Sülh bəyanatları ilə revanşist siyasət arasında: rəsmi İrəvanın qeyri-səmimi mövqeyi - ŞƏRH

Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərinə Ermənistanda göstərilən reaksiya rəsmi İrəvanın sülh siyasətinin səmimiliyi ilə bağlı ciddi suallar yaratdı. Bir tərəfdən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanındığı və münasibətlərin normallaşdırılmasının vacibliyi bəyan edilir, digər tərəfdən isə Azərbaycanın suveren ərazisində həyata keçirilən diplomatik səfər siyasi kampaniyanın hədəfinə çevrilir. Bu ziddiyyət Ermənistanın sözlə ifadə etdiyi mövqe ilə praktiki davranışı arasında böyük fərqin olduğunu göstərir.
Sentyabrın 11-12-də 58 ölkə və 9 beynəlxalq təşkilatdan 150 nümayəndənin iştirakı ilə keçirilən səfər Azərbaycanın suveren hüquqları çərçivəsində təşkil edilmişdi. Xarici diplomatlar Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda işğalın nəticələri, aparılan bərpa-quruculuq işləri, Böyük Qayıdış Proqramının icrası və tarixi-mədəni abidələrin vəziyyəti ilə tanış oldular. Səfər beynəlxalq ictimaiyyətin bölgədə yaranmış reallıqlar barədə birbaşa məlumat əldə etməsinə şərait yaratdı.
Ermənistandakı siyasi, dini və diaspor dairələrinin səfərə qarşı eyni məzmunlu reaksiyaları isə əvvəlcədən formalaşdırılmış kampaniya təsiri bağışladı. Xarici diplomatların hədəfə alınması, Azərbaycanın tarixi-mədəni irslə bağlı mövqeyinin təhrif olunması və Qarabağın yenidən siyasi mübahisə mövzusuna çevrilməsi revanşist düşüncənin hələ də geniş yayıldığını göstərdi. Kampaniyada hakimiyyətə yaxın siyasi dairələrin və media resurslarının iştirakı bu prosesin yalnız radikal müxalifətin fəaliyyəti kimi qiymətləndirilməsinə imkan vermir.
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını, Qarabağın Azərbaycan ərazisi olduğunu bildirib. Ərazi bütövlüyünün tanınması isə yalnız müəyyən bəyanatın səsləndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu, Azərbaycanın öz ərazisində bütün suveren hüquqlarını həyata keçirməsinə hörmət göstərilməsini tələb edir. Azərbaycan xarici diplomatları Xankəndiyə, Şuşaya, Ağdərəyə, Kəlbəcərə və ölkənin istənilən digər bölgəsinə dəvət etmək üçün Ermənistanın razılığını almalı deyil.
Rəsmi İrəvanın siyasi sistemində təmsil olunan şəxslərin belə bir səfəri mübahisələndirməsi Paşinyanın bəyanatları ilə hakim komandanın davranışı arasında ziddiyyət yaradır. Əgər Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü qeyd-şərtsiz tanıyırsa, Qarabağda həyata keçirilən diplomatik, sosial, iqtisadi və mədəni fəaliyyətlərə münasibət bildirmək onun səlahiyyətinə daxil deyil. Əks mövqe Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə cəhdi olmaqla yanaşı, sülh prosesinin təməl prinsiplərinə də ziddir.
Ermənistanın sülh mövqeyindəki qeyri-səmimilik Qarabağ mövzusu gündəmə gəldikdə daha aydın görünür. Rəsmi İrəvan beynəlxalq platformalarda normallaşmadan danışsa da, ölkə daxilində “Artsax” anlayışından, separatçı tezislərdən və Azərbaycan ərazilərinə yönəlmiş iddialardan tam imtina olunmayıb. Siyasi dairələr, kilsə və diaspor təşkilatları keçmiş münaqişənin ideoloji əsaslarını qorumağa çalışır. Hakimiyyət isə bu çağırışlara qarşı prinsipial mövqe nümayiş etdirmək əvəzinə, bəzi hallarda eyni ritorikaya qoşulur.
Bu vəziyyət göstərir ki, Ermənistanın sülh prosesində iştirakı hələ də daxili siyasi maraqlar və revanşist təsirlərdən azad deyil. 2020-ci il Vətən müharibəsindən və 2023-cü ildə Azərbaycanın suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra regionda tamamilə yeni siyasi reallıq yaranıb. Ermənistan hakimiyyəti bu reallığı nəzərə alaraq sülh danışıqlarına davam etmək məcburiyyətində qalıb. Lakin sülhə alternativin olmamasını dərk etmək hələ sülh düşüncəsini səmimi şəkildə qəbul etmək demək deyil.
Sülh müqaviləsi yalnız hərbi qarşıdurmanın dayandırılması üçün hüquqi sənəd deyil. O, dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın formalaşdırılmasını, ərazi iddialarının aradan qaldırılmasını və bir-birinin suveren hüquqlarına hörmət göstərilməsini nəzərdə tutur. Ermənistan daxilində Azərbaycanın ərazisinə yönəlmiş iddialar, revanşist çağırışlar və nifrət ritorikası davam etdiyi halda, imzalanacaq hər hansı sənədin dayanıqlılığı ilə bağlı suallar qalacaq.
Ermənistan hakimiyyəti sülh prosesində səmimi olduğunu sübut etmək istəyirsə, ilk növbədə öz siyasi və ictimai mühitində revanşizmə qarşı aydın mövqe ortaya qoymalıdır. Azərbaycanın suverenliyini şübhə altına alan açıqlamalar cavabsız buraxılmamalı, hakim partiyanın nümayəndələri Qarabağla bağlı köhnəlmiş iddialardan uzaq durmalıdırlar. Cəmiyyətə izah edilməlidir ki, Ermənistanın gələcəyi ərazi iddialarında və yeni qarşıdurmada deyil, qonşu dövlətlərlə normal münasibətlərdədir.
Bu baxımdan Ermənistan qanunvericiliyində və siyasi sənədlərində Azərbaycana qarşı ərazi iddialarına zəmin yaradan müddəaların aradan qaldırılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sülhün dayanıqlı olması üçün yalnız bugünkü hakimiyyətin bəyanatları kifayət deyil. Gələcəkdə revanşist qüvvələrin həmin hüquqi və siyasi əsaslardan istifadə edərək yenidən ərazi iddiaları irəli sürməsinə imkan verən bütün mexanizmlər ləğv edilməlidir.
Azərbaycanın mövqeyi aydın və ardıcıldır. Ölkəmiz regionda qarşılıqlı suverenliyin, ərazi bütövlüyünün və sərhədlərin toxunulmazlığının tanınmasına əsaslanan sülh istəyir. Azərbaycan Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda geniş bərpa-quruculuq işləri aparır, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışını təmin edir və bölgəni inkişaf məkanına çevirir. Bu fəaliyyət heç bir üçüncü tərəfin müzakirə predmeti ola bilməz.
Ermənistanın qarşısında iki yol var. Birinci yol keçmişin revanşist düşüncəsini qorumaq, cəmiyyətdə əsassız ümidlər yaratmaq və regionu yenidən gərginliyə sürükləməkdir. İkinci yol isə mövcud reallıqları qəbul etmək, Azərbaycana qarşı ərazi iddialarından birdəfəlik imtina etmək və qarşılıqlı əməkdaşlığa əsaslanan gələcək qurmaqdır. Ermənistan xalqının təhlükəsizliyi və rifahı yalnız ikinci yolla təmin oluna bilər.
Diplomatik korpusun Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərinə qarşı aparılan kampaniya rəsmi İrəvanın hələ də bu seçimdə ardıcıl mövqe nümayiş etdirmədiyini göstərdi. Sülh barədə bəyanatlar Azərbaycanın suveren hüquqlarına gündəlik münasibətdə də öz təsdiqini tapmalıdır. Əks halda, həmin çağırışlar siyasi zərurətdən irəli gələn formal ritorikadan başqa məna daşımayacaq. Ermənistan həqiqətən davamlı sülh istəyirsə, sözlə əməl arasında yaranmış ziddiyyəti aradan qaldırmalı və revanşist siyasətdən tam imtina etməlidir.

Arif Bağırov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
“Neftechala Operating Company LTD” şirkətinin təhlükəsizlik məsələləri üzrə menecer müavini