Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim qaydaları: təhsil mədəniyyəti, nizam-intizam və vahid məktəb mühiti

Məktəb geyimi təhsilalanların və təhsilverənlərin xarici görünüşü ilə yanaşı, təhsil müəssisəsində formalaşan mənəvi dəyərləri, nizam-intizamı və qarşılıqlı hörmət prinsiplərini də əks etdirir.

Təhsil cəmiyyətin gələcəyini müəyyənləşdirən, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında və gənc nəslin şəxsiyyət kimi formalaşmasında mühüm rol oynayan strateji sahədir. Ümumi təhsil müəssisələri yalnız bilik və bacarıqların aşılandığı məkan deyil, eyni zamanda uşaqların davranış mədəniyyətinin, məsuliyyət hissinin və sosial münasibətlərinin formalaşdığı mühüm ictimai mühitdir. Bu baxımdan məktəbdə müəyyən edilmiş geyim qaydalarına əməl olunması təhsil prosesinin təşkilində xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər məktəb mühitində vahid yanaşmanın formalaşdırılmasına, səliqəli görünüşün təmin edilməsinə və təhsil müəssisəsinin nüfuzunun qorunmasına xidmət edir. Məktəb geyimi gündəlik həyatın sadə elementi kimi görünsə də, onun arxasında nizam-intizam, bərabərlik, məsuliyyət və kollektivə hörmət kimi mühüm prinsiplər dayanır.

Məktəbli geyimi şagirdin təhsil müəssisəsinə məxsus olduğunu ifadə etməklə yanaşı, onun dərs prosesinə daha ciddi yanaşmasına da müsbət təsir göstərə bilər. Müəyyən edilmiş geyim qaydalarının tətbiqi şagirdlər arasında xarici görünüşlə bağlı fərqlərin ön plana çıxmasının qarşısını almağa, diqqətin əsasən təhsilə və şəxsi inkişafa yönəldilməsinə şərait yaratmağa kömək edir. Bu yanaşma məktəbdə sağlam sosial münasibətlərin qurulması baxımından da əhəmiyyətlidir.

Azərbaycanda ümumi təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti müvafiq qanunvericilik aktları və normativ sənədlərlə tənzimlənir. Təhsilalanların geyimi ilə bağlı tələblər müəyyən edilərkən məktəbin təhsil mühiti, şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, ictimai davranış normaları və təhsil müəssisəsinin daxili nizam-intizam qaydaları nəzərə alınmalıdır.

Ümumi təhsil müəssisələrində məktəbli formasının müəyyənləşdirilməsi və tətbiqi məsələsi müvafiq hüquqi tələblərə uyğun həyata keçirilməlidir. Məktəblərdə geyim qaydalarının tətbiqi zamanı valideynlərin məlumatlandırılması, pedaqoji kollektivin üzərinə düşən vəzifələrin aydın müəyyənləşdirilməsi və şagirdlərin bu tələblərin mahiyyətini anlaması vacibdir.

Burada əsas məqsəd yalnız zahiri görünüşə nəzarət etmək deyil, təhsil müəssisəsində nizamlı, təhlükəsiz və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan mühit yaratmaqdır. Buna görə də geyim qaydaları şagirdlərin hüquqlarına hörmətlə, onların yaş xüsusiyyətləri və sosial vəziyyəti nəzərə alınmaqla tətbiq edilməlidir.

Şagirdlərin geyimi məktəb mühitinə uyğun, səliqəli, təmiz və rahat olmalıdır. Müəyyən edilmiş məktəbli formasına riayət edilməsi təhsilalanların gündəlik məktəb həyatında vahidlik və nizam-intizamın qorunmasına xidmət edir. Məktəbli formasının rəngi, modeli və digər xüsusiyyətləri müvafiq qaydalar və məktəbin səlahiyyətli orqanlarının qərarları əsasında müəyyənləşdirilməlidir.

Geyim seçimi zamanı uşaqların sağlamlığı, hərəkət rahatlığı və dərs prosesində fəal iştirak imkanları diqqətdə saxlanılmalıdır. Məktəbli forması şagirdin yaşına və ölçüsünə uyğun olmalı, onun rahat hərəkət etməsinə maneə yaratmamalıdır. Fəsillərin dəyişməsi, hava şəraiti və məktəbin gündəlik fəaliyyəti də geyimə münasibətdə nəzərə alınmalı olan amillərdəndir.

Təhsilalanların geyim qaydalarına əməl etməsi onların məsuliyyət hissinin inkişafına da töhfə verir. Şagird məktəbə hazırlaşarkən geyiminin səliqəsinə diqqət yetirməyi, şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etməyi və ictimai məkanda davranışına məsuliyyətlə yanaşmağı öyrənir. Bu vərdişlər gələcək həyatında da onun şəxsi intizamının formalaşmasına kömək edir.

Bununla yanaşı, geyim qaydalarının tətbiqi şagirdlərin şəxsiyyətinə hörmət prinsipini qorumaqla həyata keçirilməlidir. Hər hansı uyğunsuzluq aşkarlandıqda, məsələyə ilk növbədə maarifləndirmə və izah yolu ilə yanaşılması daha məqsədəuyğundur. Uşaqların geyimlə bağlı məsələlərə görə alçaldılması, ayrı-seçkiliyə məruz qalması və ya digər şagirdlərin qarşısında təhqir edilməsi yolverilməzdir.

Məktəb mühitində müəllimin rolu yalnız dərs demək və bilik ötürməklə məhdudlaşmır. Müəllim davranışı, ünsiyyət mədəniyyəti, məsuliyyəti və xarici görünüşü ilə şagirdlərə nümunə göstərən şəxsdir. Buna görə də təhsilverənlərin geyiminə dair tələblər peşəkar fəaliyyətin xüsusiyyətləri, məktəb mühitinin xarakteri və pedaqoji etika prinsipləri ilə uzlaşmalıdır.

Səliqəli və işgüzar görünüş müəllimin peşəsinə olan hörmətini, təhsil prosesinə məsuliyyətli münasibətini və məktəbin ictimai nüfuzuna verdiyi əhəmiyyəti ifadə edir. Bununla belə, geyimlə bağlı yanaşma müəllimin peşəkar keyfiyyətlərini kölgədə qoymamalı, əsas diqqət onun pedaqoji bacarığına, bilik səviyyəsinə və şagirdlərlə münasibətinə yönəlməlidir.

Təhsilverənlər üçün müəyyən edilən tələblər aydın, əsaslandırılmış və hamı üçün eyni prinsiplərə söykənən şəkildə tətbiq olunmalıdır. Məktəb rəhbərliyi bu məsələdə pedaqoji kollektivlə əməkdaşlıq etməli, mövcud qaydaların mahiyyətini izah etməli və anlaşılmazlıqların qarşısını almalıdır. Belə yanaşma iş mühitində qarşılıqlı etimadın qorunmasına kömək edir.

Geyim qaydalarının uğurlu tətbiqi yalnız məktəb rəhbərliyinin və müəllimlərin fəaliyyəti ilə təmin edilə bilməz. Bu prosesdə valideynlərin də mühüm rolu vardır. Ailə uşağın ilk tərbiyə mühiti olduğundan, valideynlərin məktəb qaydalarına münasibəti övladlarının davranışına və məsuliyyət hissinə birbaşa təsir göstərir.

Valideynlər məktəbli formasının vaxtında hazırlanmasına, geyimin təmiz və səliqəli saxlanılmasına, eləcə də uşaqların məktəbə uyğun geyimlə gəlməsinə diqqət yetirməlidirlər. Eyni zamanda, məktəbin tələbləri ailələrə əvvəlcədən və aydın şəkildə çatdırılmalı, geyimlə bağlı qərarların qəbulunda qanunvericiliyin tələbləri və ailələrin sosial imkanları nəzərə alınmalıdır.

Məktəb rəhbərliyi ilə valideynlər arasında açıq dialoq yarandıqda, mövcud məsələlərin həlli daha asan olur. Müəyyən edilmiş qaydaların səbəblərinin izah edilməsi, valideynlərin suallarının cavablandırılması və təkliflərinin dinlənilməsi qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir. Belə əməkdaşlıq şagirdlərin məktəbə münasibətində də müsbət nəticələr yaradır.

Məktəbli geyiminin tətbiqində mühüm məsələlərdən biri bütün şagirdlər üçün bərabər münasibətin təmin edilməsidir. Vahid geyim yanaşması uşaqlar arasında geyim markası, qiyməti və dəbi ilə bağlı rəqabətin azalmasına kömək edə bilər. Bu, şagirdlərin bir-birini xarici görünüşünə və maddi imkanlarına görə deyil, biliklərinə, davranışlarına və insani keyfiyyətlərinə görə qiymətləndirməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Bununla yanaşı, məktəbli formasının əldə edilməsi ilə bağlı ailələrin maddi imkanları eyni deyil. Buna görə də geyim qaydaları tətbiq olunarkən sosial həssaslıq nümayiş etdirilməsi, ehtiyacı olan ailələrə dəstək mexanizmlərinin nəzərdən keçirilməsi vacibdir. Məktəbli formasının olmaması uşağın təhsildən kənarda qalmasına və ya onun ləyaqətinə xələl gətirən münasibətlə üzləşməsinə səbəb olmamalıdır.

Təhsil müəssisəsində hər bir şagird özünü təhlükəsiz, qəbul olunmuş və dəyərli hiss etməlidir. Geyim qaydalarının məqsədi uşaqlar arasında fərqləri qabartmaq deyil, onların bərabər təhsil imkanlarını və kollektivə mənsubiyyət hissini gücləndirməkdir. Bu prinsip məktəbin humanist mahiyyətinə və müasir təhsil yanaşmalarına uyğundur.

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyiminə dair tələblər məktəb həyatının təşkilində mühüm yer tutur. Bu tələblərin məqsədəuyğun və ədalətli şəkildə tətbiqi təhsil mühitində səliqənin, nizam-intizamın, qarşılıqlı hörmətin və məsuliyyətin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Əsas məsələ geyim qaydalarına formal tələb kimi deyil, məktəb mədəniyyətinin bir hissəsi kimi yanaşmaqdır. Bunun üçün qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunmalı, məktəb və ailə arasında əməkdaşlıq gücləndirilməli, şagirdlərin hüquqları qorunmalı və müəllimlərin peşəkar nümunəsi təşviq edilməlidir.

Unutmaq olmaz ki, məktəbin əsas missiyası savadlı, düşünən, məsuliyyətli və vətənpərvər vətəndaş yetişdirməkdir. Səliqəli məktəb mühiti bu missiyanın həyata keçirilməsinə töhfə verən amillərdən biridir. Geyim qaydalarına şüurlu münasibət isə uşaqlarda intizam, qarşılıqlı hörmət və kollektiv məsuliyyət kimi keyfiyyətlərin inkişafına zəmin yaradır.

Beləliklə, vahid məktəb mədəniyyətinin formalaşdırılması yalnız geyimlə bağlı tələblərin yerinə

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı