Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsi: investisiya, şaxələndirmə və qlobal iqtisadi inteqrasiya - ŞƏRH

Azərbaycanın iqtisadi inkişafında son illərdə əldə olunan nəticələr ölkəmizin qarşısında yeni və daha geniş perspektivlər açıb. Sabit iqtisadiyyatın, müstəqil maliyyə sisteminin, əlverişli investisiya mühitinin və güclü infrastrukturun formalaşdırılması Azərbaycanın qlobal iqtisadi proseslərdə mövqeyini daha da möhkəmləndirib. Prezident İlham Əliyevin II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində çıxışı da ölkəmizin qarşıdakı dövr üçün iqtisadi prioritetlərini, investisiya imkanlarını və inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərini aydın şəkildə ortaya qoyub.
Azərbaycanın iqtisadi siyasətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri əldə edilmiş nəticələrlə kifayətlənməmək, mövcud potensialdan daha səmərəli istifadə etməklə yeni inkişaf imkanları yaratmaqdır. Son 20 il ərzində ölkə iqtisadiyyatına 350 milyard ABŞ dollarından çox investisiyanın cəlb edilməsi, bunun təxminən yarısının birbaşa xarici investisiyaların payına düşməsi Azərbaycanın beynəlxalq investorlar üçün etibarlı tərəfdaş kimi formalaşdığını göstərir.
Bu uğurlar təsadüfi deyil. Siyasi və iqtisadi sabitlik, müstəqil maliyyə sistemi, aşağı dövlət borcu, sabit milli valyuta, genişmiqyaslı infrastruktur layihələri və investorların fəaliyyətini dəstəkləyən mühit Azərbaycanın iqtisadi modelinin əsas dayaqlarını təşkil edir. Məhz bu amillər ölkəmizin uzunmüddətli investisiyalar üçün cəlbediciliyini artıran mühüm şərtlər sırasında yer alır.
Azərbaycanın qarşısında duran əsas hədəflərdən biri iqtisadiyyatın daha da şaxələndirilməsi və qeyri-neft sektorunun inkişafının sürətləndirilməsidir. Bu istiqamətdə ölkənin malik olduğu təbii və insan resurslarından, coğrafi mövqedən, enerji və logistika imkanlarından daha geniş istifadə olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hazırda ÜDM-də qeyri-neft sektorunun payının 70 faizdən çox olması bu sahədə görülən işlərin nəticəsini göstərir. Eyni zamanda ixrac strukturunun daha da şaxələndirilməsi qarşıdakı dövrdə iqtisadi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşir.
Bərpaolunan enerji sahəsi Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişafında xüsusi yer tutur. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda böyük külək enerjisi potensialının mövcudluğu, quruda Günəş və külək elektrik stansiyalarının fəaliyyət göstərməsi, yeni enerji ötürücü xətlərin və enerji saxlanc sistemlərinin yaradılması ölkəmizin enerji siyasətində yeni mərhələnin əsasını qoyur. Məqsəd yalnız enerji istehsalını artırmaq deyil, həm də Azərbaycanın regional və beynəlxalq enerji bazarlarında mövqeyini daha da gücləndirməkdir.
Enerji imkanlarının rəqəmsal iqtisadiyyatla əlaqələndirilməsi də mühüm perspektivlər açır. Elektrik enerjisinin əlavə həcmlərindən data mərkəzlərinin, süni intellekt texnologiyalarının və rəqəmsal infrastrukturun inkişafında istifadə edilməsi Azərbaycanın yeni iqtisadi imkanlarını genişləndirə bilər. Bu baxımdan enerji və rəqəmsal transformasiyanın qarşılıqlı əlaqəsi gələcəyin iqtisadi modelinin mühüm komponentlərindən birinə çevrilir.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi isə ölkəmizi beynəlxalq nəqliyyat və logistika sistemində mühüm halqaya çevirir. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşən ölkəmiz son illərdə dəmir yollarına, avtomobil yollarına, dəniz limanlarına və hava nəqliyyatına böyük investisiyalar yatırıb. Bu infrastruktur Azərbaycanın tranzit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırıb və ölkəni beynəlxalq təchizat zəncirlərinin mühüm iştirakçılarından birinə çevirib.
Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin artması bu potensialın real iqtisadi nəticələrə çevrildiyini göstərir. Qarşıdakı dövrdə daşımaların həcminin daha da artırılması üçün nəqliyyat infrastrukturunun genişləndirilməsi ilə yanaşı, rəqəmsallaşma, gömrük idarəçiliyi və logistika proseslərinin səmərəliliyinin yüksəldilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq.
Mədənçilik də ölkənin yeni iqtisadi inkişaf istiqamətlərindən biridir. Bu sahədə qəbul edilmiş dövlət proqramı Azərbaycanın təbii sərvətlərindən daha səmərəli istifadə etməyə, yeni istehsal imkanları yaratmağa və iqtisadiyyatın sənaye potensialını genişləndirməyə xidmət edir. Mədənçilik və metallurgiyanın inkişafı sənaye zəncirinin genişlənməsinə, yeni iş yerlərinin yaranmasına və qeyri-neft sektorunun ixrac imkanlarının artırılmasına şərait yarada bilər.
Azərbaycanın enerji strategiyasında neft və qaz sektorunun rolu isə hələ uzun müddət əhəmiyyətli olaraq qalacaq. Ölkənin bu sahədə formalaşdırdığı etibarlı tərəfdaşlıq modeli və beynəlxalq enerji şirkətləri ilə uzunmüddətli əməkdaşlıq təcrübəsi yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün möhkəm baza yaradıb. Əldə olunan enerji gəlirlərinin iqtisadiyyatın digər sahələrinə investisiya şəklində yönəldilməsi isə şaxələndirmə siyasətinin davamlılığını təmin edən mühüm amildir.
Eyni zamanda Azərbaycanın enerji ixracatçısından daha geniş mənada enerji və bağlantı mərkəzinə çevrilməsi üçün imkanlar genişlənir. Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanı, daha sonra isə Avropanı birləşdirəcək enerji layihələri, elektrikötürücü xətlərin inkişafı və yeni kabel layihələri ölkəmizin beynəlxalq enerji sistemində rolunu daha da artırmaq potensialına malikdir.
İqtisadi inkişafın digər mühüm istiqaməti ərzaq təhlükəsizliyidir. Qlobal miqyasda iqlim dəyişiklikləri, su qıtlığı, təchizat zəncirlərində yaranan problemlər və digər çağırışlar ərzaq təhlükəsizliyinin strateji əhəmiyyətini artırır. Azərbaycanın bu sahədə daxili istehsalın genişləndirilməsinə, idxaldan asılılığın azaldılmasına və kənd təsərrüfatı potensialının daha səmərəli istifadəsinə yönəlmiş siyasəti gələcək iqtisadi dayanıqlığın mühüm elementidir.
Ölkənin rəqəmsal transformasiya istiqamətində atdığı addımlar da diqqət çəkir. Müasir iqtisadiyyatın əsas resurslarından biri artıq yalnız təbii sərvətlər deyil, bilik, texnologiya və insan kapitalıdır. Kibertəhlükəsizlik, rəqəmsal infrastruktur, süni intellekt və informasiya texnologiyaları sahəsində ixtisaslı kadrların hazırlanması Azərbaycanın gələcək iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin mühüm şərtidir.
Bu baxımdan insan kapitalına yatırımlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənclərin xaricdə təhsil almasına imkan yaradan dövlət proqramları, müasir təhsil infrastrukturu və peşəkar kadr hazırlığı ölkənin gələcək inkişafına hesablanmış uzunmüddətli investisiyalardır. Çünki müasir texnologiyanı əldə etmək mümkün olsa da, həmin texnologiyanı idarə edən, inkişaf etdirən və yeni məhsul və xidmətlərə çevirən əsas qüvvə insan kapitalıdır.
Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelinin mühüm cəhətlərindən biri də əldə olunan təcrübənin yeni sahələrə tətbiq edilməsidir. Neft-qaz sektorunda beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq nəticəsində formalaşmış peşəkar kadr potensialı və idarəçilik təcrübəsi hazırda iqtisadiyyatın digər istiqamətlərində də yeni imkanların yaradılmasına xidmət edir. Bu proses iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi ilə yanaşı, milli kadr potensialının gücləndirilməsinə də mühüm töhfə verir.
Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə əldə olunmuş iqtisadi potensialı daha yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrə istiqamətləndirmək, investisiyaların həcmini və keyfiyyətini artırmaq, qeyri-neft ixracını genişləndirmək və ölkənin qlobal iqtisadi sistemdə mövqeyini daha da möhkəmləndirməkdir. Bunun üçün siyasi və iqtisadi sabitlik, əlverişli biznes mühiti, proqnozlaşdırılan iqtisadi siyasət, müasir infrastruktur və peşəkar insan kapitalı bir-birini tamamlayan əsas amillərdir.
II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunun Azərbaycanda keçirilməsi də bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Belə platformalar ölkənin investisiya imkanlarının təqdim olunması ilə yanaşı, beynəlxalq biznes dairələrinin Azərbaycanın real iqtisadi potensialı ilə yaxından tanış olmasına şərait yaradır. Ölkəyə gələn investorların, sahibkarların və ekspertlərin Azərbaycanın iqtisadi və sosial inkişafını bilavasitə müşahidə etməsi əməkdaşlıq üçün daha geniş imkanların yaranmasına xidmət edir.
Bu gün Azərbaycan yalnız təbii ehtiyatları ilə deyil, siyasi sabitliyi, əlverişli coğrafi mövqeyi, enerji potensialı, nəqliyyat-logistika imkanları, inkişaf edən rəqəmsal infrastrukturu və formalaşan insan kapitalı ilə də diqqət çəkən ölkələrdəndir. Qarşıdakı mərhələdə bu üstünlüklərin vahid iqtisadi strategiya çərçivəsində birləşdirilməsi Azərbaycanın dayanıqlı inkişafını daha da sürətləndirə bilər.
Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışı bir daha göstərir ki, Azərbaycanın iqtisadi inkişaf gündəliyi yalnız bugünün nəticələri ilə məhdudlaşmır. Qarşıya qoyulan hədəflər uzunmüddətli inkişafı, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini, yeni texnologiyaların tətbiqini, enerji və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsini, insan kapitalının gücləndirilməsini və ölkənin qlobal iqtisadi proseslərdə daha fəal iştirakını nəzərdə tutur.
Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi inkişaf yolu ölkənin malik olduğu potensialı real nəticələrə çevirmək imkanlarını nümayiş etdirib. İndi əsas məsələ bu potensialı yeni iqtisadi reallıqlara uyğun şəkildə daha da genişləndirmək, investisiya imkanlarını artırmaq və milli iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətini yüksəltməkdir. Bu baxımdan Azərbaycanın qarşısında duran yeni mərhələ daha çox investisiya, daha çox innovasiya, daha geniş iqtisadi şaxələndirmə və qlobal əməkdaşlıq üçün yeni imkanlarla xarakterizə olunur.

İlqar İlyasov
YAP Qaradağ rayon təşkilatının sədri