Qlobal iqtisadiyyat müstəvisində Azərbaycanın investisiya potensialı - ŞƏRH

26 sentyabr 2026-cı il tarixində Bakıda Prezident İlham Əliyevin himayəsi altında keçirilən II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində “Parçalanmış dünyada etimadın bərpası: Cənubi Qafqaz qlobal bağlantı və investisiya sabitliyinin dayağı kimi” mövzusunda tədbir təşkil edilmişdir. Tədbirdə Prezident İlham Əliyev moderator Adebayo Oqunlesinin suallarını cavablandıraraq Azərbaycanın iqtisadi inkişaf perspektivləri, investisiya imkanları, enerji siyasəti, nəqliyyat-logistika infrastrukturu, rəqəmsal transformasiya, insan kapitalı, ərzaq təhlükəsizliyi və ölkənin tarixi inkişaf yolu barədə fikirlərini bölüşmüşdür.
Çıxışın əsas məzmunu Azərbaycanın iqtisadi inkişafının yeni mərhələsində enerji sektorunun rolunu qorumaqla yanaşı, qeyri-neft-qaz sahələrinin, bərpaolunan enerjinin, logistikanın, rəqəmsal iqtisadiyyatın, mədən sənayesinin və insan kapitalının inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş strateji yanaşmanı əks etdirir.
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın gələcək inkişaf perspektivlərindən danışarkən indiyədək həyata keçirilmiş iqtisadi və institusional tədbirlərin gələcək inkişaf üçün ilkin şərt formalaşdırdığını vurğulamışdır. Onun fikrincə, sabit iqtisadiyyat və müstəqil maliyyə-iqtisadi sistem olmadan gələcək inkişaf haqqında ardıcıl və uzunmüddətli strategiya formalaşdırmaq çətin olardı. Bu yanaşma makroiqtisadi sabitliyin investisiya mühitinin əsas dayaqlarından biri olduğunu göstərir.
Çıxışda uzunmüddətli və dayanıqlı iqtisadi artımın təmin edilməsi üçün neft-qaz sektorundan kənar sahələrdə mövcud potensialdan daha səmərəli istifadə xüsusi prioritet kimi təqdim edilmişdir. Bu, iqtisadi şaxələndirmənin dərinləşdirilməsi, yeni investisiya istiqamətlərinin yaradılması və iqtisadiyyatın müxtəlif sahələri arasında qarşılıqlı əlaqələrin gücləndirilməsi baxımından mühüm strateji istiqamətdir.
Bərpaolunan enerji Azərbaycanın gələcək inkişafının əsas istiqamətlərindən biri kimi təqdim edilmişdir. Prezident İlham Əliyev yalnız Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda 157 giqavatlıq enerji potensialının olduğunu bildirmişdir. Bu potensial külək enerjisinin inkişafı, elektrik enerjisi istehsalının artırılması və Azərbaycanın regional enerji ixracatçısı kimi mövqeyinin genişləndirilməsi üçün imkan yaradır.
Çıxışda iqtisadiyyatın ikinci mühüm hərəkətverici qüvvəsi kimi logistika, nəqliyyat və bağlantılar göstərilmişdir. Azərbaycan öz coğrafi mövqeyindən və yaradılmış nəqliyyat infrastrukturu imkanlarından istifadə etməklə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində mühüm tranzit qovşaqlarından birinə çevrilməyə çalışır. Bu yanaşma nəqliyyat dəhlizlərinin iqtisadi inkişaf və investisiya cəlbi baxımından əhəmiyyətini artırır.
Prezidentin çıxışında böyük potensiala malik sahələrdən biri kimi mədənçilik qeyd edilmişdir. Bu istiqamətdə dövlət proqramının qəbul edilməsi sektorun inkişafı üçün institusional baza formalaşdıran addım kimi təqdim olunur. Mədən sənayesinin inkişafı təbii ehtiyatların iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi ilə yanaşı, sənaye istehsalının və investisiya imkanlarının genişləndirilməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanın tranzit imkanlarının formalaşdırılması üçün dəmir yollarına, dəniz limanlarına, hava yolu ilə yükdaşımalara və avtomobil yollarına böyük həcmdə investisiyalar yatırılmışdır. Dəmir yollarının elektrikləşdirilməsi və ölkədaxili, eləcə də qonşu dövlətlərlə dəmir yolu əlaqələrinin inkişaf etdirilməsi regional nəqliyyat şəbəkəsində Azərbaycanın rolunu gücləndirən amillər kimi göstərilir.
Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin artması ölkənin nəqliyyat-logistika imkanlarına tələbatın yüksəldiyini göstərən mühüm göstərici kimi təqdim edilmişdir. Çıxışda 2026-cı ildə tranzit yük həcminin 16 milyon tona çatmasının gözlənildiyi, 2030-cu ilədək isə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində daşımaların 25 milyon tona və daha yüksək səviyyəyə çatdırılmasının hədəfləndiyi bildirilmişdir.
Azərbaycanın coğrafi baxımdan Cənubi Qafqazda yerləşməsinə baxmayaraq, siyasi, iqtisadi və nəqliyyat baxımından Mərkəzi Asiya regionu ilə əlaqələrinin dərinləşdiyi vurğulanmışdır. Çıxışda Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurasının tamhüquqlu üzvünə çevrilməsi regional əməkdaşlığın yeni mərhələsi kimi qeyd edilmişdir.
Müasir dünyada investisiya qərarlarına təsir edən mühüm amillərdən biri siyasi və iqtisadi sabitlikdir. Çıxışda Azərbaycanın uzunmüddətli sabitlik təcrübəsi, maliyyə sisteminin vəziyyəti və investisiya mühitinin formalaşdırılması investorların ölkəyə marağı kontekstində təqdim edilmişdir.
Çıxışda Azərbaycanın maliyyə dayanıqlığının göstəricilərindən biri kimi xarici borcun ÜDM-ə nisbətinin 5,6 faiz təşkil etdiyi və valyuta ehtiyatlarının xarici borcu təxminən 20 dəfə üstələdiyi qeyd edilmişdir. Bu göstəricilər maliyyə ehtiyatlarının xarici öhdəliklərə nisbətdə yüksək səviyyədə olduğunu göstərən makroiqtisadi parametrlər kimi təqdim edilmişdir.
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın neft-qaz sektorunda onilliklər ərzində formalaşmış müqavilə münasibətlərini investorlar üçün etibarlılıq amili kimi təqdim etmişdir. Uzunmüddətli müqavilə münasibətlərinin qorunması beynəlxalq investorlarla əməkdaşlıqda institusional davamlılığın mühüm elementlərindən biri kimi qiymətləndirilmişdir.
Forum çərçivəsində SOCAR ilə “ExxonMobil” arasında Azərbaycan Respublikasının Orta Kür hövzəsində qeyri-ənənəvi karbohidrogen resurslarının kəşfiyyatı, işlənməsi və hasilatına dair Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişi mübadilə edilmişdir. Bu sənəd Azərbaycanın ənənəvi enerji sektorunun yeni yataqlar və texnologiyalar hesabına genişləndirilməsi baxımından mühüm investisiya istiqamətini ifadə edir.
Çıxışda qlobal enerji siyasətində qazıntı yanacaqlarına münasibətdə dəyişikliklərin baş verdiyi qeyd edilmiş və bu kontekstdə Azərbaycanın neft-qaz sektorundakı imkanlarına toxunulmuşdur. Bu yanaşma enerji keçidi prosesləri ilə ənənəvi enerji resurslarına olan tələbat arasında yaranan yeni balansın Azərbaycanın enerji siyasətinə təsirini göstərir.
Elektrik enerjisi Azərbaycanın gələcək investisiya potensialında ayrıca istiqamət kimi təqdim edilmişdir. Mövcud enerji istehsalı imkanlarının rəqəmsal iqtisadiyyat, data mərkəzləri, süni intellekt infrastrukturu və regional elektrik ixracı ilə əlaqələndirilməsi enerji sektorunun ənənəvi funksiyasından daha geniş iqtisadi rol daşıdığını göstərir.
Prezident çıxışında Azərbaycanın artıq 250 meqavatlıq bərpaolunan enerji ehtiyatına malik olduğunu və bunun yalnız başlanğıc mərhələ olduğunu bildirmişdir. Burada yalnız enerji istehsalı deyil, ötürücülük və enerjisaxlama imkanlarının da inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur.
Çıxışda iqlim dəyişikliklərinin yaratdığı potensial risklər, xüsusilə su qıtlığı və kənd təsərrüfatına təsir məsələləri ərzaq təhlükəsizliyi ilə əlaqələndirilmişdir. Bu baxımdan daxili istehsalın artırılması və idxaldan asılılığın azaldılması strateji prioritet kimi təqdim olunur.
İnfrastruktur inkişafının göstəricilərindən biri kimi ölkənin 96 faizinin qazlaşdırıldığı qeyd edilmişdir. Bununla yanaşı, çıxışda elektrik enerjisi və genişzolaqlı internetlə əhatələnmə, hava limanları və dəniz limanının inkişafı da ölkənin infrastruktur imkanları kontekstində təqdim edilmişdir.
Azərbaycanın enerji potensialı yalnız Avropa bazarı ilə məhdudlaşmır. Çıxışda elektrik enerjisi, enerji ötürücü xətlər və Mərkəzi Asiya ilə Avropanı birləşdirən layihələr Azərbaycanın daha geniş regional enerji sistemində iştirak imkanlarını göstərən istiqamətlər kimi qeyd edilmişdir.
Rəqəmsal transformasiya Azərbaycanın yeni iqtisadi inkişaf istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilmişdir. Bu sahədə rəqəmsal infrastrukturun genişləndirilməsi, data mərkəzlərinin yaradılması, süni intellekt imkanlarından istifadə və regional rəqəmsal fəaliyyət mərkəzinin formalaşdırılması əsas istiqamətlər kimi nəzərdən keçirilir.
Prezident çıxışında insan kapitalının inkişafına xüsusi diqqət yetirilmişdir. Rəqəmsal iqtisadiyyat, kibertəhlükəsizlik, yüksək texnologiyalar və digər müasir sahələr üzrə peşəkar kadrların hazırlanması qarşıya qoyulan iqtisadi məqsədlərin reallaşdırılmasının əsas şərtlərindən biri kimi göstərilmişdir.
Texnoloji inkişaf Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətinin artırılması ilə əlaqələndirilmişdir. Çıxışda qabaqcıl texnologiyaların əldə edilməsi və tətbiqinin mümkün olduğu, bunun üçün beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlığın əhəmiyyət daşıdığı vurğulanmışdır. Bu yanaşma investisiyanın yalnız maliyyə resursu deyil, həm də texnologiya, bilik və ekspertiza gətirən vasitə kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir.
İnsan kapitalının inkişafı çərçivəsində xaricdə təhsil proqramlarına xüsusi əhəmiyyət verilmişdir. Prezident çıxışında 2003-cü ildən sonra gənclərin xaricdə təhsil almasına yönəlmiş dövlət proqramının qəbul edildiyini qeyd etmişdir. Bu siyasətin məqsədi beynəlxalq təcrübəyə malik mütəxəssislərin hazırlanması və onların ölkənin gələcək inkişafına töhfə verməsi ilə əlaqələndirilir.
Çıxışın mühüm məqamlarından biri investorların informasiya mənbələrinə münasibəti ilə bağlı olmuşdur. Prezident investorlara saxta xəbərlərə deyil, obyektiv müşahidəyə və ölkədə birbaşa gördükləri reallıqlara əsaslanmağı tövsiyə etmişdir. Burada investisiya qərarlarında məlumatın keyfiyyəti, şəffaflıq və investorun müstəqil qiymətləndirməsinin əhəmiyyəti ön plana çıxır.
Çıxışda Azərbaycanın neft sənayesinin tarixi əhəmiyyətinə də geniş yer verilmişdir. Prezident 1846-cı ildə Azərbaycanda sənaye üsulu ilə neft hasilatının həyata keçirildiyini və həmin tarixi məkanın qorunduğunu bildirmişdir. Bu fakt Azərbaycanın neft sənayesinin uzunmüddətli tarixi ənənəyə malik olduğunu göstərən mühüm nümunə kimi təqdim olunur.
Azərbaycanın neft resurslarının tarixi əhəmiyyəti İkinci Dünya müharibəsi dövrü ilə bağlı faktlarla da əsaslandırılmışdır. Çıxışda Azərbaycan neftinin həmin dövrdə sovet ordusunun yanacaq tələbatının 80 faizindən çoxunu təmin etdiyi qeyd edilmişdir. Bununla Azərbaycanın enerji resurslarının regional və beynəlxalq geosiyasi proseslərdə tarixi əhəmiyyəti vurğulanmışdır.
Çıxışın tarixi-siyasi hissəsində Azərbaycanın müstəqilliyin ilk illərində üzləşdiyi iqtisadi, sosial və təhlükəsizlik problemləri qeyd edilmişdir. Prezident Ermənistan tərəfindən Azərbaycan ərazilərinin işğalının 30 il davam etdiyini və Azərbaycanın torpaqlarını hərbi yolla azad etdiyini bildirmişdir. Bu tarixi mərhələ Azərbaycanın sonrakı inkişafı və investisiya imkanlarının genişləndirilməsi kontekstində təqdim edilmişdir.
II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində bir sıra mühüm sənədlərin mübadiləsi həyata keçirilmişdir. Bunlar arasında SOCAR, XRG və “TotalEnergies” arasında “Abşeron” qaz-kondensat yatağının tammiqyaslı işlənməsi üzrə Yekun İnvestisiya Qərarı, SOCAR ilə “Comstock Resources” arasında strateji tərəfdaşlıq üzrə Çərçivə Sazişi, SOCAR ilə “Apollo” arasında strateji tərəfdaşlıq memorandumu, SOCAR ilə SEFE arasında enerji əməkdaşlığı memorandumu, SOCAR ilə “Eni” arasında Kot-d’İvuarın “Baleine” yatağında iştirakla bağlı sənəd, SOCAR ilə “ExxonMobil” arasında Orta Kür hövzəsinin qeyri-ənənəvi karbohidrogen resursları üzrə Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişi və SOCAR ilə “Oracle” arasında texnologiya əməkdaşlığı sənədi xüsusi yer tutur.
Forum çərçivəsində həmçinin Azərbaycan Biznesinin İnkişafı Fondu ilə “UFlex Group”, İqtisadiyyat Nazirliyi ilə “Carlsberg Group”, Ələt Azad İqtisadi Zonasının Səlahiyyətli Qurumu ilə “Hong Kong Renteng International Trade Co. Limited” arasında müxtəlif investisiya və tərəfdaşlıq sənədləri mübadilə edilmişdir. Bu sənədlərin müxtəlif sektorları əhatə etməsi forumun yalnız enerji sahəsi ilə məhdudlaşmadığını, sənaye, texnologiya, logistika və digər istiqamətlər üzrə investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsinə yönəldiyini göstərir.
26 sentyabr 2026-cı il tarixində II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyasının bir neçə əsas istiqamətini sistemli şəkildə əks etdirmişdir. Bu istiqamətlərə makroiqtisadi və maliyyə sabitliyinin qorunması, qeyri-neft-qaz sektorunun inkişafı, bərpaolunan enerji potensialından istifadə, nəqliyyat-logistika dəhlizlərinin genişləndirilməsi, mədən sənayesinin inkişafı, rəqəmsal transformasiya, süni intellekt və data mərkəzləri, insan kapitalının gücləndirilməsi və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi daxildir.
Çıxışın mühüm xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, enerji sektoru Azərbaycanın iqtisadi inkişafında mühüm mövqeyini qoruyarkən, gələcək investisiya strategiyası daha geniş sektorlararası şaxələndirmə üzərində qurulur. Xəzər dənizinin enerji potensialı, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizləri, Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin genişlənməsi, rəqəmsal infrastruktur və insan kapitalı Azərbaycanın gələcək iqtisadi imkanlarının əsas komponentləri kimi təqdim edilir.
Forum çərçivəsində imzalanmış və mübadilə edilmiş sənədlər isə bu istiqamətlərin praktik investisiya layihələri və beynəlxalq tərəfdaşlıqlarla müşayiət olunduğunu göstərir. Xüsusilə “ExxonMobil”, “TotalEnergies”, “Oracle”, “Comstock Resources”, “Apollo”, SEFE, “Eni” və digər şirkətlərlə sənədlərin imzalanması enerji, texnologiya və beynəlxalq iqtisadi əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərini əhatə etmişdir.
Beləliklə, II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində səsləndirilmiş fikirlər və imzalanmış sənədlər Azərbaycanın investisiya siyasətində enerji sektorunun mövcud əhəmiyyətinin qorunması ilə yanaşı, qeyri-enerji sahələrinin, yüksək texnologiyaların, logistikanın, bərpaolunan enerjinin və insan kapitalının inkişaf etdirilməsinə yönələn çoxşaxəli yanaşmanı nümayiş etdirir.

Kənan Quliyev
YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi