17 Oktyabr Füzulinin azadlıq və dirçəliş tarixidir - ŞƏRH

Füzulinin tarixində 17 oktyabr 2020-ci il təkcə işğalın sona çatdığı tarix deyil, uzun illər doğma yurd həsrəti ilə yaşayan minlərlə insanın gələcəyə baxışını dəyişən, şəhərin taleyində yeni mərhələnin əsasını qoyan gündür. Bu tarixə gedən yol ağır itkilərdən, dağıdılmış evlərdən, yarımçıq qalmış xatirələrdən və illərlə davam edən qayıdış ümidindən keçib. Füzulinin azad edilməsi ilə doğma torpağa qayıdış arzusu real məqsədə çevrildi, şəhərin gələcəyi isə yenidən Azərbaycan xalqının öz əlləri ilə qurulmağa başladı. Bu gün Füzuliyə nəzər salarkən yalnız 2020-ci ilin hərbi uğurunu deyil, həmin uğurun yaratdığı yeni reallığı, doğma yurdda həyatın bərpasını və gələcək nəsillər üçün yenidən qurulan şəhəri görürük. 17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri Günü məhz bu tarixi dəyişimin, azadlıqdan quruculuğa uzanan yolun mənasını anlamaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Füzuli rayonu Azərbaycanın zəngin tarixi, mədəni irsi və strateji coğrafi mövqeyi ilə seçilən bölgələrindən biridir. Qarabağın cənub-şərqində yerləşən rayon uzun illər ərzində xalqımızın tarixi yaddaşında özünəməxsus yer tutmuş, burada formalaşan yaşayış ənənələri, mədəniyyət nümunələri və memarlıq abidələri nəsildən-nəslə ötürülmüşdür. Lakin Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində 1993-cü il avqustun 23-də Füzuli rayonunun böyük hissəsi işğal edilmiş, şəhər və kəndlərimizin sakinləri doğma yurdlarından didərgin düşmüşlər. İnsanlar evlərini, həyətlərini, illərlə qurduqları həyatlarını geridə qoyaraq məcburi köçkünlük həyatına məhkum edilmiş, doğma torpaqlara qayıdış arzusu ilə yaşamışlar. İşğal illəri Füzulinin tarixi-mədəni irsinə də ağır zərbə vurdu. Bir sıra yaşayış məntəqələri dağıdıldı, tarixi abidələrə ciddi ziyan dəydi, insanların illər ərzində yaratdıqları maddi və mənəvi sərvətlər məhv edildi. Rayonun Arğalı, Babı və Mirəli türbələri, Hacıqiyasəddin məscidi, karvansara və digər tarixi əhəmiyyətli abidələri dağıntılara və vandalizmə məruz qaldı. Bütün bunlara baxmayaraq, füzulililərin doğma torpağa bağlılığı, qayıdış ümidi və milli kimliyə sədaqəti heç vaxt sarsılmadı. Onlar inanırdılar ki, bir gün Füzulidə Azərbaycan bayrağı yenidən dalğalanacaq, doğma yurdda həyat bərpa olunacaq. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi bu tarixi arzunun reallığa çevrilməsi üçün yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə ərazi bütövlüyümüzün bərpası uğrunda əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Döyüşlərin ilk günlərindən etibarən hərbçilərimiz böyük şücaət və peşəkarlıq nümayiş etdirərək düşmənin müdafiə xətlərini yarır, işğal altındakı ərazilərimizi azad edirdilər. Füzuli istiqamətində aparılan əməliyyatlar müharibənin gedişində xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Bu ərazidəki müdafiə mövqelərinin yarılması Azərbaycan Ordusunun irəliləməsi və sonrakı əməliyyatların uğurla davam etdirilməsi baxımından mühüm rol oynadı. 2020-ci il oktyabrın 17-də Azərbaycan xalqı çoxdan gözlədiyi müjdəni aldı. Füzuli şəhəri və rayonun bir sıra kəndləri işğaldan azad edildi. Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev həmin gün xalqa müraciətində şəhərin azad olunması xəbərini elan etdi. Bununla da Füzulidə Azərbaycan dövlətinin suverenliyinin bərpası yolunda tarixi mərhələ gerçəkləşdi. Bu qələbə təkcə hərbi uğur deyildi; o, uzun illər doğma yurd həsrəti ilə yaşayan insanların qayıdış ümidinin gerçəkləşməsi, tarixi ədalətin bərpası və xalqımızın iradəsinin təntənəsi idi. Füzulinin azadlığı böyük qəhrəmanlıq, fədakarlıq və ağır döyüşlər hesabına əldə edildi. Bu qələbənin arxasında Vətən torpağı uğrunda canından keçən şəhidlərimizin müqəddəs xatirəsi, qazilərimizin fədakarlığı, əsgər və zabitlərimizin cəsarəti dayanır. Onların hər biri Azərbaycanın müasir tarixində özünəməxsus iz qoydu. Füzuli uğrunda döyüşlərdə göstərilən qəhrəmanlıq xalqımızın yaddaşında əbədi yaşayacaq, gələcək nəsillərə Vətən sevgisinin, torpağa sədaqətin və dövlətə bağlılığın nümunəsi olacaqdır. Füzulinin azad olunması Vətən müharibəsinin gedişində mühüm dönüş nöqtələrindən biri idi. Şəhərin işğaldan azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanında əldə etdiyi üstünlüyü daha da möhkəmləndirdi və cəbhənin cənub istiqamətində irəliləyiş üçün yeni imkanlar yaratdı. Bu hadisə bir daha göstərdi ki, Azərbaycan dövləti uzun illər davam edən münaqişənin nəticələrini dəyişmək, beynəlxalq hüququn tanıdığı ərazi bütövlüyünü bərpa etmək və öz vətəndaşlarının doğma yurdlarına qayıdışını təmin etmək əzmindədir. Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının birliyini, dövlətlə xalqın həmrəyliyini və ordumuzun gücünü nümayiş etdirdi. Ölkənin müxtəlif bölgələrindən olan insanlar vahid məqsəd ətrafında birləşərək tarixi torpaqlarımızın azadlığına öz mənəvi dəstəklərini verdilər. Füzulinin azad olunması bu birliyin konkret nəticələrindən biri kimi tarixə düşdü. Həmin gün Azərbaycan bayrağının doğma şəhərimizdə yenidən dalğalanması illərlə davam edən həsrətin sona çatacağına dair inamı gücləndirdi. Füzulinin azad edilməsi sonrakı hərbi əməliyyatların gedişinə də təsir göstərdi. Azərbaycan Ordusunun ardıcıl uğurları nəticəsində işğal altındakı digər ərazilərimizin azad olunması üçün əlverişli şərait yarandı və 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə nəticələndi. 17 oktyabr yalnız Füzulinin deyil, bütövlükdə Azərbaycanın Zəfər salnaməsinin mühüm səhifələrindən birinə çevrildi.

Azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş inkişaf siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Prezident İlham Əliyevin tapşırıqları əsasında Füzulidə genişmiqyaslı yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Şəhərin yol-nəqliyyat infrastrukturu yenilənir, yaşayış binaları, sosial obyektlər, təhsil və səhiyyə müəssisələri inşa olunur, ərazinin müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında inkişafı istiqamətində tədbirlər görülür. Məqsəd yalnız dağıdılmış binaları bərpa etmək deyil, burada müasir həyat standartlarına cavab verən, insanların rahat yaşaya və işləyə biləcəyi dayanıqlı şəhər mühiti formalaşdırmaqdır. Füzulinin yeni inkişaf mərhələsində beynəlxalq nəqliyyat əlaqələrinin və logistika imkanlarının da əhəmiyyəti böyükdür. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi bölgənin nəqliyyat əlçatanlığının artırılması, Qarabağın digər əraziləri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi və gələcək iqtisadi fəallığın təşviqi baxımından mühüm addım oldu. Hava limanı həm də işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasına dövlət səviyyəsində verilən diqqətin və bu torpaqların ölkənin ümumi inkişaf məkanına inteqrasiyasının göstəricilərindən biridir.

Böyük Qayıdış prosesi Füzulinin dirçəlişinin ən mühüm istiqamətlərindən sayılır. 2023-cü il avqustun 18-dən etibarən keçmiş məcburi köçkünlərin Füzuli şəhərinə qayıdışı başlayıb. İnsanların illərlə həsrətində olduqları evlərinə dönməsi, uşaqların doğma şəhərlərində böyüməsi, ailələrin öz həyətlərində yenidən həyat qurması azadlığın ən aydın ifadəsidir. Qayıdışın mahiyyəti yalnız insanların yaşayış yerinin dəyişməsi ilə məhdudlaşmır. Bu proses ailə bağlarının, sosial münasibətlərin, mədəni ənənələrin və doğma torpağa bağlılığın yenidən möhkəmlənməsi deməkdir. Füzulidə quruculuq işlərinin davam etdirilməsi bölgənin iqtisadi potensialının üzə çıxarılması, yeni iş yerlərinin yaradılması, sahibkarlığın inkişafı və sakinlərin məşğulluğunun təmin olunması baxımından da əhəmiyyətlidir. Müasir infrastrukturun yaradılması kənd təsərrüfatı, xidmət sahələri, ticarət və digər iqtisadi istiqamətlərin inkişafı üçün yeni imkanlar açır. Şəhərin gələcəyi onun yenidən qurulan küçələri və binaları ilə yanaşı, burada yaşayan insanların fəaliyyəti, təşəbbüsləri və quruculuq prosesində iştirakı ilə müəyyən olunacaq. Füzulinin bərpası Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi genişmiqyaslı yenidənqurma siyasətinin tərkib hissəsidir. Burada yaradılan yeni yaşayış və sosial infrastruktur keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlara qayıdışına xidmət etməklə yanaşı, gələcək nəsillər üçün təhlükəsiz və davamlı inkişaf mühiti formalaşdırır. Bu baxımdan, Füzulinin dirçəlişi təkcə bir rayonun bərpası deyil, müharibədən sonrakı quruculuğun, sosial məsuliyyətin və milli həmrəyliyin mühüm nümunəsidir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2023-cü il iyulun 31-də imzaladığı Sərəncama əsasən, hər il oktyabrın 17-si Füzuli Şəhəri Günü kimi qeyd olunur. Bu qərar şəhərin azad olunması tarixinin əbədiləşdirilməsi, Vətən müharibəsində qazanılmış qələbənin yaddaşlarda yaşadılması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tarixdə şəhidlərimizin əziz xatirəsi ehtiramla yad edilir, qazilərimizin fədakarlığı xatırlanır, Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığına hörmət ifadə olunur. Eyni zamanda, azad edilmiş şəhərdə aparılan quruculuq işləri, sakinlərin qayıdışı və yeni həyatın formalaşması diqqət mərkəzində olur. Çünki qələbənin əsl mənası torpaqların azad edilməsi ilə yanaşı, həmin ərazilərdə həyatın bərpası və insanların doğma yurdda firavan yaşamasının təmin olunmasıdır. Füzuli Şəhəri Günü münasibətilə şəhidlərimizin əziz xatirəsini dərin ehtiramla yad edir, qazilərimizə minnətdarlığımızı bildiririk. 17 oktyabr xalqımızın yaddaşında yalnız bir şəhərin azad edildiyi gün kimi deyil, tarixi ədalətin bərpasına, doğma yurda qayıdışa və yeni həyatın başlanmasına aparan yolun mühüm mərhələsi kimi yaşayacaq. Azad Füzuli Azərbaycanın suverenliyinin, milli iradəsinin və quruculuq əzminin canlı ifadəsidir. Bu gün burada yüksələn hər bir yeni bina, salınan hər bir yol və doğma evinə qayıdan hər bir ailə həmin tarixi günün mənasını gələcəyə daşıyır.

Rail Tağızadə

Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan şəhər təşkilatının sədr müavini