Naxçıvanın strateji intibahı: Zəngəzur dəhlizi və qlobal enerji qovşağı konsepsiyası

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Naxçıvan Muxtar Respublikasına 17-ci rəsmi səfəri və səfər çərçivəsində Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə bölgənin geoiqtisadi xəritəsində tutduğu mövqeyi bir daha diqqət mərkəzinə gətirdi. Səfərin yekunları Naxçıvanın təcrid olunmuş ərazidən Avrasiya nəqliyyat və enerji koridorlarının strateji qovşağına transformasiya olunduğunu nümayiş etdirir.

İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra yaranan yeni reallıqların ən mühüm tərkib hissəsi Zəngəzur dəhlizinin açılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirmək tarixi bir hədəf olub və bu istiqamətdə ardıcıl addımlar atılıb. 2025-ci il avqustun 8-də keçirilən Vaşinqton Zirvə Görüşündə qəbul edilən qərarlar və TRIPP layihəsinin icrasına start verilməsi bu prosesdə həlledici mərhələ oldu. Layihənin tezliklə reallaşdırılması Azərbaycanın qlobal nəqliyyat şəbəkələrindəki mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək.

Naxçıvan ərazisində dəmir yolu infrastrukturunun bərpası xüsusi texniki-iqtisadi əsaslandırma ilə həyata keçirilir. Yenidən qurulacaq xəttin uzunluğu 194 kilometr təşkil edir və mövcud 1,5 milyon tonluq yükaşırma gücünün ilkin mərhələdə 15 milyon tona çatdırılması hədəflənir. Bu nəqliyyat arteriyası təkcə Şərq-Qərb dəhlizinin deyil, həm də Culfadan keçməklə İrana və Fars körfəzinə uzanan Şimal-Cənub dəhlizinin ikinci fəal qolu olacaq. Avropa İttifaqı və bir sıra beynəlxalq aktorların layihəyə göstərdiyi maraq Naxçıvan dəmir yolunun reabilitasiyası üçün nəzarət paketi Azərbaycan dövlətində qalmaq şərtilə beynəlxalq konsorsiumun yaradılması imkanlarını gündəmə gətirib.

Nəqliyyat infrastrukturu ilə yanaşı, Naxçıvanın enerji təhlükəsizliyi və ixrac potensialı da keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldırılır. Hələ vaxtilə İranla imzalanmış qaz mübadiləsi sazişi və daxili qazlaşdırmanın 100 faizə çatdırılması ilə qoyulan təməl bu gün iri generasiya layihələri ilə tamamlanır. Muxtar respublikada təməli qoyulan 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyası mövcud 200 meqavatlıq generasiya gücünü 1,5 dəfədən çox artıracaq.

Bununla yanaşı, Naxçıvanın zəngin bərpaolunan enerji resursları bölgəni yaşıl enerji zonasında mühüm oyunçuya çevirir. Aparılan təhlillər Günəş enerjisi istehsalı üçün Azərbaycanın ən əlverişli məkanının именно Naxçıvan olduğunu göstərib. 600 hektardan çox ərazidə yüzlərlə meqavatlıq Günəş elektrik stansiyalarının tikintisi, 100 meqavatlıq batareya saxlanc sistemlərinin qurulması və Tivi kəndindəki su elektrik stansiyası layihəsi Naxçıvanın enerji ixracatçısı kimi Türkiyə, İran və gələcəkdə Avropa bazarlarına inteqrasiyasını təmin edəcək. Zəngəzur enerji dəhlizi vasitəsilə Cəbrayıldakı çevirici yarımstansiyadan elektrik xətlərinin çəkilməsi isə bütöv regionun enerji dayanıqlığına töhfə verəcəkdir.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini