov
YAP Babək rayon təşkilatının sədri