Doğma torpaqlara Böyük Qayıdış - ŞƏRH

Cəbrayıl Azərbaycanın tarixində və yaddaşında xüsusi yeri olan qədim yaşayış məkanlarından biridir. Uzun illər ərzində doğma torpaqlarından ayrı düşən Cəbrayıl sakinlərinin ən böyük arzusu öz yurdlarına qayıtmaq, ata-baba torpaqlarında yenidən həyat qurmaq olub. Bu arzu illər boyu nəsildən-nəslə ötürülərək xalqın yaddaşında yaşayıb. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra isə bu arzu artıq reallığa çevrilməyə başlayıb. Cəbrayıla qayıdış təkcə insanların yaşayış yerinə dönməsi deyil, həm də tarixi torpaqlarda həyatın, quruculuğun və inkişafın yenidən bərpası deməkdir.

Cəbrayılın azad edilməsi Azərbaycanın müasir tarixində mühüm hadisələrdən biri kimi yadda qalıb. 2020-ci ildə Vətən müharibəsi zamanı Cəbrayıl şəhərinin azad olunması Azərbaycan Ordusunun əldə etdiyi mühüm hərbi uğurlardan biri oldu. Bu hadisə uzun illər doğma yurd həsrəti ilə yaşayan insanların qəlbində böyük sevinc və ümid yaratdı. Cəbrayılın azad olunması ilə rayonun gələcək inkişafı və məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdışı üçün yeni mərhələ başladı.

İllər ərzində işğal altında qalan ərazilərdə yaşayış məntəqələri ciddi dağıntılara məruz qalmışdı. Cəbrayıl şəhərində və rayonun kəndlərində yaşayış evləri, məktəblər, sosial obyektlər, inzibati binalar və digər infrastrukturlar zədələnmiş və ya tamamilə dağıdılmışdı. Buna görə də insanların geri qayıtması üçün ilk növbədə təhlükəsizliyin təmin olunması, ərazilərin minalardan təmizlənməsi və müasir infrastrukturun yaradılması istiqamətində genişmiqyaslı işlərin görülməsi zərurəti yarandı. Bu proses mərhələli şəkildə həyata keçirilərək Cəbrayılın yenidən qurulmasına zəmin yaradıb.

Bu gün Cəbrayılda aparılan bərpa və quruculuq işləri rayonun gələcək simasının formalaşmasına xidmət edir. Yeni yolların çəkilməsi, elektrik və su təminatının yaradılması, sosial obyektlərin tikilməsi, yaşayış binalarının inşa olunması və digər infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi doğma torpaqların yenidən canlanmasına şərait yaradır. Burada əsas məqsəd yalnız dağıdılmış tikililəri bərpa etmək deyil, insanların rahat və təhlükəsiz yaşaya biləcəyi müasir yaşayış mühiti formalaşdırmaqdır.

Cəbrayıla qayıdış Böyük Qayıdış prosesinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu proses çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına mərhələli şəkildə qayıtması nəzərdə tutulur. İnsanların illər sonra öz evlərinə, küçələrinə, kəndlərinə və şəhərlərinə dönməsi böyük mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Doğma torpağa qayıdan hər bir ailənin timsalında bir tarixi həsrətin sona çatması, yeni həyat mərhələsinin başlanması görünür.

Qayıdış həm də gələcək nəsillər üçün böyük əhəmiyyətə malikdir. Uzun illər doğma torpaqlarından uzaqda yaşayan ailələrin övladları və nəvələri öz ata-baba yurdlarını yaxından tanımaq, həmin torpaqlarda yaşamaq və burada gələcəklərini qurmaq imkanı əldə edirlər. Beləliklə, Cəbrayılın yenidən məskunlaşdırılması tarixi yaddaşın qorunmasına və nəsillər arasında mənəvi bağların daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Cəbrayılın gələcək inkişafında iqtisadi imkanların genişləndirilməsi də mühüm rol oynayır. Rayonun əlverişli coğrafi mövqeyi, təbii ehtiyatları, kənd təsərrüfatı potensialı və nəqliyyat imkanları onun iqtisadi inkişafı üçün geniş perspektivlər yaradır. Yeni müəssisələrin yaradılması, sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi, kənd təsərrüfatının müasir texnologiyalar əsasında qurulması və məşğulluq imkanlarının artırılması Cəbrayılda dayanıqlı həyatın formalaşmasına kömək edə bilər.

Rayonun bərpasında müasir şəhərsalma prinsiplərinə xüsusi diqqət yetirilməsi də diqqət çəkir. Yeni yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və ictimai məkanların yaradılması insanların gündəlik ehtiyaclarının qarşılanmasına yönəlib. Məktəblərin, uşaq bağçalarının, səhiyyə müəssisələrinin, mədəniyyət və idman obyektlərinin yaradılması Cəbrayılın yalnız yaşayış məkanı kimi deyil, tam sosial mühitə malik inkişaf edən rayon kimi formalaşmasına imkan verir.

Cəbrayılın dirçəlişi Azərbaycanın tarixi və mədəni irsinin qorunması baxımından da əhəmiyyətlidir. Bu torpaqlar Azərbaycanın zəngin tarixinin mühüm səhifələrini özündə yaşadır. Tarixi abidələrin, dini və mədəni irs nümunələrinin qorunması, bərpası və gələcək nəsillərə çatdırılması ümumi milli yaddaş baxımından vacibdir. Cəbrayıl yenidən qurulduqca onun tarixi simasının qorunması ilə müasir inkişafın uzlaşdırılması da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Doğma torpaqlara qayıdış insanların yalnız fiziki olaraq öz yurdlarına dönməsi ilə məhdudlaşmır. Bu, həm də həmin ərazilərdə sosial həyatın, mədəni mühitin, iqtisadi fəaliyyətin və ictimai münasibətlərin yenidən canlandırılması prosesidir. Cəbrayılın küçələrində uşaqların səsinin eşidilməsi, məktəblərin fəaliyyət göstərməsi, yeni ailələrin qurulması və insanların öz doğma torpaqlarında gələcək planlarını həyata keçirməsi rayonun həqiqi dirçəlişinin göstəricisi olacaq.

Cəbrayılın yenidən qurulması Azərbaycanın regionlarının inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr ölkənin iqtisadi, sosial və nəqliyyat imkanlarının genişlənməsinə xidmət edir. Yeni yolların və kommunikasiya xətlərinin yaradılması rayonlar arasında əlaqələri gücləndirir, iqtisadi fəallığın artmasına şərait yaradır. Bu baxımdan Cəbrayılın inkişafı yalnız rayon sakinləri üçün deyil, bütövlükdə region üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Cəbrayıla qayıdış uzun illər davam edən həsrətin sona çatmasının simvoludur. Bir zamanlar doğma evlərini tərk etmək məcburiyyətində qalan insanların yenidən öz yurdlarında məskunlaşması tarixi baxımdan böyük hadisədir. Bu qayıdış həm keçmişin xatirələrini yaşadır, həm də gələcəyə inam yaradır. İnsanların öz torpaqlarında yeni həyat qurması Cəbrayılın gələcək nəsillər üçün də canlı və inkişaf edən bir məkan olmasını təmin edəcək.

Bu gün Cəbrayılın siması tədricən dəyişir. Dağıntıların yerini yeni binalar, abad küçələr, müasir yollar və sosial obyektlər tutur. Quruculuq işləri davam etdikcə rayonun iqtisadi və sosial potensialının daha geniş şəkildə üzə çıxması gözlənilir. Ən mühüm məqam isə bütün bu proseslərin insan amili üzərində qurulmasıdır. Çünki şəhərləri və kəndləri yalnız binalar deyil, orada yaşayan insanlar canlandırır.

Cəmilə Bağırova

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi