10 noyabr Bəyanatı – Azərbaycanın Zəfərindən yeni geosiyasi reallıqlara doğru

Tarixi Qələbənin siyasi nəticələri, regionda dəyişən güc balansı və Azərbaycanın yeni inkişaf mərhələsi

2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın hərbi təxribatları nəticəsində başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının uzun illər gözlədiyi tarixi dönüşə çevrildi. Azərbaycan Ordusu Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında işğalçı qüvvələrə qarşı əks-hücum əməliyyatlarına başladı. 44 gün ərzində Azərbaycan əsgər və zabitləri böyük qəhrəmanlıq, peşəkarlıq və fədakarlıq nümayiş etdirdilər. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan və Qubadlı rayonlarının böyük hissəsi, Hadrut, Suqovuşan və çoxsaylı yaşayış məntəqələri işğaldan azad edildi. Noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması müharibənin taleyini müəyyənləşdirən ən mühüm hadisələrdən biri oldu. Şuşa Qələbənin rəmzinə, Azərbaycan xalqının milli qürurunun və mənəvi gücünün təcəssümünə çevrildi.
Bu hərbi uğurlar Ermənistanın əvvəlki siyasi və hərbi mövqeyini ciddi şəkildə dəyişdirdi. Müharibənin son mərhələsində yaranmış reallıq Ermənistanı hərbi əməliyyatların dayandırılması barədə razılaşmaya gəlməyə məcbur etdi. Beləliklə, Azərbaycan Ordusunun döyüş meydanında əldə etdiyi üstünlük diplomatik müstəvidə də mühüm nəticələr doğurdu.
2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan arasında üçtərəfli Bəyanat imzalandı. Sənəd 10 noyabr tarixini daşısa da, onun imzalanması və elan edilməsi noyabrın 9-dan 10-na keçən gecə baş verdi. Bəyanatın əsas məqsədi hərbi əməliyyatların dayandırılması, tərəflərin mövcud mövqelərində qalması və münaqişədən sonrakı proseslərin müəyyən çərçivəyə salınması idi.
Sənədin müddəaları Azərbaycan üçün mühüm siyasi və ərazi nəticələri yaratdı. Ağdam rayonunun, daha sonra Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılması nəzərdə tutuldu. Bununla yanaşı, regionda nəqliyyat əlaqələrinin bərpası, məcburi köçkünlərin və qaçqınların qayıdışı, əsir və digər saxlanılan şəxslərin mübadiləsi kimi məsələlər də sənəddə əksini tapdı. Bəyanatın ən mühüm nəticələrindən biri uzun illər davam edən işğalın aradan qaldırılması prosesinin sürətlənməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində konkret siyasi-hüquqi çərçivənin yaranması idi. Sənəd Azərbaycan Ordusunun əldə etdiyi hərbi üstünlüyün nəticələrini möhkəmləndirdi və regionda əvvəlki siyasi vəziyyətin artıq davam edə bilməyəcəyini göstərdi.
Azərbaycanın tarixi Qələbəsinin əsas amillərindən biri Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən və prinsipial siyasəti oldu. Dövlət başçısı uzun illər ərzində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasını əsas milli məqsəd kimi müəyyənləşdirmiş, bu istiqamətdə diplomatik, iqtisadi və hərbi imkanların səfərbər edilməsinə rəhbərlik etmişdir.
Vətən müharibəsi dövründə Prezident İlham Əliyev həm Ali Baş Komandan kimi hərbi əməliyyatların ümumi rəhbərliyini həyata keçirdi, həm də beynəlxalq informasiya və diplomatiya müstəvisində Azərbaycanın mövqeyini qətiyyətlə müdafiə etdi. Dövlət başçısının xarici media nümayəndələrinə verdiyi müsahibələr, beynəlxalq təşkilatlarla əlaqələri və xalqa müraciətləri Azərbaycanın haqq mövqeyinin dünyaya çatdırılmasında mühüm rol oynadı. Şuşanın azad edilməsi ilə bağlı 8 noyabr 2020-ci ildə xalqa müraciət isə Azərbaycan tarixinin ən yaddaqalan anlarından biri oldu. Bu müraciət xalqımızın uzun illər gözlədiyi müjdəni, milli qürurun və tarixi ədalətin bərpasını ifadə etdi. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət Azərbaycanın milli maraqlarının qorunması, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və regional mövqelərinin gücləndirilməsi baxımından mühüm nəticələr verdi.
Azərbaycanın tarixi Qələbəsini Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsindən ayrı təsəvvür etmək mümkün deyil. Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi kurs ölkəmizin müstəqilliyinin qorunmasına, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsinə, milli birliyin təmin edilməsinə və güclü ordu quruculuğuna yönəlmişdi.
Ulu Öndər Azərbaycanın gələcəyini güclü dövlət, milli həmrəylik və müstəqil siyasət prinsipləri üzərində qururdu. Onun siyasi irsi Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmlənməsinə, ölkəmizin beynəlxalq aləmdə özünə layiqli yer tutmasına və milli maraqlarının müdafiəsinə xidmət etdi. Prezident İlham Əliyevin bu siyasi kursu davam etdirməsi Azərbaycanın inkişafında ardıcıllığı təmin etdi. Dövlətçilik ənənələrinin qorunması, iqtisadi gücün artırılması və ordu quruculuğunun gücləndirilməsi 2020-ci ildə əldə edilən Qələbənin mühüm siyasi və institusional əsaslarını təşkil etdi. Zəfər həm də Azərbaycançılıq ideologiyasının gücünü nümayiş etdirdi. Müharibə zamanı xalqımızın vahid amal ətrafında birləşməsi, müxtəlif etnik və dini qrupların Vətənin müdafiəsində iştirak etməsi milli həmrəyliyin və dövlətə sədaqətin parlaq nümunəsi oldu.
10 noyabr Bəyanatı 2020-ci ildə hərbi əməliyyatların dayandırılması və işğalın aradan qaldırılması prosesində mühüm rol oynadı. Bununla belə, Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bütün ərazilərində tam təmin olunması 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələrlə yeni mərhələyə yüksəldi. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin suverenliyi bütün ərazilərində bərpa edildi. Bu hadisə Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində mühüm mərhələ oldu.
Oktyabrın 15-də Prezident İlham Əliyevin Xankəndidə və digər ərazilərdə Azərbaycan Bayrağını ucaltması dövlət suverenliyinin bərpasının rəmzi ifadəsinə çevrildi. Beləliklə, 2020-ci il Zəfəri və 2023-cü ildə suverenliyin tam bərpası Azərbaycanın müasir tarixində bir-birini tamamlayan tarixi hadisələr kimi qiymətləndirilməlidir. Birinci mərhələ işğalın aradan qaldırılmasına və hərbi-siyasi üstünlüyün əldə edilməsinə, ikinci mərhələ isə dövlət suverenliyinin bütün ərazilərdə təmin olunmasına xidmət etdi. Bu tarixi proses Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi öz milli maraqlarını qorumaq, ərazi bütövlüyünü təmin etmək və gələcək inkişafını müəyyənləşdirmək iradəsini nümayiş etdirdi.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Feysbuk qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
Yeni Azərbaycan Partiyasının fəal üzvü