Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi - ŞƏRH

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri son illərdə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Tarixi köklərə, ortaq mədəni dəyərlərə və qarşılıqlı etimada əsaslanan əlaqələr bu gün siyasi dialoq, iqtisadi tərəfdaşlıq, investisiya, nəqliyyat, enerji və humanitar əməkdaşlıq istiqamətlərində genişlənir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi qoşulması isə regional əməkdaşlığın inkişafında mühüm hadisə kimi diqqəti cəlb edir. 2025-ci ilin noyabrında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi ölkəmizin region dövlətləri ilə münasibətlərinin daha geniş siyasi və iqtisadi platformada inkişafına imkan yaradıb. Bu qərar Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin yalnız ikitərəfli münasibətlərlə məhdudlaşmadığını, həm də çoxtərəfli əməkdaşlıq müstəvisində yeni məzmun qazandığını göstərir.

2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün keçirilməsi də bu əməkdaşlığın davamlı xarakter daşıdığını nümayiş etdirir. Görüş çərçivəsində “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı” və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar” imzalanıb. Bu sənədlər dövlətlər arasında siyasi dialoqun gücləndirilməsi, qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsi və gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərində iqtisadi əməkdaşlıq xüsusi yer tutur. Ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların artırılması, sənaye sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi və yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaratması bu sahədə atılan mühüm addımlardandır. Belə fondlar tərəfdaş ölkələrin iqtisadi potensialının birləşdirilməsinə, müxtəlif sahələrdə layihələrin maliyyələşdirilməsinə və yeni biznes imkanlarının formalaşmasına şərait yaradır. Birgə investisiya təşəbbüslərinin əhəmiyyəti yalnız maliyyə resurslarının cəmləşdirilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu əməkdaşlıq həm də müştərək istehsal müəssisələrinin yaradılması, müasir texnologiyaların tətbiqi, yeni iş yerlərinin açılması və rəqabətqabiliyyətli məhsulların istehsalı üçün imkanlar formalaşdırır. Ölkələrin öz iqtisadi üstünlüklərini birləşdirməsi regional bazarlarda mövqelərin möhkəmləndirilməsinə və beynəlxalq bazarlara birgə çıxışın genişləndirilməsinə töhfə verə bilər. Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri də nəqliyyat və logistika sahəsidir. Xəzər dənizi vasitəsilə həyata keçirilən daşımalar, limanların və dəmir yollarının imkanlarının genişləndirilməsi, eləcə də Orta Dəhlizin inkişafı regionun beynəlxalq ticarət əlaqələrində rolunu artırır. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, nəqliyyat infrastrukturu və tranzit imkanları Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxışında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə əlaqələrin gücləndirilməsi yükdaşımaların səmərəliliyinin artırılmasına, ticarət dövriyyəsinin genişlənməsinə və regional iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə şərait yaradır.

Energetika sahəsində əməkdaşlıq da qarşılıqlı münasibətlərin vacib istiqamətlərindən biridir. Xəzər hövzəsinin enerji resurslarından səmərəli istifadə, neft və digər enerji məhsullarının nəqli, eləcə də bərpaolunan enerji sahəsində birgə təşəbbüslər dövlətlər arasında yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji sahəsində əlaqələrin inkişaf etdirilməsi istiqamətində görülən işlər regionun enerji potensialının daha səmərəli istifadəsinə və enerji əlaqələrinin şaxələndirilməsinə xidmət edir. Rəqəmsal infrastrukturun inkişafı, Xəzər dənizi üzərindən fiber-optik bağlantıların yaradılması kimi təşəbbüslər isə iqtisadi və texnoloji əməkdaşlığın yeni mərhələsini formalaşdırır. Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin inkişafında siyasi dialoqla yanaşı, mədəni və humanitar əlaqələr də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ortaq tarixi irs, dil və mədəniyyət yaxınlığı xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı möhkəmləndirir. Təhsil, elm, turizm, gənclər siyasəti və mədəni mübadilə sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi dövlətlər arasında dostluq münasibətlərinin gələcək nəsillərə ötürülməsinə imkan yaradır. Qarşıdakı dövrdə əməkdaşlığın əsas hədəflərindən biri mövcud imkanları konkret iqtisadi nəticələrə çevirmək, birgə investisiya layihələrini genişləndirmək və istehsal əlaqələrini gücləndirməkdir. Sənaye kooperasiyası, kənd təsərrüfatı, logistika, rəqəmsal texnologiyalar və turizm sahələrində birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsi region dövlətlərinin iqtisadi potensialının daha dolğun reallaşdırılmasına kömək edə bilər. Azərbaycanın 2027-ci ildə Məşvərət formatına sədrlik edəcək olması da regional əməkdaşlığın gündəliyinə yeni təşəbbüslərin daxil edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri qarşılıqlı maraqlara, iqtisadi faydaya və uzunmüddətli tərəfdaşlığa əsaslanır. Azərbaycanın Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv kimi qoşulması, birgə investisiya fondlarının yaradılması və Türkmənbaşı görüşündə imzalanan sənədlər regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar açır. Bu əlaqələrin ardıcıl inkişafı nəqliyyat, enerji, sənaye və digər sahələrdə birgə layihələrin sayının artmasına, iqtisadi münasibətlərin möhkəmlənməsinə və regionun beynəlxalq iqtisadi əlaqələr sistemində mövqeyinin güclənməsinə xidmət edə bilər.

Səriyyə Əhmədova

Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri,

Naxçıvan şəhər 10 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının müdiri