Xəzər hövzəsinin enerji potensialından birgə faydalanmağa doğru - ŞƏRH

Xəzər hövzəsinin enerji imkanlarının səmərəli dəyərləndirilməsi sahilyanı ölkələr arasında əməkdaşlığın inkişafından əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Enerji ehtiyatları, istehsal gücləri və nəql infrastrukturu ayrı-ayrı dövlətlərin iqtisadi imkanlarını müəyyən edir. Bu imkanların əlaqələndirilməsi isə daha geniş bazarlara çıxış, sərmayələrin səmərəliliyinin artırılması və yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün şərait yaradır. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında inkişaf edən münasibətlər Xəzərin hər iki sahilində mövcud potensialın birgə dəyərləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışında energetika əməkdaşlığına ayırdığı diqqət bu istiqamətdə qarşıda duran vəzifələri aydın göstərir. Dövlətimizin başçısı Mərkəzi Asiyanın enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara nəqlində Azərbaycanın rolunu qeyd etmiş, bərpaolunan enerji sahəsində birgə fəaliyyətin genişləndiyini bildirmişdir. Çıxışda ifadə olunan yanaşma Xəzər üzərindən qurulan əlaqələrin mövcud imkanlar əsasında inkişaf etdirilməsi ilə yanaşı, gələcəyin enerji tələblərinə uyğun yeni istiqamətlərin formalaşdırılmasını da əhatə edir.
Xəzərin hər iki sahilində yerləşən ölkələrin üstünlükləri bir-birini tamamlayır. Enerji resurslarının mövcudluğu, onların işlənməsi üzrə təcrübə, liman və nəql imkanları ümumi əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır. Burada əsas məsələ ayrı-ayrı imkanların vahid iqtisadi məqsəd ətrafında uzlaşdırılmasıdır. Resursun hasil edilməsi, daşınması və son bazara çatdırılması bir-biri ilə əlaqəli mərhələlərdir. Bu mərhələlər arasında səmərəli əlaqə qurulduqda bütün iştirakçılar üçün daha dayanıqlı nəticə əldə etmək mümkündür.
Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan vasitəsilə nəqli Xəzər üzərindən enerji əməkdaşlığının praktik nümunəsidir. Prezident İlham Əliyevin həmin daşımaların həcminin artdığını bildirməsi mövcud əlaqələrin inkişaf etdiyini göstərir. Bu təcrübə gələcək əməkdaşlıq üçün də əhəmiyyətlidir. Çünki birgə fəaliyyət zamanı formalaşan işgüzar münasibətlər, texniki təcrübə və qarşılıqlı etimad yeni təşəbbüslərin hazırlanmasını asanlaşdırır. Mövcud marşrutlardan səmərəli istifadə olunması əlavə imkanların müəyyənləşdirilməsinə də şərait yaradır.
Enerji daşımalarının inkişafı nəqliyyat infrastrukturu ilə sıx bağlıdır. Limanların fəaliyyəti, yüklərin qəbul və ötürülməsi, saxlama imkanları və daşımaların əlaqələndirilməsi ümumi nəticəyə təsir göstərir. Bu səbəbdən Xəzər hövzəsində enerji əməkdaşlığını nəqliyyat və logistika imkanlarından ayrı qiymətləndirmək çətindir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Xəzərin hər iki sahilindəki nəqliyyat infrastrukturunun əhəmiyyətini vurğulaması həmin qarşılıqlı bağlılığı ifadə edir. İnfrastrukturun inkişafı enerji məhsullarının hərəkəti üçün də daha əlverişli şərait yaradır.
Birgə potensialdan faydalanmaq üçün daşımaların həcmi ilə yanaşı, onların səmərəliliyinə də diqqət yetirilməlidir. Vaxtın düzgün planlaşdırılması, xidmətlərin əlaqələndirilməsi və texniki imkanların uyğunlaşdırılması marşrutların cəlbediciliyini artırır. Bu amillər həm istehsalçıların, həm də alıcıların qərarlarına təsir edir. Xəzər üzərindən əməkdaşlığın uzunmüddətli inkişafı üçün mövcud infrastruktura yatırılan sərmayənin təşkilati və texniki əməkdaşlıqla tamamlanması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Xəzər hövzəsinin gələcək enerji gündəliyində bərpaolunan enerji ayrıca yer tutur. Azərbaycanın Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində apardığı birgə iş əməkdaşlığın miqyasını genişləndirir. Burada Xəzər müxtəlif ölkələrin enerji imkanlarını əlaqələndirən mühüm məkan kimi çıxış edir. Ənənəvi resursların daşınması üzrə qazanılmış təcrübə yeni enerji istiqamətləri haqqında düşünmək üçün möhkəm əsas yaradır. Bununla belə, yaşıl enerji layihələrinin öz texniki və iqtisadi tələbləri vardır.
Belə təşəbbüslərin həyata keçirilməsi istehsal gücləri ilə ötürmə imkanlarının uyğunlaşdırılmasını tələb edir. Yeni enerji mənbələrinin yaradılması ilə yanaşı, istehsal olunan elektrik enerjisinin hansı bazarlara və hansı şərtlərlə çatdırılacağı da planlaşdırılmalıdır. Texniki araşdırmalar, sərmayə ehtiyacları və tərəflərin öhdəlikləri layihələrin gələcək nəticəsini müəyyənləşdirən əsas məsələlərdir. Buna görə yaşıl enerji dəhlizi istiqamətində aparılan birgə iş ölkələr arasında uzunmüddətli planlaşdırmanın əhəmiyyətini artırır.
Xəzər hövzəsində əməkdaşlığın inkişafı ekoloji məsuliyyətlə də müşayiət olunmalıdır. Dənizin təbii mühitinin qorunması burada həyata keçirilən iqtisadi fəaliyyətin davamlılığı üçün vacibdir. Enerji və nəqliyyat imkanlarından faydalanarkən ekoloji tələblərin nəzərə alınması, müasir texnologiyaların tətbiqi və risklərin düzgün qiymətləndirilməsi ortaq maraqlara xidmət edir. Xəzər ölkələrinin iqtisadi gələcəyi ilə bu dənizin ekoloji vəziyyəti arasında birbaşa bağlılıq mövcuddur.
Prezident İlham Əliyevin irəli sürdüyü əməkdaşlıq yanaşmasının mühüm cəhəti imkanların konkret nəticələrə yönəldilməsidir. Azərbaycan enerji və nəqliyyat sahələrində formalaşdırdığı potensialı tərəfdaşlarla birgə fəaliyyət üçün təqdim edir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə genişlənən siyasi dialoq isə həmin imkanların uzlaşdırılmasına əlverişli şərait yaradır. Qarşılıqlı etimad əsasında qurulan münasibətlər Xəzər hövzəsində uzunmüddətli layihələrin hazırlanması və həyata keçirilməsi üçün mühüm dayaqdır.
Xəzərin hər iki sahilində mövcud enerji potensialının birgə dəyərləndirilməsi ölkələrimizin inkişaf imkanlarını genişləndirə bilər. Mövcud daşımaların səmərəliliyinin yüksəldilməsi, infrastrukturun əlaqələndirilməsi və yaşıl enerji üzrə birgə təşəbbüslərin irəliləməsi bu istiqamətin əsasını təşkil edir. Türkmənbaşı görüşündə ifadə olunan mövqe də göstərir ki, Azərbaycan həmin əməkdaşlığın inkişafında fəal iştirak etməyə və öz imkanlarını ortaq iqtisadi nəticələrə çevirməyə yönəlmiş ardıcıl siyasət həyata keçirir.

Şahin Abdiyev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Cəngan kənd İƏD üzrə nümayəndə