STRATEJİ TƏRƏFDAŞLIĞA UZANAN BÖYÜK YOL - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin Daşkəndə dövlət səfəri iki qardaş ölkənin münasibətlərində yeni, daha yüksək inkişaf mərhələsinin əsasını qoyduAzərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 23 avqust 2026-cı ildə Özbəkistan Respublikasına dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin tarixində mühüm siyasi hadisə olmaqla yanaşı, Azərbaycan–Özbəkistan tərəfdaşlığının gələcək istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm mərhələ kimi yadda qaldı. Daşkənddə keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər, Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şuranın 3-cü iclası, qarşılıqlı dövlət təltifləri, çoxsaylı sənədlərin imzalanması, yeni iqtisadi layihələrin açılışı və təməlqoyma mərasimləri, eləcə də Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı iki ölkə münasibətlərinin artıq diplomatik əlaqələr çərçivəsini çoxdan geridə qoyaraq siyasi, iqtisadi, mədəni, humanitar və strateji əməkdaşlığın hərtərəfli modelinə çevrildiyini nümayiş etdirdi.

Bu səfərin əhəmiyyətini yalnız imzalanmış sənədlərin və əldə olunmuş razılaşmaların sayı ilə ölçmək mümkün deyil. Daşkənddə müşahidə olunan mənzərə daha böyük bir reallığı – Azərbaycan və Özbəkistanın öz inkişaf yollarını getdikcə daha sıx şəkildə bir-biri ilə əlaqələndirdiyini, iki dövlətin uğurlarını qarşılıqlı şəkildə dəstəklədiyini və regional əməkdaşlığın yeni mərhələsinin əsasını birlikdə formalaşdırdığını göstərir.

Prezident İlham Əliyevin səfər zamanı verdiyi bəyanat da məhz bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlətimizin başçısı Daşkəndin və bütövlükdə Özbəkistanın sürətli inkişafını yüksək qiymətləndirərək bu yüksəlişin arxasında Prezident Şavkat Mirziyoyevin həyata keçirdiyi islahatların, ölkənin iqtisadi potensialının gücləndirilməsi, beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi və xalqın rifahının yüksəldilməsi istiqamətində görülən işlərin dayandığını vurğuladı.

Bu gün Özbəkistan böyük dəyişikliklər və sürətli inkişaf mərhələsini yaşayır. Sənaye, energetika, kənd təsərrüfatı, nəqliyyat infrastrukturu, şəhərsalma və digər sahələrdə həyata keçirilən layihələr ölkənin iqtisadi və sosial simasını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. “Yeni Daşkənd” kimi nəhəng şəhərsalma layihəsi bu inkişaf strategiyasının miqyasını nümayiş etdirir. Azərbaycan Prezidentinin bu inkişafı yüksək qiymətləndirməsi isə iki ölkənin bir-birinin tərəqqisinə göstərdiyi səmimi münasibətin ifadəsidir.

Azərbaycan da son illərdə regionda öz iqtisadi, siyasi və geostrateji mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib. Ölkəmizin işğaldan azad edilmiş ərazilərində genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır, nəqliyyat və logistika imkanları genişləndirilir, enerji layihələri yeni coğrafiyaları əhatə edir. Azərbaycanın Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm bağlantı rolunu getdikcə daha da gücləndirməsi Bakı ilə Daşkənd arasındakı əməkdaşlığa ikitərəfli münasibətlərdən daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi məzmun qazandırır.

Məhz buna görə Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan və Mərkəzi Asiyanı böyük potensiala və bundan da böyük inkişaf imkanlarına malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi region kimi xarakterizə etməsi xüsusi məna daşıyır. Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin sürətlə genişlənməsi yeni regional əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına xidmət edir. Bu prosesdə Özbəkistan Azərbaycanın ən mühüm və etibarlı tərəfdaşlarından biri kimi xüsusi yer tutur.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin son illərdə qazandığı dinamik inkişafın ən mühüm göstəricilərindən biri iqtisadi əlaqələrin sürətlə genişlənməsidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin bir milyard dollar səviyyəsinə çatdırılması artıq uzaq və əlçatmaz bir hədəf deyil. Bu məqsəd qarşıdakı illərdə real nəticəyə çevrilə biləcək konkret iqtisadi vəzifə kimi qarşıya qoyulub.

Bu rəqəmin arxasında böyük əməkdaşlıq potensialı dayanır. Azərbaycan və Özbəkistan artıq enerji, nəqliyyat, investisiya, turizm, avtomobil sənayesi, kənd təsərrüfatı, emal sənayesi, dağ-mədən sektoru, bankçılıq və digər istiqamətlərdə birgə fəaliyyət göstərirlər. Bir neçə il əvvəl mövcud olmayan layihələrin bu gün çoxsaylı istiqamətlərdə həyata keçirilməsi iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişaf tempini və miqyasını aydın göstərir.

Xüsusilə qarşılıqlı investisiyaların artması yeni iqtisadi münasibətlər modelinin formalaşmasına xidmət edir. Azərbaycan şirkətlərinin Özbəkistan bazarına daxil olması, Özbəkistan kapitalının Azərbaycanda müxtəlif sahələrə yönəldilməsi, birgə müəssisələrin yaradılması və yeni istehsal sahələrinin qurulması iki ölkənin iqtisadiyyatlarının getdikcə daha sıx şəkildə bir-birinə bağlandığını göstərir. Bu proses yalnız kapital mübadiləsi deyil, həm də texnologiya, idarəetmə təcrübəsi, insan kapitalı və yeni bazarlara çıxış imkanlarının paylaşılması deməkdir.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq bu tərəfdaşlığın mühüm strateji istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan və Özbəkistan arasında neft-qaz kəşfiyyatı üzrə layihələrin mühüm mərhələyə çatması və gələcəkdə istismar quyularının qazılmasına başlanılması perspektivi iki ölkənin enerji sahəsində uzunmüddətli əməkdaşlıq niyyətini nümayiş etdirir. SOCAR-ın Özbəkistan bazarında fəaliyyətinin genişlənməsi də Azərbaycanın aparıcı enerji şirkətinin qardaş ölkənin iqtisadi həyatında iştirakının yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın perspektivləri isə daha genişdir. Azərbaycan Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşağına çevrilir. Özbəkistanın regionun mərkəzində yerləşməsi və böyük iqtisadi potensialı isə bu əməkdaşlığın digər mühüm dayağıdır. İki ölkənin nəqliyyat imkanlarının əlaqələndirilməsi həm ikitərəfli ticarətin artmasına, həm də Asiya ilə Avropa arasında yeni iqtisadi əlaqələrin inkişafına xidmət edə bilər.

Lakin Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin əsl gücü yalnız iqtisadi göstəricilərdə deyil. Bu əlaqələrin təməlində xalqlarımızın əsrlər boyu formalaşmış tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlığı dayanır. Azərbaycan və özbək xalqları böyük türk dünyasının ayrılmaz hissələridir. Onları ortaq tarix, mədəniyyət, ədəbiyyat, mənəvi dəyərlər və qarşılıqlı hörmət birləşdirir. Məhz bu möhkəm mənəvi baza dövlətlərarası əlaqələrin müxtəlif istiqamətlərdə sürətlə inkişaf etməsinə imkan verir.

23 avqust səfərinin ən yaddaqalan hadisələrindən biri də bu mənəvi yaxınlığın elm və təhsil sahəsində təcəssümünü nümayiş etdirən Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı oldu. Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev “Yeni Daşkənd”də universitetin açılış mərasimində iştirak etdilər.

Nizami Gəncəvi adının Özbəkistanda yeni ali təhsil müəssisəsinə verilməsi Azərbaycan xalqının böyük mütəfəkkirinin irsinə göstərilən yüksək ehtiramın parlaq ifadəsidir. Nizami Gəncəvi əsrləri aşaraq xalqları birləşdirən, yaradıcılığı ilə Şərq mədəniyyətinin inkişafına misilsiz töhfə verən dahi şəxsiyyətdir. Onun irsinin Daşkənddə yeni nəsillərin təhsil aldığı universitetdə yaşadılması Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yalnız siyasi və iqtisadi deyil, həm də dərin humanitar mahiyyət daşıdığını göstərir.

Universitetin Azərbaycan ali təhsil müəssisələri ilə əməkdaşlıq əlaqələrinin qurulması isə bu hadisənin əhəmiyyətini daha da artırır. Təhsil və elm sahəsində birgə layihələr, müəllim və tələbə mübadiləsi, elmi tədqiqatlar, beynəlxalq konfranslar və akademik proqramlar iki ölkənin gəncləri arasında yeni əlaqələrin formalaşmasına mühüm töhfə verəcək.

Bu hadisənin simvolik mənası xüsusilə böyükdür. Çünki Azərbaycanın Qarabağında Mirzə Uluqbəy adına məktəbin fəaliyyət göstərməsi ilə Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına universitetin açılması arasında dərin mənəvi bağlılıq var. Füzulidə böyük özbək alimi Mirzə Uluqbəyin adı yaşadılır, Daşkənddə isə Azərbaycan xalqının dahi şairi Nizami Gəncəvinin adı əbədiləşdirilir. Bu iki nümunə Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının bir-birinin tarix və mədəniyyətinə bəslədiyi böyük ehtiramın ən təsirli ifadələrindəndir.

Özbəkistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasında göstərdiyi dəstək də Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutur. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına 960 şagird yerlik məktəbin tikilməsi, Xankəndidə tikiş fabrikinə investisiya qoyulması və Qarabağda həyata keçirilən digər layihələr Özbəkistanın qardaşlıq münasibətini əməli şəkildə nümayiş etdirir.

Bu dəstək yalnız iqtisadi yardım deyil. Qarabağda Özbəkistanın iştirakı Azərbaycan xalqının haqq işinə verilən mənəvi dəstəyin, iki dövlət arasındakı qarşılıqlı etimadın və qardaşlığın real təzahürüdür. Bu gün həmin layihələr gələcək nəsillərə iki xalqın dostluğunun və həmrəyliyinin canlı nümunəsi kimi xidmət edir.

Daşkənddə Azərbaycan və Özbəkistan prezidentlərinin qarşılıqlı olaraq ali dövlət təltiflərinə layiq görülməsi də səfərin mühüm siyasi məqamlarından biri oldu. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə ali dərəcəli “Dostluq” ordenini təqdim etməsi iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafına verilən yüksək qiymətin ifadəsidir. Prezident İlham Əliyevin Şavkat Mirziyoyevə “Heydər Əliyev” ordenini təqdim etməsi isə Özbəkistan rəhbərinin Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin inkişafında oynadığı mühüm rolun yüksək dəyərləndirilməsidir.

Daşkənddə Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şuranın 3-cü iclasının keçirilməsi münasibətlərin institusional əsaslarının möhkəmliyini nümayiş etdirdi. Ali Dövlətlərarası Şura iki ölkənin prezidentlərinin siyasi iradəsini konkret fəaliyyət proqramlarına çevirmək, mövcud layihələrin icrasını sürətləndirmək və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərini müəyyənləşdirmək baxımından mühüm platformadır.

Səfər çərçivəsində imzalanan sənədlər də qarşıdakı dövr üçün əməkdaşlığın hüquqi bazasını genişləndirir. Yeni layihələrin açılış və təməlqoyma mərasimləri, qarşılıqlı investisiyalar və regionlararası əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərə yalnız cari siyasi maraqlar prizmasından deyil, uzunmüddətli strateji perspektiv baxımından yanaşırlar.

Bu gün Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığının coğrafiyası Bakı və Daşkəndlə məhdudlaşmır. Azərbaycanın müxtəlif bölgələri ilə Özbəkistanın regionları arasında qurulan əlaqələr, biznes forumları, investisiya təşəbbüsləri və birgə layihələr münasibətləri xalqların gündəlik həyatına daha da yaxınlaşdırır. Bu isə dövlətlərarası əlaqələrin cəmiyyətlər, şəhərlər, universitetlər, sahibkarlar və gənclər səviyyəsində də inkişaf etdiyini göstərir.

Prezident İlham Əliyevin səfər zamanı vurğuladığı kimi, qarşıda irəliləmək üçün dəqiq fəaliyyət planı var. Hər bir layihənin konkret məzmunu, iqtisadi əsası və qarşıya qoyulmuş məqsədi mövcuddur. Bu isə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin gələcək inkişafının təsadüfi təşəbbüslərə deyil, sistemli və uzunmüddətli strategiyaya əsaslandığını göstərir.

Bu strategiyanın əsas istiqamətlərindən biri qarşılıqlı investisiyaların artırılmasıdır. İnvestisiyalar, bir qayda olaraq, siyasi sabitliyin, qarşılıqlı etimadın və əlverişli biznes mühitinin olduğu ölkələrə yönəlir. Azərbaycan və Özbəkistan arasında investisiya əlaqələrinin genişlənməsi də məhz iki ölkənin bir-birinə olan yüksək siyasi və iqtisadi etimadının göstəricisidir.

Bütün bunların fonunda Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri daha geniş regional mənzərənin mühüm hissəsinə çevrilir. Xəzərdən Mərkəzi Asiyaya, Mərkəzi Asiyadan Cənubi Qafqaza və Avropaya uzanan nəqliyyat yolları, enerji əməkdaşlığı, investisiya layihələri, elm və təhsil əlaqələri yeni regional reallığın konturlarını müəyyənləşdirir.

Azərbaycan və Özbəkistanın birgə fəaliyyəti Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi əlaqələrin daha da güclənməsinə, nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsinə, enerji əməkdaşlığının genişlənməsinə və yeni investisiya imkanlarının yaranmasına mühüm töhfə verə bilər.

23 avqust 2026-cı il tarixli dövlət səfəri bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin gələcək salnaməsində xüsusi yer tutacaq. Çünki səfər yalnız yüksək səviyyəli görüşlər və mühüm sənədlərlə yadda qalmadı. Bu səfərdə siyasi etimad, iqtisadi tərəfdaşlıq, Qarabağda qardaşlıq həmrəyliyi, Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına universitetin açılışı, təhsil və elm sahəsində yeni əməkdaşlıq imkanları vahid bir mənzərə yaratdı.

Bu mənzərənin əsas mahiyyəti aydındır: Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri tarixi və mənəvi yaxınlıqdan güc alan, siyasi iradə ilə möhkəmlənən, iqtisadi layihələrlə zənginləşən və gələcək nəsillərin iştirakı ilə daha da dərinləşən böyük qardaşlıq münasibətləridir.

Bu gün Bakı ilə Daşkənd arasında uzanan yol artıq sadəcə iki paytaxtı birləşdirən coğrafi məsafə deyil. Bu yol iki qardaş xalqın tarixini, mədəniyyətini, iqtisadi imkanlarını, siyasi iradəsini və gələcəyə olan inamını birləşdirən böyük əməkdaşlıq yoludur.

Nizami Gəncəvi adına universitetin Daşkənddə fəaliyyətə başlaması, Qarabağda Mirzə Uluqbəy adına məktəbin yaradılması, birgə sənaye və enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların artması və bir milyard dollarlıq ticarət dövriyyəsi hədəfinin qarşıya qoyulması bu yolun müxtəlif istiqamətlərdə necə genişləndiyini göstərir.

Azərbaycan və Özbəkistan bu yolda birlikdə irəlilədikcə onların münasibətləri də daha böyük regional və beynəlxalq məna kəsb edəcək. Çünki iki ölkənin əməkdaşlığı yalnız Azərbaycan və Özbəkistan xalqlarının rifahına deyil, türk dünyasının birliyinə, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə və bütövlükdə regionun sabit, təhlükəsiz və davamlı inkişafına xidmət edən mühüm amilə çevrilir.

Prezident İlham Əliyevin Şavkat Mirziyoyevə Azərbaycana dövlət səfəri dəvəti isə bu möhkəm münasibətlərin qarşıdakı dövrdə daha da inkişaf edəcəyinə əminliyi artırır. Daşkənddə başlanmış mühüm təşəbbüslərin Bakıda davam etdirilməsi iki qardaş ölkənin əməkdaşlıq gündəliyini daha da zənginləşdirəcək.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin bugünkü mənzərəsi bir həqiqəti aydın şəkildə ortaya qoyur: iki ölkə artıq yalnız dost və qardaş dövlətlər deyil, bir-birinin inkişafını öz inkişafının mühüm tərkib hissəsi kimi qəbul edən strateji tərəfdaşlardır.

Bu tərəfdaşlığın ən böyük gücü isə onun möhkəm təməlinə söykənir – siyasi etimad, iqtisadi maraqlar, tarixi-mədəni yaxınlıq, qarşılıqlı hörmət və xalqların sarsılmaz qardaşlığı.

Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin açılışı bu böyük yolun üzərinə qoyulmuş xüsusi bir mənəvi nişandır. O, gələcək nəsillərə ünvanlanan bir mesajdır: Azərbaycan və Özbəkistanın dostluğu yalnız bu günün deyil, sabahın da dostluğudur; bu qardaşlığın ən möhkəm dayaqları isə siyasətlə yanaşı, elm, təhsil, mədəniyyət və insanları birləşdirən ümumbəşəri dəyərlərdir.

Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığı bu gün tarixdən gələn möhkəm təməl üzərində gələcəyə doğru inamla addımlayır. Bu yolun qarşısında isə yeni layihələr, yeni imkanlar və daha böyük birgə uğurlar dayanır.

Bəhruz Məmmədov

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı,

Naxçıvan Muxtar Respublikasının əməkdar müəllimi, dosent