Meşə yanğınlarını erkən aşkarlamaq mümkün olacaq

Argentinada gənclərin hazırladığı tətbiq meşə yanğınlarının erkən müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Kolumbiyada isə səs mütəxəssisləri zəlzələdən sonra xilasedicilərə dəstək verirlər.

Təbii fəlakətlərin qarşısının alınması və onların nəticələrinin azaldılması üçün texnologiyadan istifadə yeni imkanlar yaradır. Argentinada peyk görüntüləri əsasında meşə yanğınlarını izləyən tətbiq hazırlanıb. Kolumbiyada isə səs yazısı üzrə mütəxəssislər dağıntılar altında qalan insanların yerini müəyyənləşdirmək üçün xilasedicilərlə əməkdaşlıq edirlər.

BBC World Service-in The Documentary Podcast proqramında təqdim olunan bu iki nümunə texnologiyanın və könüllü əməkdaşlığın fövqəladə hallarda nə qədər əhəmiyyətli ola biləcəyini göstərir. Argentinalı Franco Rodríguez Viau dostlarının ailəsinin yanğın nəticəsində evini itirməsindən sonra meşə yanğınlarının daha erkən müəyyənləşdirilməsi yolları ilə maraqlanmağa başlayıb.

O, iki dostu ilə birlikdə məktəb layihəsi çərçivəsində Satellites on Fire adlı tətbiq hazırlayıb. Sistem NASA-nın peyk görüntülərindən və digər məlumat mənbələrindən istifadə edərək yanğın ocaqlarını aşkarlamağa, onların yerini müəyyənləşdirməyə və aidiyyəti şəxslərə xəbərdarlıq göndərməyə kömək edir.

Tətbiq yanğın barədə məlumatları xəritələrlə birlikdə WhatsApp vasitəsilə də çatdıra bilir. Bu, yanğınsöndürənlərə hadisənin yerini daha tez müəyyənləşdirmək və əraziyə uyğun marşrut seçmək imkanı verir. Əvvəllər yanğınsöndürənlər bəzən tüstünün göründüyü yer barədə şahid məlumatlarına əsaslanmalı, xəritədə istiqamətləri müqayisə edərək yanğının mümkün yerini müəyyənləşdirməli olurdular. Yeni sistem isə bu prosesi sürətləndirməyə kömək edir.

Tətbiq yanğınların daha kiçik sahələrə yayıldığı mərhələdə müdaxilə imkanlarını artırmaqla yanaşı, gələcəkdə profilaktik tədbirlərin planlaşdırılmasına da töhfə verə bilər. Toplanan məlumatlar yanğınların daha çox baş verdiyi əraziləri müəyyənləşdirmək və həmin yerlərdə qabaqlayıcı tədbirlər görmək üçün istifadə olunur.

Diqqət çəkən digər nümunə Kolumbiyada zəlzələdən sonra yaradılan könüllü səs qruplarıdır. Radio jurnalisti Laura Ubate hadisədən sonra səs yazısı sahəsində çalışan insanları — podkast müəlliflərini, musiqiçiləri və audio mühəndislərini — xilasedicilərə kömək etməyə çağırıb. Nəticədə, bir neçə saat ərzində onlarla könüllü bu təşəbbüsə qoşulub.

Bu qrupların məqsədi xüsusi mikrofonlardan və səs yazma avadanlıqlarından istifadə edərək dağıntılar altından gələn zəif səsləri müəyyənləşdirməkdir. İnsanların səslənməsi, döyəcləməsi və digər eşidilən siqnallar onların yerini müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.

Belə hallarda adi dinləmə ilə müqayisədə həssas avadanlıqların istifadəsi əhəmiyyətlidir. Ətrafdakı səs-küyün təhlili xilasedicilərə diqqəti mümkün siqnallara yönəltməyə imkan verir. Bununla belə, səs vasitəsilə axtarış digər xilasetmə üsullarını əvəz etmir. Bu yanaşma xilasedicilərin, mühəndislərin və xüsusi avadanlıqların iştirakı ilə aparılan əməliyyatlara əlavə dəstək vasitəsi kimi qiymətləndirilir.

Hər iki nümunənin ortaq cəhəti təhlükəyə daha tez reaksiya verməkdir. Yanğınların erkən aşkarlanması onların geniş ərazilərə yayılmasının qarşısını almağa kömək edə bilər. Dağıntılar altında səslərin müəyyənləşdirilməsi isə axtarış-xilasetmə qruplarına diqqəti mümkün sağ qalma nöqtələrinə yönəltmək imkanı verir.

Bu yanaşmalar göstərir ki, fövqəladə hallarda yalnız mürəkkəb texnologiyalar deyil, mövcud avadanlıqlardan yaradıcı şəkildə istifadə və müxtəlif sahələrin mütəxəssisləri arasında əməkdaşlıq da mühüm rol oynayır. Bununla yanaşı, belə sistemlərin effektivliyi peyk məlumatlarının dəqiqliyindən, rabitənin mövcudluğundan, ərazi şəraitindən və xilasetmə qruplarının imkanlarından asılıdır.

Lalə Mehralı