"Əkinçi" qəzeti Azərbaycan milli mətbuatının bünövrəsini qoyub

Azərbaycan xalqının zəngin tarixi irsi içərisində xüsusi əhəmiyyət daşıyan günlərdən biri 22 İyul – Milli Mətbuat Günüdür. Bu əlamətdar tarix milli mətbuatımızın yaranmasının ildönümü olmaqla yanaşı, xalqımızın maarifçilik tarixinin, milli özünüdərkinin və ictimai fikir ənənələrinin inkişafını özündə əks etdirən mühüm hadisədir. 1875-ci il iyulun 22-də görkəmli ziyalı və maarifçi Həsən bəy Zərdabi tərəfindən nəşr edilən "Əkinçi" qəzeti Azərbaycan milli mətbuatının bünövrəsini qoymuş, sonrakı dövrlərdə formalaşacaq jurnalistika məktəbinin əsasını yaratmışdır. Aradan keçən illər ərzində milli mətbuatımız müxtəlif ictimai-siyasi mərhələlərdən keçərək müasir Azərbaycanın informasiya siyasətinin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilmişdir.

Milli mətbuatın meydana çıxması təsadüfi hadisə deyildi. XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycan cəmiyyətində elmə, təhsilə və milli oyanış ideyalarına maraq sürətlə artırdı. Həsən bəy Zərdabi xalqın tərəqqisinin yalnız savadlanma və maariflənmə yolu ilə mümkün olduğunu uzaqgörənliklə qiymətləndirərək "Əkinçi" qəzetini nəşr etdirdi. Bu nəşr cəmiyyətin gündəlik həyatını işıqlandırmaqla kifayətlənmirdi. O, ana dilinin qorunmasına xidmət edir, milli düşüncə tərzini möhkəmləndirir, elm və mədəniyyətin təbliği ilə məşğul olur, insanları yeni ideyalar ətrafında birləşdirirdi. Beləliklə, "Əkinçi" Azərbaycan tarixində yalnız ilk qəzet deyil, həm də maarifçilik hərəkatının aparıcı simvollarından biri kimi yadda qaldı.
Sonrakı onilliklərdə Azərbaycan mətbuatı ictimai həyatın bütün sahələrinin inkişafında fəal iştirak etdi. Müxtəlif dövrlərdə nəşr olunan qəzet və jurnallar xalqın milli şüurunun formalaşmasına, ana dilinin zənginləşməsinə, azadlıq ideallarının yayılmasına və milli-mənəvi dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsinə mühüm töhfələr verdi. Mətbuat cəmiyyətin düşüncə platformasına çevrilərək ictimai rəyin formalaşmasına, milli kimliyin qorunmasına və vətənpərvərlik hissinin gücləndirilməsinə xidmət göstərdi. Bu zəngin tarixi irs müasir Azərbaycan mediasının inkişafının ideoloji və peşəkar əsaslarını təşkil edir.
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra informasiya siyasətində tamamilə yeni mərhələ başlandı. Dövlət quruculuğu prosesində demokratik prinsiplərin möhkəmləndirilməsi, söz azadlığının təmin olunması və müstəqil medianın inkişafı prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən edildi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl islahatlar nəticəsində milli mətbuatın inkişafı üçün möhkəm hüquqi baza yaradıldı. Xüsusilə 1998-ci ildə senzuranın ləğv edilməsi Azərbaycan jurnalistikasının tarixində yeni səhifə açdı. Bu qərar medianın sərbəst fəaliyyətini təmin etməklə yanaşı, cəmiyyətin daha operativ və obyektiv informasiya əldə etməsinə geniş imkanlar yaratdı.
Bu dövrdə qəbul olunan qanunvericilik aktları, medianın fəaliyyətini tənzimləyən hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi, jurnalist peşəsinin nüfuzunun artırılması istiqamətində görülən tədbirlər ölkədə sağlam media mühitinin formalaşmasına mühüm təsir göstərdi. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət nəticəsində informasiya məkanında rəqabət mühiti genişləndi, media subyektlərinin fəaliyyəti üçün daha əlverişli şərait yarandı.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə isə media siyasəti müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə daha da inkişaf etdirildi. İnformasiya təhlükəsizliyinin milli təhlükəsizliyin əsas elementlərindən biri kimi qiymətləndirilməsi bu istiqamətdə aparılan islahatların əhatə dairəsini genişləndirdi. Medianın İnkişafı Agentliyinin yaradılması, "Media haqqında" Qanunun qəbul edilməsi, media subyektlərinə vergi güzəştlərinin tətbiqi, jurnalistlərin sosial rifahının yaxşılaşdırılması və peşə fəaliyyətinin stimullaşdırılması dövlətin mediaya göstərdiyi sistemli dəstəyin mühüm göstəriciləridir.
Son illərdə həyata keçirilən islahatlar nəticəsində Azərbaycan mediası həm texniki imkanlarını, həm də peşəkarlıq səviyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldə bilmişdir. İnnovativ yanaşmaların tətbiqi, rəqəmsal platformaların geniş istifadəsi və informasiya resurslarının müasirləşdirilməsi milli medianın inkişafına yeni dinamika qazandırmışdır.
Azərbaycan jurnalistlərinin peşəkarlığı və yüksək məsuliyyət hissi 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə xüsusilə aydın şəkildə özünü göstərdi. İnformasiya cəbhəsində çalışan media nümayəndələri hadisələri operativ şəkildə işıqlandıraraq, dəqiq və təsdiqlənmiş məlumatları ictimaiyyətə çatdırdılar. Onların fəaliyyəti nəticəsində Azərbaycanın haqlı mövqeyi beynəlxalq informasiya məkanında daha geniş auditoriyaya çatdırıldı. Jurnalistlər təkcə xəbər ötürən deyil, həm də informasiya mübarizəsində milli maraqları müdafiə edən peşəkar media nümayəndələri kimi mühüm missiya yerinə yetirdilər.
Müharibədən sonrakı dövrdə medianın fəaliyyət istiqamətləri daha da genişləndi. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işləri, "Böyük Qayıdış" proqramının icrası, müasir infrastruktur layihələri, ağıllı şəhər və ağıllı kənd konsepsiyalarının həyata keçirilməsi, eləcə də regionda yaranmış yeni geosiyasi vəziyyət media tərəfindən geniş şəkildə işıqlandırılır. Bu proseslər cəmiyyətin obyektiv məlumatlandırılmasında mühüm rol oynayır.
Qlobal informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı jurnalistikanın fəaliyyət prinsiplərinə də ciddi təsir göstərmişdir. Rəqəmsal platformalar, sosial media, mobil jurnalistika, multimedia məhsulları və süni intellekt texnologiyaları informasiyanın hazırlanması və yayılması üsullarını əsaslı şəkildə dəyişmişdir. Müasir dövrdə media yalnız çap və televiziya ilə məhdudlaşmır, müxtəlif rəqəmsal platformalarda fasiləsiz informasiya axını təmin edən çoxşaxəli sistem kimi fəaliyyət göstərir.
Bununla yanaşı, informasiya mühitində yeni risklər də meydana çıxmışdır. Saxta xəbərlərin yayılması, dezinformasiya kampaniyaları və informasiya manipulyasiyaları müasir medianın qarşısında duran əsas çağırışlar sırasındadır. Belə şəraitdə peşəkar jurnalistika prinsiplərinə sadiqlik, faktların dəqiqliyi, obyektivlik və məsuliyyət cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılmasının başlıca şərtinə çevrilmişdir.
Azərbaycan mediası beynəlxalq informasiya əməkdaşlığının inkişafına da mühüm töhfələr verir. Xarici media qurumları ilə əlaqələrin genişləndirilməsi, beynəlxalq təşkilatlarla birgə layihələrin həyata keçirilməsi və müxtəlif ölkələrin jurnalistləri ilə peşəkar əməkdaşlıq ölkəmizin informasiya diplomatiyasını daha da gücləndirir. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə təşkil olunan beynəlxalq media tədbirləri ölkəmizin qlobal informasiya məkanında nüfuzunun artmasına xidmət edir.
Bu baxımdan Şuşada keçirilən Qlobal Media Forumları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Müxtəlif ölkələrdən media rəhbərlərinin, ekspertlərin və jurnalistlərin iştirak etdiyi bu platforma informasiya təhlükəsizliyi, süni intellekt, rəqəmsal transformasiya, media etikası və dezinformasiyaya qarşı mübarizə kimi aktual məsələlərin müzakirəsinə geniş imkan yaradır. Forum eyni zamanda beynəlxalq media əməkdaşlığının inkişafına mühüm töhfə verir.
Azərbaycan milli mətbuatının 150 illik yubileyinin dövlət səviyyəsində geniş qeyd olunması media sahəsinə göstərilən yüksək diqqətin növbəti təzahürü oldu. Bu münasibətlə yubiley medalının təsis edilməsi, media nümayəndələrinin müxtəlif dövlət mükafatları ilə təltif olunması və jurnalist əməyinin yüksək qiymətləndirilməsi ölkədə həyata keçirilən media siyasətinin ardıcıllığını bir daha nümayiş etdirdi.
Hazırda Azərbaycan mediasının qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri rəqəmsal transformasiyanın imkanlarından maksimum istifadə etməklə milli informasiya resurslarının beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini artırmaqdır. Süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi, multimedia jurnalistikasının inkişaf etdirilməsi, media savadlılığının yüksəldilməsi, gənc jurnalistlərin peşə hazırlığının gücləndirilməsi və informasiya təhlükəsizliyinin daha etibarlı təmin olunması gələcək inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərini təşkil edir.
Müasir dövrdə inkişaf etmiş media sistemi dövlətin ümumi inkişaf göstəricilərindən biri hesab olunur. Güclü iqtisadi potensial, innovativ texnologiyalar və səmərəli idarəetmə ilə yanaşı, peşəkar media da cəmiyyətin davamlı inkişafına xidmət edən vacib institutlardan biridir. Azərbaycan mediası milli maraqları rəhbər tutaraq dövlətlə cəmiyyət arasında informasiya körpüsünü möhkəmləndirir, ictimaiyyətin obyektiv məlumatlandırılmasını təmin edir və ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun yüksəldilməsində mühüm rol oynayır.
Bir əsr yarımdan artıq müddət əvvəl "Əkinçi" qəzeti ilə başlanan şərəfli yol bu gün müasir informasiya texnologiyalarının imkanları ilə daha da zənginləşmişdir. Tarixi ənənələrə sadiq qalan, eyni zamanda yeniliklərə açıq olan Azərbaycan milli mətbuatı ölkənin informasiya təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi, milli maraqların müdafiəsi və həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində bundan sonra da öz məsuliyyətli missiyasını uğurla davam etdirəcəkdir.

Elvin Əliyev
YAP Babək rayon təşkilatı sədrinin müavini