Təhsil mühitində intizam və korporativ mədəniyyət: məktəb geyim standartları - ŞƏRH

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tətbiq olunan tələblər təlim-tərbiyə prosesinin keyfiyyətinə, təhsil müəssisəsinin daxili intizamına və sağlam iş mühitinin formalaşmasına birbaşa təsir göstərən mühüm amillərdən biridir. Müasir təhsil sistemində məktəb forması və peşəkar geyim standartları sadəcə vizual uyğunluq və ya xarici görünüş məsələsi deyil. Bu standartlar, eyni zamanda, sosial bərabərlik, qarşılıqlı hörmət, psixoloji rahatlıq və təhsil ocağının korporativ nüfuzunu qoruyan əsas strateji elementlərdən biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan, geyim qaydalarının tənzimlənməsi təhsil mühitinin təməl sütunlarından biri olan nizam-intizam və sağlam iş/təhsil mühitinin təşkili xətti üzrə dərindən və ətraflı təhlil olunmalıdır.
İntizam xətti üzrə yanaşdıqda, vahid geyim qaydaları məktəb daxilində nizam-intizamın qorunmasının və sosial bərabərliyin təmin edilməsinin ən təsirli mexanizmlərindən biridir. Təhsilalanlar üçün müəyyən edilmiş məktəb forması şagirdlər arasında sosial-iqtisadi fərqləri aradan qaldırır, diqqətin geyimə və ya maddi üstünlüklərə deyil, birbaşa tədrisə və şəxsi inkişafa yönəlməsinə şərait yaradır. Sinif otağında hər kəsin eyni standartlara uyğun geyinməsi psixoloji bərabərlik hissi formalaşdırır, şagirdlər arasında sinfi, maddi və ya dəb fərqlərindən doğan ayrı-seçkilik, qısnama (bulinq) kimi neqativ halların rüşeymində qarşısını alır. İntizam yalnız xarici görünüşlə məhdudlaşmır; geyimə olan tələblər şagirdlərdə erkən yaşlardan etibarən məsuliyyət hissi, qaydalara riayət etmək vərdişi və ictimai normaya hörmət anlayışını formalaşdırır. Müəyyən olunmuş geyim çərçivəsi şagirdlərə məktəbin sadəcə asudə vaxt məkanı deyil, müəyyən qaydaları olan rəsmi və elmi müəssisə olduğunu mənimsədir.
Təhsilverənlər üçün isə peşəkar geyim tərzi (klassik və işgüzar üslub) müəllim nüfuzunun qorunmasında və pedaqoji etikanın təmin olunmasında aparıcı rol oynayır. Müəllim sinifdə təkcə biliyi ötürən tərəf deyil, eyni zamanda davranışı, nitqi və geyimi ilə şagirdlər üçün canlı nümunədir. Müəllimin səliqəli, işgüzar mühitə uyğun və həddən artıq diqqətçəkən olmayan geyimi şagirdlərdə vizual olaraq ciddi təhsil atmosferi yaradır. Bu, dərsin gedişatında diqqətin yayılmasının qarşısını alır və sinifdə intizamın idarə olunmasını əhəmiyyətli dərəcədə asanlaşdırır. Müəllim geyimindəki ciddilik təhsilalanlarda müəllimə və keçirilən fənnə qarşı təbii bir hörmət və məsuliyyət hissi formalaşdırır.
İş mühiti və pedaqoji psixologiya xətti üzrə təhsil müəssisəsində geyim tələbləri həm şagirdlərin, həm də təhsilverənlərin özlərini rahat, təhlükəsiz və işgüzar hiss etmələri üçün zəruri mühit yaradır. Sağlam iş mühiti qarşılıqlı etimad, peşəkarlıq və işgüzar münasibətlər üzərində qurulur. Təhsilverənlərin geyimi onların peşəkar statusuna və müəllimlərin etik davranış kodeksinə uyğun olmalıdır. Bu uyğunluq məktəb kollektivi daxilində işgüzar ab-havanı gücləndirir, rəhbərlik-müəllim, müəllim-şagird və müəllim-valideyn münasibətlərində peşəkar səviyyəni və məsafəni qoruyub saxlayır. Həddən artıq sərbəst, diqqətçəkən və ya təhsil mühitinin ruhuna uyğun gəlməyən geyimlər iş prosesinin diqqət mərkəzini yayındıra, pedaqoji prosesin ciddiliyini azalda və tədrisin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Eynilə, təhsilalanların geyiminin təmiz, səliqəli, mövsümə və fiziki fəaliyyətə uyğun olması onların məktəbdə keçirdikləri vaxtı daha səmərəli, rahat və sağlam şəraitdə keçirmələrini təmin edir. Məktəb forması şagirdlərin özlərini vahid bir kollektivin və məktəb cəmiyyətinin tərkib hissəsi kimi hiss etmələrinə kömək edir ki, bu da mənsubiyyət hissindən doğan psixoloji rahatlığı təmin edir. Şagirdlər eyni qrupa aid olduqlarını hiss etdikdə, aralarındakı yoldaşlıq və əməkdaşlıq ruhu daha da inkişaf edir.
Məktəb daxilində geyim standartlarının aydın və şəffaf şəkildə müəyyən edilməsi, həmçinin bu qaydalara hər kəs tərəfindən istisnasız riayət olunması məktəb rəhbərliyi, müəllimlər və valideynlər arasında yarana biləcək lazımsız anlaşılmazlıqların və münaqişələrin də qarşısını alır. Aydın qaydalar olduqda, diqqət ikinci dərəcəli məsələlərə deyil, tam olaraq tədrisin keyfiyyətinin artırılmasına, şagirdlərin akademik və fərdi nailiyyətlərinə yönəldilir.
Nəticə etibarilə, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim qaydalarına riayət olunması formal bir tələb və ya sadəcə inzibati məhdudiyyət deyil. Bu, təhsilin keyfiyyətini, daxili intizamı və sağlam mənəvi-psixoloji mühiti dəstəkləyən strateji zərurətdir. Geyim tələblərinin düzgün və ardıcıl tətbiqi məktəblərdə təhlükəsiz, nizam-intizamlı və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan birgəyaşayış mədəniyyətini gücləndirir. Bu standartlar həm şagirdlərin intizamlı bir şəxsiyyət və vətəndaş kimi formalaşmasına, həm də təhsilverənlərin peşəkar fəaliyyətini yüksək səviyyədə həyata keçirmələrinə mühüm zəmin yaradır.

Səbinə Əliyeva
YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi