Xalqın seçimi, dövlətçiliyin yüksəlişi - ŞƏRH

1993-cü il Azərbaycan üçün son dərəcə mürəkkəb və ağır bir dövr idi. Müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş ölkə siyasi qarşıdurmalar, iqtisadi çətinliklər, sosial gərginlik və hərbi təhlükələrlə üz-üzə qalmışdı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzünün genişləndiyi, dövlət hakimiyyəti ilə ordu arasında münasibətlərin kəskinləşdiyi bir vaxtda ölkədə idarəetmə böhranı dərinləşirdi. Prezident Kitabxanasının tarixi materiallarında həmin dövrün sosial-iqtisadi və mənəvi-psixoloji böhranla müşayiət olunduğu qeyd edilir. Belə bir mürəkkəb şəraitdə Azərbaycan xalqının diqqəti Naxçıvandan Bakıya gəlmiş, zəngin dövlətçilik təcrübəsinə və böyük siyasi nüfuza malik Heydər Əliyevə yönəldi. 1993-cü il iyunun 15-də onun Ali Sovetin sədri seçilməsi ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu tarix sonralar Milli Qurtuluş Günü kimi tarixə düşdü. İyunun 23-də isə prezident səlahiyyətləri Ali Sovetin sədri Heydər Əliyevə həvalə edildi.

Dahi rəhbər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ilə qarşıda duran əsas məsələ dövlətçiliyin qorunması, ölkədə sabitliyin bərqərar edilməsi və idarəetmə sisteminin möhkəmləndirilməsi idi. Xalqın böyük hissəsi ölkənin parçalanması və müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsinin qarşısının alınmasını, dövlət institutlarının gücləndirilməsini və cəmiyyətin gələcəyə inamının bərpasını vacib hesab edirdi.
29 avqust 1993-cü ildə keçirilən referendumdan sonra yeni prezident seçkilərinin keçirilməsi qərara alındı. Oktyabrın 3-də keçirilən seçkilərdə Heydər Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi kimi iştirak etdi. Rəsmi məlumatlara əsasən, seçicilərin 97,7 faizi səsvermədə iştirak etdi və onların 98,8 faizi Heydər Əliyevin namizədliyini dəstəklədi. Beləliklə, Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının üçüncü Prezidenti seçildi. Bu seçki yalnız hakimiyyət dəyişikliyi kimi deyil, Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Oktyabrın 10-da Heydər Əliyevin andiçmə mərasimi keçirildi və bundan sonra dövlət quruculuğu prosesinin daha sistemli şəkildə aparılması üçün geniş fəaliyyət başladı.
Sonrakı illərdə dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi, Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi və ölkənin dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyası istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi tarix materiallarında Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdışından sonra müstəqil dövlət quruculuğu, təhlükəsizliyin təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası və beynəlxalq əlaqələrin inkişafının əsas istiqamətlər kimi müəyyənləşdirildiyi bildirilir.
3 oktyabrın tarixi əhəmiyyəti də məhz bu kontekstdə daha aydın görünür. Çünki müstəqilliyin ilk illərində dövlətin qarşısında dayanan ən böyük vəzifələrdən biri müstəqilliyin formal siyasi statusdan real və dayanıqlı dövlətçilik sisteminə çevrilməsi idi. Bunun üçün siyasi sabitlik, güclü dövlət institutları, düşünülmüş xarici siyasət və iqtisadi inkişaf strategiyası tələb olunurdu.
Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də Azərbaycan dövlətçiliyinə sistemli yanaşması idi. O, dövlətin yalnız bu gününü deyil, gələcək inkişaf perspektivlərini də nəzərə alan siyasi kurs formalaşdırmağa çalışırdı. Bu kursun mühüm istiqamətlərindən biri Azərbaycanın milli maraqlarının beynəlxalq münasibətlər sistemində qorunması və ölkənin müstəqil xarici siyasət yürütmək imkanlarının genişləndirilməsi idi.
1993-cü ildən sonrakı dövrdə Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsi, xarici iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və ölkəyə xarici sərmayələrin cəlb edilməsi də dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi. Prezident Kitabxanasının materiallarında bu dövrdə iri beynəlxalq iqtisadi layihələrin hazırlanması, bazar iqtisadiyyatına keçid, iqtisadi islahatlar və Azərbaycanın dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasının prioritet istiqamətlər olduğu qeyd olunur.
Bu baxımdan 3 oktyabr 1993-cü il tarixini Azərbaycan tarixinin yalnız siyasi hadisəsi kimi deyil, dövlətçilik baxımından yeni mərhələnin başlanğıcı kimi xarakterizə etmək mümkündür. Həmin gün xalqın siyasi iradəsi prezident seçkiləri vasitəsilə ifadə olundu və bundan sonra ölkənin qarşısında duran mürəkkəb problemlərin həlli üçün yeni idarəçilik mərhələsi başladı.
Bu gün 3 oktyabr tarixinin xatırlanması həm də müstəqilliyin qorunmasının nə qədər böyük siyasi iradə və dövlətçilik məsuliyyəti tələb etdiyini göstərir. Azərbaycanın müasir tarixində 1993-cü il hadisələri dövlətçilik ənənələrinin qorunması, sabitliyin təmin edilməsi və inkişaf üçün siyasi zəminin formalaşdırılması baxımından mühüm yer tutur.
Tarix zaman keçdikcə hadisələrə yeni baxış formalaşdırır. Lakin bəzi tarixlər öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayır. 3 oktyabr 1993-cü il də belə tarixlərdəndir. Bu tarix Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi möhkəmlənməsi yolunda mühüm siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi ölkənin yaddaşında özünəməxsus yer tutur.
Bu gün həmin tarixi xatırlamaq, ilk növbədə, müstəqil dövlətçiliyin hansı mürəkkəb şəraitdə möhkəmləndiyini dərk etmək deməkdir. 3 oktyabr həm də Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişaf tarixində Heydər Əliyev mərhələsinin başlanğıcını simvolizə edən mühüm tarixlərdən biri kimi yadda qalır.

Bayram Aslanov,
YAP İdarə Heyətinin üzvü, YAP Gəncə şəhər təşkilatının sədri