Azərbaycan və Mərkəzi Asiya: strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının VIII Məşvərət görüşündə çıxışı ölkəmizin regionda artan siyasi və iqtisadi rolunun, dostluq və qardaşlıq münasibətlərinə əsaslanan əməkdaşlıq siyasətinin mühüm göstəricisidir. Dövlət başçısının çıxışı Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin strateji əhəmiyyətini, qarşılıqlı iqtisadi maraqların genişləndirilməsi imkanlarını və regionun beynəlxalq nəqliyyat, enerji və ticarət əlaqələrində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoydu.

Məşvərət görüşü Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın daha yüksək səviyyəyə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın bu formatda tamhüquqlu iştirakçıya çevrilməsi ölkəmizin region dövlətləri ilə əlaqələrinin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu qərara görə həmkarlarına təşəkkürünü bildirərək Türkmənistanın və Türkmənistan Xalq Məsləhətinin sədri Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun təşəbbüsünü xüsusi vurğuladı. Bu münasibət Azərbaycanın regional əməkdaşlığın inkişafına verdiyi önəmin və qarşılıqlı etimada əsaslanan siyasətinin ifadəsidir.

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlər tarixən ortaq mənəvi dəyərlərə, mədəni yaxınlığa və qarşılıqlı hörmətə söykənib. Dil, din, ənənələr və tarixi əlaqələr xalqlarımızı bir-birinə yaxınlaşdıran əsas amillərdəndir. Müasir dövrdə bu yaxınlıq siyasi dialoq, iqtisadi tərəfdaşlıq və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək vasitəsilə daha da möhkəmlənir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinə xüsusi yer ayırması da təsadüfi deyil. Son dövrlərdə iki ölkə arasında yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin intensivləşməsi siyasi əlaqələrin dinamik inkişafını nümayiş etdirir. Dövlət başçısı Füzuli şəhərində Türkmənistanın təşəbbüsü ilə məscidin inşa edilməsini xalqlarımız arasındakı mənəvi yaxınlığın və qardaşlığın nümunəsi kimi qiymətləndirdi.

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və quruculuq işlərində Mərkəzi Asiya dövlətlərinin iştirakı da xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Füzulidə Özbəkistan tərəfindən Mirzə Uluqbəy adına məktəbin, Qazaxıstan tərəfindən Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin, Ağdamda isə Qırğızıstan tərəfindən Manas adına məktəbin inşa edilməsi bu həmrəyliyin konkret təzahürləridir. Belə layihələr yalnız infrastrukturun yaradılması ilə məhdudlaşmır, həm də xalqlar arasında dostluq münasibətlərinin gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.

Bu təşəbbüslər göstərir ki, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlıq siyasi bəyanatlardan ibarət deyil. O, real layihələr, qarşılıqlı dəstək və ortaq inkişaf məqsədləri üzərində qurulur.Prezident İlham Əliyev çıxışında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirdi. Dövlət başçısının təqdim etdiyi rəqəmlərə əsasən, 2025-ci ildə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə 50 faizdən çox artıb. Hazırda Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı əsasında fəaliyyət göstərən 400-dən artıq şirkət Azərbaycanda işləyir. Bu göstəricilər qarşılıqlı iqtisadi marağın artdığını və əməkdaşlığın daha geniş imkanlara malik olduğunu təsdiqləyir.

Bununla yanaşı, Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradıb. Həmin fondların imkanlarından daha səmərəli istifadə edilməsi, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması və sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsi qarşıda duran əsas vəzifələrdəndir.Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi mühüm yanaşmalardan biri də qarşılıqlı ticarətin artırılması ilə kifayətlənməmək, birlikdə investisiya qoymaq, məhsul istehsal etmək və beynəlxalq bazarlara çıxmaq prinsipidir. Bu yanaşma region ölkələrinin iqtisadiyyatlarının şaxələndirilməsinə, yeni iş yerlərinin açılmasına və əlavə dəyər yaradan istehsal sahələrinin inkişafına təkan verə bilər.

Birgə investisiya layihələri dövlətlər arasında iqtisadi asılılığı deyil, qarşılıqlı faydaya əsaslanan tərəfdaşlığı gücləndirən mühüm vasitədir. İstehsal zəncirlərinin formalaşdırılması, sənaye müəssisələrinin əlaqələndirilməsi və məhsulların xarici bazarlara birgə çıxarılması regionun iqtisadi dayanıqlığını artıra bilər.Çıxışda nəqliyyat və logistika məsələləri də mühüm yer tutdu. Xəzər dənizi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin genişləndirilməsində əsas coğrafi və iqtisadi körpülərdən biridir. Xəzərin hər iki sahilində limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və hava limanlarının inkişafı regionun beynəlxalq bazarlara çıxışını asanlaşdırır.

Azərbaycan son illərdə nəqliyyat infrastrukturunun müasirləşdirilməsi istiqamətində mühüm investisiyalar həyata keçirib. Bu siyasət ölkəmizin yalnız tranzit ərazisi kimi deyil, beynəlxalq yükdaşımaların təşkilində və regional logistika zəncirlərinin formalaşdırılmasında fəal iştirakçı kimi mövqeyini möhkəmləndirir.Prezident İlham Əliyevin bildirdiyinə görə, Orta Dəhliz üzrə daşınan tranzit yüklərin həcmi 2025-ci ildə 10 faizdən çox, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən 20 faiz artıb. Bu göstəricilər marşrutun artan əhəmiyyətini və onun rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi üçün geniş imkanların mövcudluğunu nümayiş etdirir.

Orta Dəhlizin inkişafı Avropa ilə Asiya arasında daha səmərəli nəqliyyat əlaqələrinin qurulmasına, daşınma müddətinin optimallaşdırılmasına və alternativ logistika imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycan bu prosesdə Xəzər dənizi üzərindən Mərkəzi Asiyanı Qərb istiqamətində beynəlxalq bazarlarla birləşdirən mühüm həlqə rolunu oynayır.

Rəqəmsal İpək Yolu layihəsi və Xəzərin dibi ilə fiber-optik xətlərin çəkilməsi istiqamətində aparılan işlər də əməkdaşlığın yeni mərhələsini formalaşdırır. Belə layihələr regionun rəqəmsal bağlantı imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, iqtisadi münasibətlərin texnoloji əsaslarını möhkəmləndirə bilər.Enerji sahəsi Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əməkdaşlığın digər mühüm istiqamətidir. Azərbaycan Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin beynəlxalq bazarlara nəqlində iştirak edir. Dövlət başçısının çıxışında bu daşımaların həcminin artması regional enerji əməkdaşlığının genişləndiyini göstərən amil kimi qeyd olundu.

Müasir dövrdə enerji təhlükəsizliyi yalnız ənənəvi enerji resurslarının hasilatı və daşınması ilə məhdudlaşmır. Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, elektrik enerjisinin ötürülməsi və yeni enerji dəhlizlərinin yaradılması da getdikcə daha böyük əhəmiyyət qazanır. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində aparılan işlər bu baxımdan mühüm perspektivlər açır.Bu əməkdaşlıq region ölkələrinin enerji potensialından daha səmərəli istifadə etməyə, enerji sistemlərinin əlaqələndirilməsinə və beynəlxalq enerji bazarlarında yeni imkanların formalaşdırılmasına kömək edə bilər.

Prezident İlham Əliyev çıxışının yekununda regional əməkdaşlığın geosiyasi əhəmiyyətinə diqqət çəkərək bildirdi ki, bu formatın əhəmiyyəti yalnız nəqliyyat və enerji layihələri ilə məhdudlaşmır. Sülh, təhlükəsizlik, siyasi və iqtisadi sabitlik bütün uğurların əsasını təşkil edir. Bu fikir region dövlətlərinin gələcək inkişafı baxımından xüsusi məna daşıyır. Qarşılıqlı etimadın qorunması, mövcud problemlərin dialoq yolu ilə həlli və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi həm xalqların rifahına, həm də regionun beynəlxalq mövqeyinə müsbət təsir göstərir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişafı ölkəmizin xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu əməkdaşlıq tarixi və mənəvi yaxınlığı müasir iqtisadi maraqlarla birləşdirərək regional inteqrasiyanın yeni imkanlarını yaradır.Türkmənbaşı görüşündə səsləndirilən fikirlər göstərir ki, Azərbaycan gələcəkdə də regional əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi, nəqliyyat və enerji əlaqələrinin genişləndirilməsi, birgə investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının artırılması istiqamətində fəal rol oynamağa hazırdır.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında strateji tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsinə, ortaq iqtisadi maraqların uzlaşdırılmasına və regionun daha sabit, təhlükəsiz və rəqabətqabiliyyətli məkan kimi inkişafına yönəlmiş siyasətin əsas istiqamətlərini bir daha nümayiş etdirdi.

Elnur Qəhrəmanov,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı