Regional geosiyasi mövqenin möhkəmləndirilməsi və strateji tərəfdaşlığın yeni hədəfləri - ŞƏRH

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin mövqeyi yalnız onların iqtisadi və hərbi potensialı ilə deyil, eyni zamanda regional əməkdaşlıq imkanlarından nə dərəcədə səmərəli istifadə etməsi, strateji tərəfdaşlıqlar qurması və dəyişən geosiyasi şəraitdə milli maraqlarını ardıcıl şəkildə təmin etməsi ilə müəyyən olunur. Qlobal siyasi və iqtisadi proseslərin sürətlə dəyişdiyi bir dövrdə regional əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin inkişafı, enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi dövlətlər qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin inkişafı da məhz bu strateji reallıqlar kontekstində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin dövlət başçılarının Məşvərət Görüşünün 8-ci iclası region dövlətləri arasında siyasi dialoqun və çoxşaxəli əməkdaşlığın inkişafı baxımından mühüm hadisə oldu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin görüşdəki çıxışı ölkəmizin regional əməkdaşlığa verdiyi strateji əhəmiyyəti, mövcud imkanların birgə dəyərləndirilməsinə yönəlmiş mövqeyini və qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı prioritetlərini əks etdirdi. Çıxışın məzmunu göstərir ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərə ayrı-ayrı sahələrlə məhdudlaşan əlaqələr kimi deyil, uzunmüddətli siyasi, iqtisadi və geostrateji maraqları birləşdirən kompleks tərəfdaşlıq istiqaməti kimi yanaşır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin hazırkı mərhələsi tarixi yaxınlıq, qarşılıqlı etimad və ortaq inkişaf məqsədləri üzərində formalaşır. Bu əlaqələr dövlətlər arasında mövcud olan ənənəvi dostluq münasibətlərinin müasir iqtisadi və siyasi tələblərə uyğun şəkildə genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Azərbaycanın Məşvərət Görüşü formatında tamhüquqlu iştirakının təmin olunması isə regional əməkdaşlığın yeni məzmun qazanmasının mühüm göstəricisidir. Bu, ölkəmizin Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin institusional əsaslarını möhkəmləndirməklə yanaşı, ümumi regional gündəliyin formalaşdırılmasında iştirak imkanlarını da genişləndirir.
Azərbaycanın regional siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri siyasi dialoqu konkret iqtisadi və infrastruktur təşəbbüsləri ilə əlaqələndirməsidir. Dövlətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi əməkdaşlıq üçün siyasi zəmin yaradır, iqtisadi layihələrin reallaşdırılması isə həmin əməkdaşlığın praktiki nəticələrini təmin edir. Bu baxımdan Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərin inkişafı həm ikitərəfli əlaqələrin genişləndirilməsi, həm də çoxtərəfli əməkdaşlıq mexanizmlərinin səmərəliliyinin artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
İqtisadi tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi Azərbaycan–Mərkəzi Asiya münasibətlərinin əsas strateji istiqamətlərindən biridir. Ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, birgə müəssisələrin yaradılması və istehsal sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi regionun iqtisadi imkanlarının daha dolğun reallaşdırılmasına şərait yaradır. Mövcud iqtisadi potensialın əlaqələndirilməsi tərəfdaş dövlətlərə yeni bazarlara çıxış əldə etmək, sahibkarlıq əlaqələrini möhkəmləndirmək və iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində rəqabət qabiliyyətini artırmaq imkanı verir.
Bu prosesdə investisiya əməkdaşlığı xüsusi yer tutur. Birgə investisiya fondlarının fəaliyyəti, uzunmüddətli layihələrin maliyyələşdirilməsi və özəl sektorun təşəbbüslərinin dəstəklənməsi iqtisadi əlaqələrin davamlılığını gücləndirən mühüm vasitələrdir. Sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat və xidmət sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi yeni iş yerlərinin yaradılmasına, istehsal potensialının artırılmasına və regional iqtisadi əlaqələrin daha möhkəm əsaslar üzərində qurulmasına töhfə verə bilər.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığında nəqliyyat və logistika məsələləri xüsusi geostrateji əhəmiyyət daşıyır. Avropa ilə Asiyanı birləşdirən marşrutlar üzərində yerləşən ölkəmiz beynəlxalq yükdaşımaların təşkili və tranzit imkanlarının inkişafı baxımından mühüm mövqeyə malikdir. Mərkəzi Asiya dövlətlərinin artan iqtisadi potensialı ilə Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu arasında əlaqələndirmənin gücləndirilməsi isə regionun beynəlxalq ticarət sistemində rolunu daha da artırır.
Orta Dəhlizin inkişafı bu əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Xəzər dənizi üzərindən daşımaların səmərəliliyinin yüksəldilməsi, limanların və dəmir yollarının imkanlarının genişləndirilməsi, logistika xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi və rəqəmsal idarəetmə mexanizmlərinin tətbiqi beynəlxalq yük axınlarının daha çevik təşkilinə şərait yaradır. Bu istiqamətdə görülən işlər yalnız tranzit həcmlərinin artırılması ilə məhdudlaşmır. Eyni zamanda, yeni ticarət əlaqələrinin qurulmasına, istehsal zəncirlərinin formalaşmasına və region ölkələrinin qlobal iqtisadi proseslərdə iştirakının genişlənməsinə xidmət edir.
Nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın strateji əhəmiyyəti onun regional iqtisadi inteqrasiyaya verdiyi töhfə ilə də müəyyən olunur. Etibarlı və səmərəli nəqliyyat əlaqələri dövlətlər arasında iqtisadi münasibətlərin davamlılığını təmin edir, təchizat zəncirlərinin dayanıqlığını artırır və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirir. Buna görə də Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında logistika infrastrukturunun uzlaşdırılması və tranzit

Ceyhun Məmmədov
Füzuli,Rabitə şöbəsi ərazi partiya təşkilatının sədri