Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla inteqrasiyası - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana səfəri zamanı səsləndirdiyi mühüm fikirlərdən biri Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla daha sıx əlaqələndirilməsi ilə bağlıdır. Bu yanaşma Azərbaycanın müxtəlif regionlarının yeni iqtisadi və nəqliyyat reallıqları əsasında vahid sistem çərçivəsində inkişaf etdirilməsini nəzərdə tutur. Belə bir inteqrasiya həm regionların iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə edilməsinə, həm də ölkənin ümumi inkişaf dinamikasının sürətlənməsinə mühüm töhfə verə bilər.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə hazırda genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işləri həyata keçirilir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda inşa edilən yeni avtomobil və dəmir yolları, hava limanları, enerji obyektləri, sənaye müəssisələri, yaşayış məntəqələri və digər infrastruktur layihələri bu ərazilərin iqtisadi potensialının bərpasına və dayanıqlı inkişafına xidmət edir.
Naxçıvanın bu prosesə daha sıx şəkildə daxil edilməsi isə Azərbaycanın regionları arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin yeni mərhələyə keçməsi deməkdir. Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sözügedən nəqliyyat bağlantısının yaradılması Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə əlaqələrinin genişlənməsinə, eyni zamanda regionda yeni iqtisadi və logistika imkanlarının formalaşmasına şərait yarada bilər.
Prezident İlham Əliyevin fikirlərində Naxçıvanın enerji, kənd təsərrüfatı, suvarma və turizm sahələrində inkişaf etdirilməsi ilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr arasında müəyyən paralellik də diqqət çəkir. Bu, təsadüfi deyil. Çünki hər üç istiqamətdə regional potensialın üzə çıxarılması, müasir infrastrukturun yaradılması və iqtisadi fəallığın artırılması əsas prioritetlər sırasındadır.
Bu yanaşmanın iqtisadi məntiqi ondan ibarətdir ki, Azərbaycanın ayrı-ayrı regionlarının imkanları bir-birini tamamlamalı və vahid iqtisadi sistem daxilində daha səmərəli şəkildə istifadə olunmalıdır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun geniş iqtisadi potensialı, Naxçıvanın Türkiyə və İranla mövcud əlaqələri, ölkənin digər bölgələrinin istehsal və nəqliyyat imkanları qarşılıqlı inteqrasiya şəraitində daha böyük nəticələr verə bilər.
Belə bir inteqrasiya kənd təsərrüfatı məhsullarının daşınmasından sənaye məhsullarının ixracına, enerji mübadiləsindən logistika xidmətlərinin genişləndirilməsinə, turizm marşrutlarının formalaşdırılmasından investisiya imkanlarının artırılmasına qədər geniş perspektivlər açır. Regionlar arasında iqtisadi əlaqələrin güclənməsi həm yerli sahibkarlığın inkişafına, həm də yeni iş yerlərinin yaradılmasına müsbət təsir göstərə bilər.
Burada mühüm məsələlərdən biri də yeni nəqliyyat infrastrukturu vasitəsilə yalnız yükdaşımaların deyil, insanlar arasında əlaqələrin də asanlaşdırılmasıdır. Müasir yolların və nəqliyyat dəhlizlərinin genişlənməsi regionlararası turizm, biznes və mədəni əlaqələrin inkişafına yeni imkanlar yarada bilər. Bu baxımdan nəqliyyat infrastrukturu yalnız iqtisadi deyil, eyni zamanda sosial və humanitar əhəmiyyət daşıyan mühüm amildir.
Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla əlaqələndirilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra formalaşan yeni iqtisadi xəritənin mühüm elementlərindən biridir. Uzun müddət müxtəlif səbəblərdən bir-biri ilə iqtisadi əlaqələri məhdud olan ərazilər arasında yeni bağlantıların yaradılması ölkənin ümumi iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə edilməsinə imkan verə bilər.
Eyni zamanda, regional nəqliyyat və iqtisadi layihələrin sülh şəraitində həyata keçirilməsi Cənubi Qafqazın bütün ölkələri üçün əlavə imkanlar yarada bilər. Ermənistanın da regional nəqliyyat şəbəkəsinə qoşulması yeni iqtisadi əlaqələrin yaranmasına və ölkələrin qarşılıqlı əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə şərait yarada bilər. Bu baxımdan nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması regionda uzunmüddətli iqtisadi əməkdaşlıq üçün mühüm baza rolunu oynaya bilər.
Nəticə etibarilə, Naxçıvanın gələcək inkişafı yalnız muxtar respublikanın daxili imkanları ilə məhdudlaşmır. Onun perspektivləri Azərbaycanın digər regionları, eləcə də qonşu ölkələrlə formalaşacaq yeni iqtisadi, nəqliyyat və humanitar əlaqələr kontekstində daha geniş məna kəsb edir. Qarabağ, Şərqi Zəngəzur və Naxçıvanın vahid regional inkişaf məntiqi çərçivəsində əlaqələndirilməsi Azərbaycanın iqtisadi potensialının daha səmərəli reallaşdırılmasına və ölkənin regional nəqliyyat-logistika mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verə bilər.

Aqşin Quliyev
Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin 2-ci kurs tələbəsi