Məktəblərdə vahid geyim qaydaları – milli dəyərlərin, nizam-intizamın və dünyəvi təhsilin təminatı

Təhsil hər bir dövlətin gələcəyini müəyyən edən əsas sahələrdən biridir. Məktəblər yalnız bilik və bacarıqların aşılandığı məkan deyil, eyni zamanda gənc nəslin dünyagörüşünün, vətənpərvərlik ruhunun, davranış mədəniyyətinin və milli-mənəvi dəyərlərə münasibətinin formalaşdığı mühüm ictimai institutdur. Bu baxımdan dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların məktəbli formasına, təhsilverənlərin isə işgüzar geyim üslubuna dair tələblərin müəyyənləşdirilməsi təhsil mühitinin daha sistemli təşkilinə xidmət edir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətdə milli maraqların qorunması, gənc nəslin savadlı və vətənpərvər ruhda yetişdirilməsi, ideoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi mühüm yer tutur. Müasir dövrdə informasiya məkanında müxtəlif ideoloji təsirlərin artdığı bir şəraitdə məktəbin üzərinə düşən vəzifə yalnız şagirdlərə bilik verməklə məhdudlaşmır. Məktəb həm də uşaqların sağlam düşüncəli, məsuliyyətli, milli dəyərlərə bağlı və müstəqil düşünmək qabiliyyətinə malik vətəndaşlar kimi yetişməsinə töhfə verməlidir.
Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid geyim qaydalarının tətbiqi bu məqsədlərə xidmət edən təşkilati yanaşmalardan biridir. Məktəbli forması şagirdlər arasında vahidlik və kollektivə aidlik hissini gücləndirir, onların diqqətinin xarici görünüşdən daha çox təhsilə yönəlməsinə şərait yaradır. Eyni zamanda geyimdə maddi imkan və sosial status fərqlərinin ön plana çıxmasının qarşısını almağa, şagirdlər arasında bərabərlik və qarşılıqlı hörmət mühitini möhkəmləndirməyə kömək edir. Məktəb mühitində hər bir şagirdin özünü bərabərhüquqlu hiss etməsi sağlam təhsil münasibətlərinin formalaşması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Vahid geyim tələbləri yalnız şagirdlərə aid deyil. Müəllimlərin də sadə, səliqəli və işgüzar üslubda geyinməsi məktəbdə peşəkar mühitin qorunmasına xidmət edir. Müəllim şagirdlər üçün yalnız bilik mənbəyi deyil, həm də davranışı, ünsiyyəti və şəxsi nümunəsi ilə seçilən bir şəxsiyyətdir. Buna görə də müəllimin xarici görünüşünün pedaqoji fəaliyyətin xarakterinə uyğun olması məktəbdə məsuliyyət, intizam və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin möhkəmlənməsinə müsbət təsir göstərir. Bununla yanaşı, geyim tələbləri müəllimin əmək funksiyasını rahat və təhlükəsiz şəkildə yerinə yetirməsinə mane olmamalıdır.
Bu məsələnin mühüm tərəflərindən biri də təhsilin dünyəvilik prinsipidir. Azərbaycan Konstitusiyasının və təhsil sahəsində qanunvericiliyin müəyyən etdiyi prinsiplərə uyğun olaraq, ümumi təhsil sistemi dünyəvi xarakter daşıyır. Dünyəvi təhsil müxtəlif dini inanclara və dünyagörüşlərinə malik insanların birgə təhsil aldığı, elmi biliklərin və ümumbəşəri dəyərlərin əsas götürüldüyü mühitin qorunmasını nəzərdə tutur. Bu prinsip dini inanclara hörmətsizlik kimi deyil, məktəbin bütün şagirdlər üçün bərabər, neytral və inklüziv təhsil məkanı olmasının təmin edilməsi kimi başa düşülməlidir.
Azərbaycanda dini etiqad azadlığı və milli-mənəvi dəyərlərə hörmət dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindəndir. Ölkəmizdə məscidlərin bərpası, dini-mədəni irsin qorunması, dini icmalara dəstək göstərilməsi və dinlərarası dialoqun təşviqi bu sahəyə verilən əhəmiyyətin göstəriciləridir. Deməli, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması ilə dünyəvi təhsil prinsipləri arasında ziddiyyət yaratmaq düzgün yanaşma deyil. Əsas məqsəd dini etiqad azadlığına hörmət etməklə yanaşı, məktəbdə qanunvericiliyə uyğun vahid qaydaların tətbiqini və bütün şagirdlər üçün bərabər təhsil şəraitini təmin etməkdir.
Məktəblərdə geyim qaydalarının tətbiqi ilə bağlı müzakirələr zamanı hüquqi normalara, qarşılıqlı hörmətə və maarifləndirməyə üstünlük verilməlidir. Şagirdlərin və valideynlərin narahatlıqları dinlənilməli, qəbul edilmiş qaydaların məqsədi aydın şəkildə izah olunmalıdır. Xüsusilə uşaqların dünyagörüşünün formalaşdığı həssas yaş dövründə onların hüquqlarının qorunması, hər hansı ayrı-seçkiliyə məruz qalmamaları və təhsil prosesindən kənarda qalmamaları əsas prioritet olmalıdır. Qaydalara riayət olunması hüquqi çərçivədə, qanunçuluq və pedaqoji yanaşma əsasında təmin edilməlidir.
Digər tərəfdən, məktəbdə nizam-intizamın gücləndirilməsi yalnız geyimlə məhdudlaşmamalıdır. Şagirdlərin dərsə davamiyyəti, müəllimlərə və məktəb yoldaşlarına münasibəti, məsuliyyət hissi, etik davranışı və təhsilə marağı da eyni dərəcədə vacibdir. Valideyn, müəllim və məktəb rəhbərliyi arasında əməkdaşlıq bu istiqamətdə əsas rol oynayır. Ailədə və məktəbdə eyni dəyərlərin təşviq olunması uşaqların qaydalara şüurlu yanaşmasına və cəmiyyətə faydalı fərdlər kimi formalaşmasına kömək edir.
Nəticə etibarilə, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid geyim tələblərinin tətbiqi məktəbdə nizam-intizamın, sosial bərabərliyin, işgüzar mühitin və təhsilin dünyəvi xarakterinin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Bu yanaşmanın uğuru qaydaların formal tətbiqindən deyil, onların mahiyyətinin cəmiyyətə düzgün izah edilməsindən, qanunvericiliyə hörmətdən və bütün iştirakçıların məsuliyyətli mövqeyindən asılıdır. Məqsəd vahid görünüş yaratmaqla yanaşı, savadlı, intizamlı, milli-mənəvi dəyərlərə hörmət edən və müasir dünyanın çağırışlarına hazır olan gənc nəslin yetişdirilməsidir. Güclü dövlətin gələcəyi məhz sağlam düşüncəli, bilikli və məsuliyyətli vətəndaşlardan başlayır.
Elnur Əsədov
YAP Kəngərli rayon təşkilatının əməkdaşı