Millətin məhəbbətini qazanmış Ulu Öndər - ŞƏRH

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların adı zamanın sınaqlarından keçərək xalqın yaddaşında əbədi yaşayır. Belə tarixi şəxsiyyətlərdən biri, müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin memarı, müstəqil Azərbaycanın qurucusu və xalqımızın Ümummilli Lideri Heydər Əliyevdir. O, öz siyasi fəaliyyəti, zəngin dövlətçilik təcrübəsi, uzaqgörənliyi, qətiyyəti və Vətənə sonsuz məhəbbəti ilə yalnız yaşadığı dövrün deyil, bütövlükdə Azərbaycan tarixinin ən mühüm simalarından birinə çevrilmişdir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin xalqın məhəbbətini qazanması təsadüfi deyildi. Bu böyük sevginin təməlində onun Azərbaycan xalqına sədaqəti, dövlətin gələcəyinə məsuliyyətlə yanaşması, milli maraqları hər şeydən üstün tutması və ən mürəkkəb tarixi şəraitdə belə ölkənin taleyi üçün üzərinə düşən məsuliyyəti cəsarətlə daşıması dayanırdı. O, xalqın taleyini öz taleyi, Azərbaycanın gələcəyini isə həyatının başlıca amalı hesab edirdi. Ulu Öndər Heydər Əliyev şəxsiyyəti Azərbaycan tarixində yalnız siyasi rəhbər anlayışı ilə məhdudlaşmır. O, dövlətçilik düşüncəsinin, milli özünüdərkin, vətənpərvərliyin, siyasi iradənin və xalqa xidmət prinsipinin parlaq təcəssümüdür. Onun həyat yolu göstərir ki, əsl liderlik xalqın etimadını qazanmaq, çətin anlarda məsuliyyətdən çəkinməmək və gələcək nəsillər üçün möhkəm təməl yaratmaq deməkdir. Ulu Öndər gənc yaşlarından dövlət idarəçiliyi sahəsində çalışmış, peşəkarlığı, təşkilatçılıq qabiliyyəti, prinsipiallığı və yüksək məsuliyyət hissi ilə seçilmişdir. Zaman keçdikcə onun siyasi təcrübəsi və dövlətçilik bacarığı daha da zənginləşmiş, ölkənin inkişafı naminə həyata keçirdiyi fəaliyyət geniş miqyas almışdır.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyat fəlsəfəsinin mərkəzində Azərbaycan dayanırdı. O, xalqının tarixini, dilini, mədəniyyətini və milli-mənəvi dəyərlərini dərindən bilir, bu sərvətlərin qorunmasını dövlətçiliyin mühüm dayaqlarından biri hesab edirdi. Onun fəaliyyəti milli kimliyin möhkəmləndirilməsinə, Azərbaycan xalqının öz tarixi köklərinə daha dərindən bağlanmasına və milli qürur hissinin güclənməsinə mühüm təsir göstərmişdir. Ulu Öndərin xarakterində qətiyyətlə müdriklik, tələbkarlıqla uzaqgörənlik, siyasi iradə ilə xalqa bağlılıq vəhdət təşkil edirdi. O, hadisələrə yalnız həmin günün tələbləri baxımından deyil, gələcək onilliklərin perspektivindən yanaşırdı. Məhz bu xüsusiyyətlər onun dövlətçilik fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir, qəbul etdiyi qərarların uzunmüddətli nəticələrinə xüsusi əhəmiyyət verməsinə səbəb olurdu. Xalqın məhəbbəti isə ilk növbədə insanın əməli ilə qazanılır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan cəmiyyətində qazandığı böyük nüfuzun başlıca səbəblərindən biri də onun ölkənin taleyinə təsir edən mühüm qərarların qəbulunda göstərdiyi iradə və dövlət maraqlarını qorumağa yönəlmiş fəaliyyəti idi.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1969-cu ildə Azərbaycana rəhbər seçilməsi respublikanın ictimai-siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Həmin dövrdə Azərbaycan sənaye, kənd təsərrüfatı, elm, təhsil və mədəniyyət sahələrində inkişaf istiqamətində mühüm addımlar atdı. İqtisadi potensialın genişləndirilməsi, yeni müəssisələrin yaradılması, mütəxəssis kadrların hazırlanması və milli ziyalı təbəqəsinin inkişafı dövlət idarəçiliyinin diqqət mərkəzində idi.  Ulu Öndər yaxşı anlayırdı ki, xalqın gələcəyi yalnız iqtisadi göstəricilərlə deyil, həm də təhsilin, elmin, mədəniyyətin və milli mənəviyyatın inkişafı ilə müəyyən olunur. Buna görə də ölkədə savadlı, peşəkar və yüksək dünyagörüşünə malik kadrların yetişdirilməsinə xüsusi əhəmiyyət verilirdi. Azərbaycan gənclərinin keçmiş SSRİ-nin nüfuzlu ali məktəblərində təhsil alması üçün yaradılan imkanlar respublikanın gələcək inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Həmin illərdə milli ədəbiyyatın, incəsənətin, musiqinin və tarixi irsin qorunması da diqqətdən kənarda qalmırdı. Azərbaycan dilinin, milli adət-ənənələrin və mədəni dəyərlərin yaşadılması xalqın özünəməxsusluğunun qorunmasına xidmət edirdi. Heydər Əliyevin fəaliyyəti nəticəsində milli-mənəvi dəyərlərin dövlətçilik düşüncəsi ilə əlaqələndirilməsi daha da gücləndi. Onun rəhbərliyi dövründə formalaşan idarəçilik təcrübəsi, yetişdirilən kadr potensialı və iqtisadi infrastruktur sonrakı mərhələlərdə Azərbaycanın inkişafı üçün mühüm imkanlar yaratdı. Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsinin əhəmiyyətli cəhətlərindən biri də cari problemlərlə yanaşı, gələcək inkişafın əsaslarını formalaşdırmağa çalışması idi. Çətin sınaqlar qarşısında xalqına sədaqət 1987-ci ildə sovet rəhbərliyinin həyata keçirdiyi siyasi xəttə etiraz olaraq tutduğu vəzifələrdən istefa verən Ulu Öndər Heydər Əliyev sonrakı illərdə də Azərbaycanla bağlı məsələlərə həssas münasibətini qorudu. 1990-cı il yanvarın 20-də sovet qoşunlarının Bakıda törətdiyi faciədən sonra Azərbaycanın Moskvadakı nümayəndəliyində bəyanatla çıxış edərək törədilmiş cinayətin təşkilatçılarının və icraçılarının cəzalandırılmasını tələb etdi. Bu mövqe onun Azərbaycan xalqının hüquqlarının müdafiəsinə yönəlmiş siyasi addımlarından biri kimi tarixə düşdü. 1990-cı ilin iyulunda Azərbaycana qayıdan Ulu Öndər Heydər Əliyev Naxçıvanda fəaliyyət göstərməyə başladı. Həmin dövrdə ölkənin siyasi və iqtisadi vəziyyəti ağırlaşır, Ermənistanla münaqişə, torpaqların müdafiəsi və dövlət idarəçiliyindəki böhran ciddi narahatlıq doğururdu. Naxçıvanda həyata keçirilən siyasi və təşkilati fəaliyyət onun dövlətçilik baxışlarının yeni şəraitdə davam etdirilməsi baxımından əhəmiyyətli idi.
1991-ci il sentyabrın 3-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin sədri seçilən Ulu Öndər Heydər Əliyev muxtar respublikanın təhlükəsizliyinin təmin olunması, idarəetmənin möhkəmləndirilməsi və milli maraqların qorunması istiqamətində fəaliyyət göstərdi. Naxçıvan həmin mürəkkəb illərdə Azərbaycanın müstəqillik ideyasının qorunub saxlanıldığı mühüm siyasi mərkəzlərdən birinə çevrildi. 
Ulu Öndər Heydər Əliyevin bu mərhələdəki fəaliyyəti onun siyasi iradəsini, böhranlı şəraitdə qərar qəbul etmək bacarığını və dövlətçilik məsuliyyətini nümayiş etdirirdi. O, mürəkkəb vəziyyətlərdə belə Azərbaycan xalqının milli maraqlarını ön plana çəkirdi.
Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illəri ölkənin gələcəyi baxımından son dərəcə çətin və taleyüklü bir dövr idi. Siyasi qarşıdurmalar, iqtisadi çətinliklər, Ermənistanın hərbi təcavüzü və dövlət idarəçiliyindəki böhran müstəqilliyin qorunmasını ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu. Belə bir şəraitdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi rəhbərliyə qayıdışı Azərbaycanın müasir tarixində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.  1993-cü il iyunun 15-də Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi. İyunun 24-də isə prezident səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başladı. Həmin ilin oktyabrında keçirilən prezident seçkilərində dövlət başçısı seçildi. Bu hadisələr ölkədə siyasi sabitliyin bərpası və dövlət idarəçiliyinin yenidən qurulması prosesində mühüm mərhələ təşkil etdi. 15 İyun tarixinin Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd olunması da bu tarixi əhəmiyyətlə bağlıdır. Həmin gün xalqımızın yaddaşında dövlət müstəqilliyinin qorunması, siyasi sabitliyin təmin edilməsi və müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi ilə əlaqələndirilir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri dövlətin idarəetmə sistemini möhkəmləndirmək, nizami ordu quruculuğunu inkişaf etdirmək, ölkənin beynəlxalq münasibətlərini genişləndirmək və iqtisadiyyatın bərpasına nail olmaq idi. Bu istiqamətlər üzrə atılan addımlar Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edirdi. 1994-cü ilin mayında atəşkəs rejiminin əldə olunması münaqişənin hərbi mərhələsinin dayandırılması və siyasi-diplomatik vasitələrin ön plana çıxarılması üçün imkan yaratdı. Bununla yanaşı, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası məsələsi ölkənin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri olaraq qalırdı. 
Milli Qurtuluş ideyası məhz belə bir tarixi şəraitdə dövlətin qorunması, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi və xalqın vahid məqsəd ətrafında birləşməsi anlayışları ilə sıx bağlı oldu. Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri müstəqil Azərbaycanın hüquqi və siyasi əsaslarının möhkəmləndirilməsi idi. Dövlət institutlarının formalaşdırılması, qanunvericilik sisteminin inkişafı, milli təhlükəsizliyin təmin edilməsi və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi bu siyasətin mühüm tərkib hissələrini təşkil edirdi.
1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlətin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm hadisə oldu. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkilinin, vətəndaş hüquq və azadlıqlarının, dövlətlə cəmiyyət arasındakı münasibətlərin hüquqi çərçivəsini müəyyənləşdirdi. İqtisadi sahədə həyata keçirilən tədbirlər də ölkənin gələcək inkişafı üçün əsaslar yaratmağa yönəlmişdi. Enerji siyasətinin formalaşdırılması, xarici investisiyaların cəlb olunması və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın dünya iqtisadi sistemində mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edirdi. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın enerji strategiyasının mühüm mərhələlərindən biri oldu. Bu müqavilə ölkənin enerji ehtiyatlarının beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində işlənməsi, iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi və uzunmüddətli inkişaf perspektivlərinin formalaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
Ulu Öndər Heydər Əliyev xarici siyasətdə Azərbaycanın müstəqilliyinin və milli maraqlarının qorunmasına, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əlaqələrin qurulmasına və ölkənin beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsinə xüsusi önəm verirdi. Onun rəhbərliyi dövründə həyata keçirilən siyasət Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərin müstəqil iştirakçısı kimi mövqeyinin möhkəmlənməsinə istiqamətlənmişdi. Milli-mənəvi dəyərlər və azərbaycançılıq ideologiyası. Ulu Öndər Heydər Əliyevin irsində xüsusi yer tutan anlayışlardan biri azərbaycançılıq ideologiyasıdır. Bu ideologiya Azərbaycan xalqının milli kimliyinin, dilinin, tarixinin, mədəniyyətinin və mənəvi dəyərlərinin qorunmasını, eyni zamanda bütün vətəndaşların vahid dövlətçilik ideyası ətrafında birləşməsini nəzərdə tuturdu. Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə, milli tariximizin öyrənilməsinə, mədəni irsin qorunmasına və gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda yetişdirilməsinə böyük əhəmiyyət verirdi. Onun fikrincə, xalqın gücü yalnız maddi imkanlarla deyil, həm də öz tarixinə, dilinə və milli-mənəvi dəyərlərinə bağlılığı ilə ölçülür. Ulu Öndərin azərbaycançılıq fəlsəfəsi coğrafi sərhədlərdən kənarda yaşayan soydaşlarımızın da milli kimliyinin qorunmasını əhatə edirdi. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların təşkilatlanması, milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi və diaspor əlaqələrinin inkişafı bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycançılıq ideyası bu gün də milli birliyin, dövlətə bağlılığın və ortaq tarixi yaddaşın əsas anlayışlarından biri kimi yaşayır. Bu ideyanın mahiyyəti doğma Vətənə hörmət etmək, onun dövlət müstəqilliyini qorumaq, milli dəyərləri gələcək nəsillərə ötürmək və ölkənin inkişafına töhfə verməkdən ibarətdir.Bir rəhbərin tarixi şəxsiyyətə çevrilməsi yalnız tutduğu vəzifələrlə ölçülmür. Onun xalqın yaddaşında necə yaşaması, ölkənin inkişafına hansı töhfələri verməsi və gələcək nəsillərə hansı irsi qoyub getməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutması onun uzun illər ərzində dövlətçilik fəaliyyəti ilə bağlıdır. Onun tərəfdarları Ulu Öndərin ölkənin ağır böhran mərhələsində rəhbərliyə qayıdışını, müstəqilliyin qorunmasına yönəlmiş addımlarını və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsini tarixi xidmətlər kimi qiymətləndirirlər.
Ulu Öndər Heydər Əliyev üçün dövlətə xidmət məsuliyyətli və ardıcıl fəaliyyət tələb edirdi. O, idarəetmədə intizama, peşəkarlığa, kadrların hazırlanmasına və qərarların icrasına xüsusi əhəmiyyət verirdi. Onun siyasi məktəbindən keçmiş çoxsaylı dövlət xadimləri və mütəxəssislər sonrakı illərdə də müxtəlif sahələrdə fəaliyyətlərini davam etdirdilər.
Ulu Öndərin xalqa bağlılığı onun çıxışlarında, dövlətçilik yanaşmasında və milli maraqlara münasibətində özünü göstərirdi. O, Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının qorunmasını, milli qürur hissinin gücləndirilməsini və dövlət müstəqilliyinin dönməzliyini əsas prioritetlərdən hesab edirdi. Xalqın məhəbbəti isə nəsildən-nəslə ötürülən tarixi yaddaşın bir hissəsidir. Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətinin öyrənilməsi, onun dövlətçilik irsinin təhlili və gələcək nəsillərə çatdırılması bu yaddaşın qorunmasına xidmət edir. Ulu Öndərin siyasi irsinin mühüm istiqamətlərindən biri dövlət siyasətində ardıcıllıq və uzunmüddətli inkişaf strategiyasıdır. Onun müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik prinsipləri sonrakı illərdə Azərbaycanın iqtisadi, siyasi və sosial inkişafı ilə bağlı müzakirələrdə mühüm yer tutmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin 2003-cü ildə vəfatından sonra onun xatirəsinin yaşadılması və irsinin öyrənilməsi istiqamətində müxtəlif layihələr həyata keçirilmişdir. 2004-cü ildən fəaliyyət göstərən Heydər Əliyev Fondu təhsil, səhiyyə, mədəniyyət, elm, idman və sosial sahələrdə layihələr reallaşdırır. Ulu Öndərin dövlətçilik irsinin davamlılığı məsələsi Azərbaycanın müasir inkişaf tarixində Prezident İlham Əliyevin fəaliyyəti ilə də əlaqələndirilir. Bu yanaşmada dövlət müstəqilliyinin qorunması, iqtisadi potensialın artırılması, ordu quruculuğu və ölkənin beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsi kimi istiqamətlər ön plana çıxır.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ilə nəticələnən hadisələr də müasir dövlətçilik tariximizin mühüm mərhələləridir. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş anti terror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın bütün ərazisində suverenliyi bərpa olundu. Bu hadisələr ölkənin müasir tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını təşkil etdi. 
Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi irsinin müasir dövrdə öyrənilməsi həm keçmişin təcrübəsini anlamaq, həm də dövlətçiliyin inkişaf mərhələlərini qiymətləndirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Tarixi irsə münasibət yalnız keçmiş nailiyyətlərin xatırlanması ilə məhdudlaşmamalı, həmin təcrübənin elmi və obyektiv şəkildə araşdırılmasını da əhatə etməlidir. Hər bir xalqın gələcəyi onun gənc nəslinin bilik və bacarıqlarından, milli-mənəvi dəyərlərə münasibətindən və Vətən qarşısında məsuliyyət hissindən asılıdır. Heydər Əliyev gənclərin təhsilinə, dünyagörüşünün genişləndirilməsinə, milli ruhda yetişməsinə və cəmiyyətin fəal üzvləri kimi formalaşmasına xüsusi əhəmiyyət verirdi. Bu gün Ulu Öndərin həyat yolunun məktəblərdə, ali təhsil müəssisələrində, mədəniyyət ocaqlarında və ictimai təşkilatlarda öyrənilməsi gənclərin Azərbaycanın müasir tarixini daha dərindən mənimsəməsinə imkan yaradır. Onun dövlətçilik fəaliyyəti vasitəsilə gənclərə müstəqilliyin dəyərini, milli birliyin əhəmiyyətini, dövlətə və cəmiyyətə xidmətin məsuliyyətini anlatmaq mümkündür. Vətənpərvərlik yalnız sözlə ifadə olunan hiss deyil. O, keyfiyyətli təhsil almaq, peşəyə yiyələnmək, qanunlara hörmət etmək, ictimai məsuliyyət daşımaq, milli sərvətləri qorumaq və ölkənin inkişafına töhfə verməklə gündəlik həyatda təzahür edir. Ulu Öndər Heydər Əliyev irsinin gələcək nəsillərə çatdırılması da bu prinsiplərin yaşadılmasına xidmət edir. Tarixi şəxsiyyətlərin fəaliyyətini öyrənən gənclər Azərbaycanın hansı çətinliklərdən keçdiyini, müstəqilliyin hansı tarixi şəraitdə möhkəmləndiyini və dövlətçiliyin hansı məsuliyyətlər tələb etdiyini daha aydın dərk edə bilərlər. Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı Azərbaycan tarixində dövlətçilik, milli birlik, siyasi iradə və xalqa xidmət anlayışları ilə yanaşı çəkilir. Onun həyat yolu ölkənin müxtəlif tarixi mərhələlərini, mürəkkəb siyasi prosesləri və müstəqil dövlət quruculuğunun mühüm hadisələrini əhatə edir.
Ulu Öndərin irsi yalnız keçmişin xatirəsi deyil, həm də Azərbaycan tarixini anlamaq üçün mühüm mənbədir. Onun fəaliyyəti dövlət müstəqilliyinin qorunması, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılması, iqtisadi inkişafın əsaslarının yaradılması və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından araşdırılmağa layiqdir. Millətin məhəbbətini qazanmış şəxsiyyətlərin böyüklüyü onların adlarının tez-tez çəkilməsi ilə deyil, xalqın həyatında qoyduqları izlə, dövlətin inkişafına verdikləri töhfələrlə və sonrakı nəsillərə ötürdükləri dəyərlərlə müəyyən olunur. Ulu Öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan tarixindəki yeri də məhz bu amillərlə bağlıdır. Bu gün Ulu Öndərin əziz xatirəsi ehtiramla yad edilir, onun dövlətçilik irsi öyrənilir, həyat və fəaliyyəti haqqında kitablar yazılır, sənədli filmlər hazırlanır, müxtəlif tədbirlər keçirilir. Bu ehtiram Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının, milli kimliyinin və dövlətçilik ənənələrinin yaşadılmasının ifadəsidir. Ulu Öndər Heydər Əliyev Azərbaycan xalqının yaddaşında müasir dövlətçiliyimizin banisi, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasına böyük töhfələr vermiş tarixi şəxsiyyət və Vətənə xidmət nümunəsi kimi yaşayır. Onun zəngin irsinin öyrənilməsi, obyektiv araşdırılması və gələcək nəsillərə çatdırılması Azərbaycanın tarixini və dövlətçilik ənənələrini dərindən anlamaq baxımından daim öz əhəmiyyətini qoruyacaqdır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin əziz xatirəsi xalqımızın qəlbində daim yaşayacaqdır!

Həbib Misirov

YAP Kəlbəcər rayon təşkilatının sədri