Azərbaycan–Mərkəzi Asiya enerji tərəfdaşlığı: qarşılıqlı maraqlar və yeni imkanlar - ŞƏRH

Enerji resurslarına malik olmaq ölkələr üçün mühüm iqtisadi üstünlükdür. Lakin bu üstünlüyün davamlı gəlirə və inkişaf imkanına çevrilməsi etibarlı nəql marşrutlarından, bazarlara çıxışdan və tərəfdaşlar arasında qarşılıqlı etimaddan asılıdır. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında enerji əməkdaşlığının əhəmiyyəti də məhz bu amillərin bir-birini tamamlamasında görünür. Mərkəzi Asiyanın zəngin resursları ilə Azərbaycanın enerji infrastrukturu və tranzit imkanlarının əlaqələndirilməsi tərəflərin iqtisadi maraqlarına xidmət edən əməkdaşlıq mühiti yaradır.
Prezident İlham Əliyev oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışı zamanı energetikanın qarşılıqlı əlaqələrdə xüsusi yer tutduğunu vurğulamışdır. Dövlətimizin başçısı Azərbaycanın Mərkəzi Asiyadan enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara tranzitində mühüm rol oynadığını, Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin ölkəmiz vasitəsilə nəql edildiyini və daşımaların həcminin artdığını bildirmişdir. Bu faktlar enerji tərəfdaşlığının artıq konkret iqtisadi nəticələr verən fəaliyyət istiqaməti olduğunu göstərir.
Azərbaycanın bu əməkdaşlıqdakı mövqeyi uzun illər ərzində formalaşdırılmış enerji strategiyasına əsaslanır. Ölkəmiz enerji ehtiyatlarının işlənməsi ilə yanaşı, onların xarici bazarlara çatdırılması üçün infrastrukturun inkişafına da diqqət yetirmişdir. Nəticədə Azərbaycan öz resurslarını ixrac edən dövlət olmaqla bərabər, tərəfdaş ölkələrin enerji məhsullarının nəqlində iştirak edən mühüm tranzit ölkəsinə çevrilmişdir. Bu imkan Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərdə əlavə iqtisadi dəyər yaradır.
Enerji istehsalçısı üçün müxtəlif nəql imkanlarının mövcudluğu mühüm əhəmiyyət daşıyır. Alternativ marşrutlar bazar seçimlərini genişləndirir, daşımaların təşkilində çevikliyi artırır və ayrı-ayrı istiqamətlərdən asılılığı azaltmağa kömək edir. Azərbaycan üzərindən nəql imkanları da Mərkəzi Asiya ölkələrinin ixrac siyasətində belə bir funksiyanı yerinə yetirir. Qarşılıqlı əməkdaşlıq resurs sahibi olan ölkələrin məhsullarını alıcılara çatdırmasını asanlaşdırır, Azərbaycanın tranzit potensialından daha səmərəli istifadə olunmasına şərait yaradır.
Bu tərəfdaşlığın Azərbaycan üçün faydası tranzit gəlirləri ilə yanaşı, əlaqəli xidmətlərin inkişafında da özünü göstərə bilər. Enerji daşımaları liman, logistika, saxlama və texniki xidmət imkanlarına tələbat yaradır. Mövcud infrastruktura cəlb olunan əlavə həcmlər onun iqtisadi səmərəliliyini yüksəldə, yeni sərmayələr üçün əsas formalaşdıra bilər. Beləliklə, enerji əməkdaşlığının nəticələri bir neçə sahəyə yayılan iqtisadi fəaliyyətlə tamamlanır. Burada əsas məqsəd mövcud imkanları qarşılıqlı fayda verən davamlı əlaqələrə çevirməkdir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsinə diqqət yetirməsi tərəfdaşlığın gələcək istiqamətini də aydın göstərir. Azərbaycan Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması üçün birgə iş aparır. Bu təşəbbüs enerji münasibətlərinin yeni texnologiyalar və dəyişən bazar tələbləri nəzərə alınmaqla inkişaf etdirildiyini göstərir. Ənənəvi enerji resursları üzrə mövcud əlaqələr bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıqla tamamlanır.
Yaşıl enerji istiqamətində birgə fəaliyyətin mühüm cəhəti istehsal, ötürmə və istehlak imkanlarının uzlaşdırılmasına ehtiyac yaratmasıdır. Elektrik enerjisinin istehsalı üçün əlverişli təbii şərait onun bazara çıxarılması imkanları ilə əlaqələndirilməlidir. Bu isə ölkələr arasında texniki əməkdaşlığı, infrastruktur planlaşdırılmasını və sərmayə qərarlarının əlaqələndirilməsini tələb edir. Belə layihələrdə tərəflərin uzunmüddətli öhdəliklərə hazır olması və qarşılıqlı etimadı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bərpaolunan enerji əməkdaşlığı yeni iqtisadi fəaliyyət sahələrinin inkişafına da imkan verə bilər. Layihələrin hazırlanması, avadanlıqlara texniki xidmət, mühəndislik və mütəxəssis hazırlığı bu prosesin mühüm hissələridir. Birgə təşəbbüslər ölkələr arasında bilik və təcrübə mübadiləsini genişləndirə, yerli şirkətlərin yeni layihələrdə iştirakına şərait yarada bilər. Buna görə yaşıl enerji tərəfdaşlığını həm enerji ixracı, həm də texnoloji inkişaf baxımından qiymətləndirmək lazımdır.
Enerji sahəsində əməkdaşlığın davamlılığı iqtisadi hesablamalar qədər sabit siyasi münasibətlərdən də asılıdır. Böyük infrastruktur layihələri uzun müddətə planlaşdırılır və onların həyata keçirilməsi üçün proqnozlaşdırıla bilən mühit tələb olunur. Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündə sülhü, təhlükəsizliyi, siyasi və iqtisadi sabitliyi nailiyyətlərin təməli kimi qiymətləndirməsi bu baxımdan mühüm məna daşıyır. Sabitlik sərmayələrin qorunmasına, tərəfdaşların öhdəliklərini yerinə yetirməsinə və əməkdaşlığın ardıcıl inkişafına şərait yaradır.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji maraqları bir-birini tamamlayır. Resursların beynəlxalq bazarlara çıxarılması, nəql imkanlarının genişləndirilməsi və yeni enerji istiqamətlərinin inkişafı tərəflər üçün ortaq fəaliyyət sahələri yaradır. Bu maraqların uzlaşdırılması hər bir ölkənin öz potensialından daha səmərəli istifadə etməsinə kömək edir. Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasət də həmin imkanların konkret layihələr və davamlı tərəfdaşlıq vasitəsilə dəyərləndirilməsinə yönəlmişdir.
Türkmənbaşı görüşündə səsləndirilən fikirlər enerji əməkdaşlığının gələcəyinə bütöv yanaşmanı ifadə edir. Mövcud neft daşımalarının inkişafı bugünkü iqtisadi əlaqələri möhkəmləndirir, yaşıl enerji üzrə birgə iş isə gələcək bazar imkanlarına hazırlığı təmin edir. Azərbaycanın tranzit təcrübəsi və infrastrukturu ilə Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji potensialının əlaqələndirilməsi bu tərəfdaşlığın əsas üstünlüyüdür. Həmin üstünlük qarşılıqlı etimad və ardıcıl fəaliyyətlə tamamlandıqca ölkələrimizin iqtisadi inkişafına xidmət edən yeni imkanlar yaranacaqdır.

Səbuhi Nağıyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
“Neftechala Operating Company LTD” şirkətinin sex rəisi