Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində yeni tarixi mərhələ - ŞƏRH

2026-cı il avqustun 23-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Özbəkistan Respublikasına dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin inkişafında mühüm siyasi və tarixi hadisə kimi yadda qaldı. Daşkənddə keçirilən görüşlər, Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclası, müxtəlif sahələrdə layihələrin açılışı və təməlqoyma mərasimləri, eləcə də çoxsaylı sənədlərin imzalanması iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın məzmununu daha da zənginləşdirdi. Prezident İlham Əliyevin səfər çərçivəsində mətbuata verdiyi bəyanat da bu münasibətlərin mahiyyətini – qarşılıqlı etimad, qardaşlıq və uzunmüddətli əməkdaşlıq iradəsini – bir daha nümayiş etdirdi.
Prezident İlham Əliyev çıxışında Özbəkistanın Azərbaycana və Azərbaycan xalqına göstərdiyi səmimi münasibəti yüksək qiymətləndirdi, iki xalqın bir-birinə bəslədiyi qardaşlıq hisslərinin səfərin nəticələrində də öz əksini tapdığını vurğuladı. Bu yanaşma təsadüfi deyil. Azərbaycan və Özbəkistan münasibətləri son illərdə siyasi dialoqdan iqtisadi, humanitar, mədəni və regional əməkdaşlığın geniş spektrini əhatə edən çoxşaxəli tərəfdaşlığa çevrilib. Avqustun 23-də imzalanan sənədlər isə həmin münasibətlərin artıq yeni, daha sistemli mərhələyə daxil olduğunu göstərir.
Səfərin ən mühüm nəticələrindən biri Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması oldu. Bu sənəd iki dövlətin münasibətlərində xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyır. Əbədi dostluq anlayışının dövlətlərarası sənəddə təsbit olunması Azərbaycan və Özbəkistanın gələcək münasibətlərə baxışının uzunmüddətli xarakterini nümayiş etdirir. Müqavilə yalnız mövcud əlaqələrin hüquqi-siyasi ifadəsi deyil, eyni zamanda iki ölkənin qarşılıqlı etimadı daha yüksək səviyyəyə çatdırmaq və əməkdaşlığı gələcək nəsillər üçün davamlı əsaslar üzərində qurmaq niyyətinin göstəricisidir. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev də bu sənədin sadəcə bir sənəd olmadığını, qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşdirilməsi və ümumi gələcəyin qurulması istiqamətində iradəni əks etdirdiyini bildirdi.
Səfər çərçivəsində imzalanan digər mühüm sənəd Azərbaycan Respublikasının və Özbəkistan Respublikasının Ali Dövlətlərarası Şurasının üçüncü iclasının Qərarı oldu. Ali Dövlətlərarası Şura iki ölkə arasında siyasi dialoqun institusional mexanizmlərindən biri kimi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şuranın fəaliyyəti müxtəlif sahələrdə əldə edilmiş razılaşmaların əlaqələndirilməsi, yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi və dövlətlərarası münasibətlərin strateji xəttinin davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu baxımdan, üçüncü iclasın qərarı iki ölkənin qarşılıqlı fəaliyyətinin ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə davam etdiriləcəyini göstərir.
İmzalanan sənədlərin mühüm bir hissəsi iqtisadi-ticari əlaqələrin genişləndirilməsinə yönəlib. Azərbaycan və Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsinin 2030-cu ilədək 1 milyard ABŞ dollarına çatdırılması üzrə Proqramın qəbul edilməsi bunun bariz nümunəsidir. Bu hədəf iki ölkə arasında mövcud iqtisadi potensialın daha dolğun reallaşdırılması üçün konkret istiqamət müəyyən edir.
Əməkdaşlığın sosial aspekti də diqqətdən kənarda qalmayıb. Azərbaycan və Özbəkistan hökumətləri arasında pensiya təminatı sahəsində əməkdaşlıq haqqında Sazişin imzalanması sosial müdafiə sahəsində əlaqələrin hüquqi bazasının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bundan başqa, Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi ilə Özbəkistan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi arasında 2027–2028-ci illər üçün Əməkdaşlıq Proqramının qəbul edilməsi diplomatik münasibətlərin institusional və sistemli şəkildə davam etdirilməsinə xidmət edəcək.
Səfər çərçivəsində şəhərlərarası qardaşlaşma münasibətlərinin qurulması ilə bağlı sənədlər də xüsusi diqqət çəkir. Xankəndi–Ürgənc, Naxçıvan–Ürgənc və Laçın–Buxara arasında qardaşlaşma münasibətlərinin qurulması haqqında protokollar xalqlar arasındakı əlaqələrin yalnız dövlət və hökumət səviyyəsində deyil, şəhərlər və insanlar səviyyəsində də inkişaf etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş şəhərlərinin Özbəkistan şəhərləri ilə qardaşlaşması həm mənəvi, həm də praktiki baxımdan mühüm mesajdır. Bu əlaqələr gələcəkdə şəhərsalma, mədəniyyət, turizm, təhsil, gənclər siyasəti və digər sahələrdə təcrübə mübadiləsinə çevrilə bilər.
Gömrük sahəsində imzalanan memorandum da iqtisadi münasibətlərin daha səmərəli qurulmasına xidmət edən sənədlər sırasındadır. Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsi ilə Özbəkistanın Gömrük Komitəsi arasında kinologiya sahəsində təcrübə mübadiləsi və əməkdaşlıq haqqında memorandum dövlət sərhədinin və gömrük nəzarətinin təşkilində təcrübə mübadiləsinin əhəmiyyətini artırır. Belə əməkdaşlıq təkcə gömrük orqanlarının peşəkarlığının yüksəldilməsinə deyil, qanunsuz dövriyyəyə qarşı mübarizənin gücləndirilməsinə də töhfə verə bilər.
Bütün bunlar göstərir ki, avqustun 23-də Daşkənddə imzalanan sənədlər ayrı-ayrı sahələri əhatə edən lokal razılaşmalar toplusu deyil. Əksinə, həmin sənədlər siyasi, iqtisadi, sosial, humanitar və şəhərlərarası əlaqələri vahid sistem daxilində inkişaf etdirmək məqsədi daşıyır. Bu sənədlərin hər biri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin müxtəlif istiqamətlərini tamamlayır və nəticə etibarilə iki ölkənin strateji tərəfdaşlığının daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Prezident İlham Əliyevin mətbuata bəyanatında səsləndirdiyi fikirlər də məhz bu reallığı əks etdirir. Azərbaycan və Özbəkistanın münasibətləri qarşılıqlı hörmət, etimad və qardaşlıq prinsipləri üzərində qurulub. Daşkənddə əldə edilən razılaşmalar bu münasibətlərin gələcəyə hesablandığını nümayiş etdirir. Dövlətlər arasında siyasi yaxınlığın iqtisadi layihələr, mədəni-humanitar əlaqələr və insanlararası münasibətlərlə möhkəmləndirilməsi tərəfdaşlığın dayanıqlığını daha da artırır.
Nəticə etibarilə, 23 avqust 2026-cı il Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin tarixində mühüm səhifələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Əbədi dostluq haqqında Müqavilə münasibətlərin siyasi əsasını möhkəmləndirir, ticarət və investisiya sahəsində qəbul edilən proqramlar iqtisadi əməkdaşlığa yeni dinamika verir, turizm və mədəniyyət sahəsində sənədlər xalqların daha da yaxınlaşmasına şərait yaradır, sosial və diplomatik əməkdaşlıq proqramları isə əlaqələrin institusional bazasını genişləndirir. Şəhərlərin qardaşlaşması isə bu münasibətlərin insanların gündəlik həyatına daha yaxından sirayət etməsi üçün yeni imkanlar yaradır.

Mələk Rzayeva
YAP Kəngərli rayon təşkilatının əməkdaşı