Naxçıvanın yeni inkişaf mərhələsi: böyük hədəflərdən real nəticələrə

Ölkə Prezidenti İlham Əliyevin avqustun 11-də 2026-cı Naxçıvan Muxtar Respublikasına səfəri və səfərin yekununda Azərbaycan Televiziyasına verdiyi müsahibə Naxçıvanın gələcək inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi hadisə kimi diqqəti cəlb edir. Dövlət başçısının müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər təkcə həmin gün Naxçıvanda görülən işlərin qiymətləndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Müsahibədə muxtar respublikanın təhlükəsizliyi, iqtisadi inkişafı, enerji potensialı, nəqliyyat imkanları, sənayeləşmə, sosial rifah və tarixi-mədəni irsin qorunması ilə bağlı uzunmüddətli strateji baxış öz əksini tapıb.

Dövlət başçısı İlham Əliyevin prezident kimi muxtar respublikaya 17-ci səfəri zamanı verdiyi müsahibədə xüsusi vurğuladı ki, hər səfərin öz mənası və nəticəsi var. Əslində, 11 avqust səfərinin proqramına nəzər saldıqda bunun təsadüfi fikir olmadığı aydın görünür. Həmin gün Naxçıvan Sənaye Parkının təməli qoyuldu, sosial evlər kompleksinin əsası qoyuldu, “Naxçıvan” Mehmanxana Kompleksinin təməlqoyma mərasimi keçirildi, “Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Plan” təqdim olundu, Möminə xatun türbəsində aparılan bərpa işləri ilə tanışlıq keçirildi, Əcəmi Naxçıvaninin abidəsinin açılışı oldu və hərbi hissələrə döyüş bayraqları təqdim edildi. Bütün bunlar bir-birindən ayrı layihələr təsiri bağışlasa da, əslində vahid məqsədə – Naxçıvanın hərtərəfli və davamlı inkişafına xidmət edən böyük strategiyanın ayrı-ayrı istiqamətləridir.
Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində ilk diqqət çəkən məqamlardan biri Naxçıvanın təhlükəsizliyi məsələsidir. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, illər ərzində muxtar respublikanın müdafiə potensialının gücləndirilməsi prioritet istiqamətlərdən biri olub. Bu yanaşmanın özündə mühüm siyasi məntiq var. Naxçıvan Azərbaycanın əsas ərazisi ilə birbaşa quru bağlantısı olmayan xüsusi coğrafi mövqeyə malikdir. Bu səbəbdən onun təhlükəsizliyi və müdafiə qabiliyyəti Azərbaycanın milli təhlükəsizlik sistemində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvanda Əlahiddə Ordunun yaradılması da məhz bu reallığın nəticəsidir. Prezidentin müsahibəsində vurğuladığı kimi, Əlahiddə Ordu Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Ən müasir hərbi texnika ilə təchizat, komando qüvvələrinin yaradılması və hərbi potensialın davamlı şəkildə artırılması Naxçıvanın təhlükəsizlik təminatının möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş tədbirlərdir. Bu məqam həm də Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı müdafiə konsepsiyasının Naxçıvanda da ardıcıl tətbiq olunduğunu göstərir. Dövlət başçısının “Azərbaycan Silahlı Qüvvələri bölgədə söz sahibidir” fikri isə ölkənin hərbi gücünün regional təhlükəsizliyə təsir imkanlarının artdığını ifadə edir.
Naxçıvanın gələcək inkişafında iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi xüsusi yer tutur. Bu baxımdan səfər zamanı Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması mühüm hadisədir. Prezident İlham Əliyev müsahibəsində bildirib ki, Naxçıvan Sənaye Parkı ərazi baxımından Sumqayıt Sənaye Parkından sonra Azərbaycanda ikinci böyük sənaye parkı olacaq. Bu, sadəcə yeni sənaye obyektinin yaradılması deyil. Bu layihə Naxçıvan iqtisadiyyatının istehsal yönümlü inkişafına, yeni müəssisələrin yaradılmasına, investisiyaların cəlb olunmasına və məşğulluğun artırılmasına hesablanıb.
İllər ərzində Naxçıvan iqtisadiyyatında müəyyən irəliləyişlər əldə olunsa da, qarşıdakı mərhələnin əsas fərqi sənayeləşmənin daha sistemli xarakter almasıdır. Sənaye Parkının yaradılması yerli xammal və resurslardan istifadə etməklə yeni istehsal sahələrinin formalaşmasına, məhsulların daxili və xarici bazarlara çıxarılmasına imkan yarada bilər. Burada əsas məqsəd yalnız yeni müəssisələrin sayını artırmaq deyil. Əsas hədəf iqtisadi fəallığın yüksəldilməsi, özəl sektorun imkanlarının genişləndirilməsi və Naxçıvanın özünü təmin edən, eyni zamanda ixrac potensialına malik iqtisadi məkana çevrilməsidir.
Müsahibənin ən mühüm istiqamətlərindən biri enerji məsələsi idi. Naxçıvan Sənaye Parkının tərkibində 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının tikilməsi planlaşdırılır. Hazırda muxtar respublikanın generasiya gücünün təxminən 200 meqavat olduğu nəzərə alınarsa, yeni stansiya bu göstəricini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Prezidentin sözlərinə görə, layihənin iki əsas məqsədi var: Naxçıvanın dayanıqlı enerji ilə təmin edilməsi və gələcəkdə elektrik enerjisinin ixracı. Bu, Naxçıvanın enerji siyasətində keyfiyyətcə yeni mərhələnin başlanğıcıdır. Bir müddət əvvəl Naxçıvan üçün əsas məsələlərdən biri enerjinin sabit və fasiləsiz təminatı idisə, indi gündəlikdə enerji ixracı məsələsi dayanır. Bu dəyişiklik Naxçıvanın iqtisadi potensialının necə transformasiya etdiyini göstərən mühüm göstəricidir.
Prezidentin qeyd etdiyi kimi, regionda enerji böhranları və müxtəlif risklər artır. Müharibələr, enerji daşıyıcılarının nəqli ilə bağlı problemlər və nəqliyyat zəncirlərinin pozulması enerji təhlükəsizliyini getdikcə daha mühüm məsələyə çevirir. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın enerji potensialının artırılması və enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvanın qazla 100 faiz təmin olunması da bu strategiyanın mühüm hissəsidir. İranla qaz mübadiləsi mexanizminin yaradılması nəticəsində muxtar respublikanın qaz təminatının sabitliyi təmin edilib. Lakin Azərbaycanın baxışı artıq bununla kifayətlənmir. Bu gün Azərbaycanda Naxçıvan – yaşıl enerjinin yeni mərkəzi yaradılır. Naxçıvanın Günəş və su ehtiyatları onun bərpaolunan enerji sahəsində böyük imkanlara malik olduğunu göstərir. Prezidentin müsahibəsində bu potensiala xüsusi diqqət yetirilməsi təsadüfi deyil.
Naxçıvanda Günəş elektrik stansiyalarının yaradılması, bərpaolunan enerji layihələrinə özəl sektorun cəlb edilməsi və enerji saxlanc sistemlərinin formalaşdırılması muxtar respublikanın gələcək enerji modelinin əsas elementlərindəndir. Bu istiqamət həm Azərbaycanın “yaşıl enerji” strategiyasına, həm də dünya enerji bazarında gedən dəyişikliklərə uyğundur. Beləliklə, Naxçıvan gələcəkdə yalnız öz enerji tələbatını ödəyən region kimi deyil, həm də enerji istehsal və ixrac edən mərkəz kimi formalaşa bilər. Bu, Naxçıvanın iqtisadi coğrafiyasında çox ciddi dəyişiklik deməkdir.
Dövlət başçısı Azərbaycanın əsas hissəsini onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvanla birləşdirməyin çoxdankı arzu olduğunu bildirdi və bu istiqamətdə artıq hədəfə yaxınlaşıldığını vurğuladı. Bu məsələnin əhəmiyyəti yalnız nəqliyyat əlaqəsinin bərpası ilə məhdudlaşmır. Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Naxçıvanı Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birləşdirəcək, muxtar respublikanın Türkiyə və digər region ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrini genişləndirəcək, yeni ticarət və logistika imkanları yaradacaq. Naxçıvanın uzun illər davam edən blokada şəraitindən çıxması onun iqtisadi potensialının tam şəkildə reallaşdırılması üçün mühüm şərtdir. Dəhlizin açılması ilə Naxçıvanın coğrafi məhdudiyyəti onun üstünlüyünə çevrilə bilər. Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə birləşdirilməsi gələcəkdə dəmir yolu, avtomobil yolu, enerji və kommunikasiya xətlərinin vahid sistemdə birləşməsinə imkan verə bilər. Bu, Naxçıvanı yalnız Azərbaycanın digər bölgələri ilə əlaqələndirməyəcək. Eyni zamanda, Azərbaycanı Türkiyə, İran və daha geniş Avrasiya məkanı ilə birləşdirən marşrutların imkanlarını artıracaq. Beləliklə, Naxçıvanın coğrafi mövqeyi yeni məna qazanır: vaxtilə təcrid yaradan coğrafi vəziyyət gələcəkdə tranzit üstünlüyünə çevrilə bilər.
Ölkə Prezidentinin Naxçıvana 11 avqust səfəri çərçivəsində “Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Plan”la tanış olması xüsusilə diqqətçəkən hadisədir. Bu fakt göstərir ki, Naxçıvanın inkişafına yalnız cari vəzifələr prizmasından yanaşılmır. Qarşıya uzunmüddətli hədəflər qoyulur. 2044-cü ilədək inkişaf perspektivi şəhərin urbanistik simasının, nəqliyyat sisteminin, yaşayış məhəllələrinin, sosial və ictimai infrastrukturunun, yaşıllıq zonalarının və iqtisadi fəaliyyət məkanlarının uzunmüddətli planlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Bu baxımdan Baş Plan sadəcə şəhərsalma sənədi deyil. O, Naxçıvanın gələcək inkişaf fəlsəfəsinin mühüm hissəsidir.
Naxçıvanın inkişafı yalnız yeni binaların, yolların və sənaye müəssisələrinin tikintisi ilə ölçülmür. Bu qədim diyarın tarixi-mədəni irsi də inkişaf strategiyasının mühüm hissəsidir. Möminə xatun türbəsinin bərpası və məşhur memar Əcəmi Naxçıvaninin abidəsinin ucaldılması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Naxçıvan Azərbaycan dövlətçilik tarixinin ən mühüm məkanlarından biridir. Əcəmi Naxçıvani kimi dünya memarlıq tarixində iz qoymuş sənətkarların irsinin qorunması həm milli yaddaş, həm də turizm baxımından əhəmiyyətlidir.
Naxçıvanın təbiəti, mineral suları, tarixi abidələri, qədim memarlıq nümunələri və özünəməxsus mədəni mühiti onun turizm baxımından böyük imkanlara malik olduğunu göstərir.
Prezident İlham Əliyevin 11 avqust müsahibəsinə bütövlükdə nəzər saldıqda bir mühüm nəticə ortaya çıxır: Naxçıvanın inkişafında artıq yeni mərhələ başlayır. Bu mərhələnin əvvəlkindən əsas fərqi ondan ibarətdir ki, qarşıya qoyulan hədəflər daha geniş və daha stratejidir. Əgər əvvəlki illərdə əsas vəzifələr Naxçıvanın enerji, yol, sosial və digər infrastruktur problemlərinin həlli idisə, indi gündəlikdə sənayeləşmə, enerji ixracı, beynəlxalq nəqliyyat əlaqələri, investisiyaların cəlb edilməsi, turizmin inkişafı və uzunmüddətli şəhərsalma dayanır.
Ölkə Prezidentinin müsahibəsinin əsas fəlsəfəsi də məhz budur: təhlükəsizliyi təmin edilmiş Naxçıvanı iqtisadi cəhətdən güclü, enerji baxımından dayanıqlı, nəqliyyat baxımından əlçatan, sosial baxımdan rahat və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün cəlbedici məkana çevirmək. Güclü ordu, dayanıqlı enerji sistemi, yeni sənaye parkı, bərpaolunan enerji layihələri, müasir sosial infrastruktur, turizm imkanlarının genişləndirilməsi, tarixi irsin qorunması və ən əsası Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Naxçıvanın qarşısında tamamilə yeni üfüqlər açır. Eyni zamanda, 11 avqust müsahibəsi Naxçıvanın dünənini deyil, daha çox sabahını göstərən siyasi mesajlarla zəngindir. Dövlət başçısının səfər zamanı təqdim etdiyi layihələr və səsləndirdiyi fikirlər bir daha təsdiqləyir ki, Naxçıvan Azərbaycanın ümumi inkişaf strategiyasında xüsusi yer tutur və qarşıdakı illərdə bu qədim diyarın ölkənin iqtisadi, enerji, nəqliyyat və mədəni həyatındakı çəkisi daha da artacaq.

Bayram Aslanov

YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Gəncə şəhər təşkilatının sədri