“Biz o günü görəcəyik...” 1997-ci ilin Novruzundan 8 Noyabr Zəfərinə

Tarixdə elə sözlər var ki, onların əsl mənası illər sonra baş verən hadisələrin fonunda daha aydın görünür. Səsləndirildiyi vaxt gələcəyə inamı ifadə edən bu fikirlər zaman keçdikcə bütöv bir xalqın taleyində gerçəkləşən böyük dəyişikliklərin mənəvi başlanğıcına çevrilir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin 1997-ci ilin Novruz bayramında Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı söylədiyi sözlər də məhz belə tarixi məna daşıyır.

21 mart 1997-ci il. Bakı. Qoşa qala qapıları önü.

Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərinin ağır sınaqlarından keçirdi. Torpaqlarının bir hissəsi işğal altında idi. Yüz minlərlə insan doğma yurdundan didərgin düşmüş, qaçqın və məcburi köçkün həyatı yaşamağa məcbur olmuşdu. Qarabağ məsələsi ölkənin qarşısında dayanan ən mürəkkəb siyasi və milli problemlərdən biri idi.

Belə bir dövrdə, Novruzun bayram ovqatı içərisində Heydər Əliyev xalqın yaşadığı ağrıları xatırladır, eyni zamanda Azərbaycanın gələcəyinə inamını ifadə edirdi:“Mən əminəm, inanıram ki, biz bütün bu ağır günləri ötüb keçəcəyik. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olunacaqdır. Azərbaycanın işğal olunmuş torpaqları azad ediləcəkdir.”

Çıxışın davamında məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdacaqlarını bildirən Heydər Əliyev bu fikirləri xüsusi bir əminliklə tamamlayırdı: “Biz o günü görəcəyik. O gün uzaqda deyil, biz sadəcə dözməliyik.”

Bu sözlər sadəcə bayram təbrikinin bir hissəsi deyildi. Onlarda Azərbaycanın gələcək inkişafına, dövlət müstəqilliyinin möhkəmlənməsinə, ərazi bütövlüyünün bərpasına və xalqın öz yurduna qayıdacağı günə dərin inam ifadə olunurdu. Həmin vaxt bu məqsədlərə çatmağın nə qədər mürəkkəb və uzun yol tələb edəcəyi bəlli idi. Lakin dəyişməyən bir mövqe vardı: Azərbaycan işğal faktı ilə barışmayacaqdı.

Aradan 23 il keçdi.

Bu müddətdə Azərbaycan böyük inkişaf yolu qət etdi. Dövlət institutları möhkəmləndi, iqtisadi imkanlar genişləndi, ölkənin beynəlxalq mövqeləri gücləndi. Ən mühüm istiqamətlərdən biri isə Silahlı Qüvvələrin müasirləşdirilməsi, ordunun maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi və peşəkar hərbi potensialın formalaşdırılması oldu.

2003-cü ildən Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətdə ərazi bütövlüyünün bərpası əsas strateji prioritetlərdən biri olaraq qaldı. Azərbaycan bir tərəfdən diplomatik müstəvidə mövqeyini müdafiə edir, digər tərəfdən iqtisadi və hərbi imkanlarını gücləndirirdi. Prezidentin çıxışlarında dəfələrlə vurğulanan Qarabağ məsələsi təkcə siyasi gündəliyin deyil, dövlətin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının da mühüm tərkib hissəsinə çevrilmişdi.

Bu siyasətin mühüm xüsusiyyətlərindən biri diplomatik səylərlə yanaşı, ölkənin müdafiə qabiliyyətinin sistemli şəkildə artırılması idi. Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi, Ali Baş Komandan kimi qəbul etdiyi qərarlar, ordunun döyüş hazırlığı və xalqın birliyi 2020-ci ildə əldə edilən qələbənin başlıca amilləri oldu.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi.44 gün davam edən hərbi əməliyyatlar zamanı Azərbaycan Ordusu işğal altında olan çoxsaylı yaşayış məntəqələrini, yüksəklikləri və strateji mövqeləri azad etdi. Döyüş meydanında əldə edilən üstünlük müharibənin gedişini dəyişdi. Lakin bu mübarizənin həm hərbi-strateji, həm də mənəvi baxımdan ən mühüm hədəflərindən biri Şuşa idi.

Şuşa Azərbaycan üçün heç vaxt yalnız xəritədə bir şəhər olmayıb. Qarabağ xanlığının tarixi mərkəzi, Azərbaycan musiqisinin, ədəbiyyatının və mədəniyyətinin mühüm beşiklərindən biri olan bu şəhər xalqın milli yaddaşında xüsusi yer tuturdu. Üzeyir Hacıbəylinin, Bülbülün, Xurşidbanu Natəvanın və başqa görkəmli şəxsiyyətlərin adı ilə bağlı Şuşa Azərbaycan mədəni kimliyinin rəmzlərindən birinə çevrilmişdi.

1992-ci il mayın 8-də Şuşanın işğalı da məhz buna görə xalqın yaddaşında dərin iz buraxmışdı. Şəhərin itirilməsi yalnız strateji mövqenin deyil, böyük tarixi və mənəvi dəyərin itirilməsi kimi yaşanmışdı.

Şuşanın azad edilməsi isə son dərəcə mürəkkəb hərbi vəzifə idi. Dəniz səviyyəsindən 1300–1600 metr yüksəklikdə yerləşən, üç tərəfdən sıldırım qayalarla əhatə olunan şəhərin relyefi hücum edən qüvvələr üçün ciddi çətinliklər yaradırdı. Azərbaycan hərbçilərinin mürəkkəb dağlıq və meşəlik ərazidə irəliləməsi, əlverişsiz şəraitdə döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirməsi Şuşa əməliyyatını Vətən müharibəsinin ən diqqətəlayiq səhifələrindən birinə çevirdi.

Bu əməliyyat Azərbaycan Ordusunun hazırlığını, hərbçilərin peşəkarlığını və fədakarlığını nümayiş etdirməklə yanaşı, Ali Baş Komandanın rəhbərliyi altında həyata keçirilən hərbi strategiyanın nəticəsi idi. Şuşanın azad olunması müharibənin gedişinə həlledici təsir göstərdi və qısa müddət sonra hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə nəticələnən prosesdə mühüm rol oynadı.

8 noyabr 2020-ci il. Bakı. Şəhidlər xiyabanı.

Həmin gün Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev xalqa müraciət edərək Şuşanın azad olunması xəbərini verdi:

“Böyük fəxarət və qürur hissi ilə bəyan edirəm ki, Şuşa şəhəri işğaldan azad edildi! Şuşa bizimdir! Qarabağ bizimdir!”

Bu tarixi müraciətin məhz Şəhidlər xiyabanından edilməsi də dərin rəmzi məna daşıyırdı. Azərbaycan Prezidenti Qələbə xəbərini ölkənin müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda həyatını itirmiş insanların xatirəsinin əbədiləşdirildiyi məkandan xalqa çatdırırdı.

Müraciətin ən təsirli məqamlarından biri Prezident İlham Əliyevin birbaşa Şuşaya ünvanladığı sözlər oldu:

“Əziz Şuşa, sən azadsan!”

Bu sözlərdə 28 il yarımlıq ayrılığın başa çatması, uzun illərin həsrəti və tarixi ədalətin bərpasından doğan sevinc ifadə olunurdu.İki fərqli tarix, iki fərqli məkan və iki dövlət başçısının çıxışı arasında mühüm mənəvi və siyasi bağlılıq yaranmışdı. 1997-ci ilin Novruzunda Ümumilli lider işğal olunmuş torpaqların azad ediləcəyinə, insanların öz yurdlarına qayıdacağına inamını ifadə etmişdi. 2020-ci ilin 8 noyabrında isə Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev Şuşanın azad olunduğunu Azərbaycan xalqına bəyan edirdi.

Birinci tarixdə gələcəyə ünvanlanan inam, ikinci tarixdə isə həmin məqsədə doğru atılmış həlledici addımın nəticəsi vardı.

Şuşanın azad olunması həm də müharibənin sonrakı siyasi nəticələrinə ciddi təsir göstərdi. Noyabrın 10-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderləri arasında imzalanan üçtərəfli Bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Daha sonra Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları Azərbaycana qaytarıldı. 2023-cü ilin sentyabrında isə Azərbaycan Qarabağ bölgəsində suverenliyini tam bərpa etdi.

Prezident İlham Əliyevin 3 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə 8 noyabrın Zəfər Günü kimi təsis olunması Şuşa Qələbəsinin ümummilli və tarixi əhəmiyyətini rəsmiləşdirdi.Lakin Zəfərin mənası yalnız hərbi və siyasi nəticələrlə məhdudlaşmır. Onun ən mühüm tərəflərindən biri də doğma torpaqlara qayıdışın mümkün olmasıdır.

1997-ci ildə Ümumilli liderin Novruz çıxışında xüsusi yer ayırdığı məcburi köçkünlərin qayıdışı illər sonra dövlətin həyata keçirdiyi Böyük Qayıdış proqramının əsas istiqamətinə çevrildi. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yolların, yaşayış məntəqələrinin, məktəblərin, xəstəxanaların və digər infrastruktur obyektlərinin bərpasına başlanıldı.Şuşada da yeni həyatın qurulması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 2024-cü ilin mayında keçmiş məcburi köçkünlərin şəhərə qayıdışı başladı. Uzun illər doğma şəhərini yalnız xatirələrində yaşadan insanlar yenidən Şuşada məskunlaşmaq imkanı əldə etdilər.

Bu tarixi yolun arxasında isə böyük fədakarlıq dayanır. Vətən müharibəsində canından keçən şəhidlərin xatirəsi, sağlamlığını itirən qazilərin qəhrəmanlığı, döyüş meydanında mübarizə aparan hərbçilərin əzmi və müharibə boyunca nümayiş etdirilən milli birlik qələbənin ayrılmaz hissəsidir.

Şuşa Zəfəri Azərbaycan dövlətçiliyinin müasir tarixində həm hərbi uğur, həm siyasi qətiyyət, həm də milli iradənin ifadəsi kimi xüsusi yer tutur. Bu Qələbə uzun illər davam edən dövlət siyasətinin, məqsədyönlü hazırlığın və həlledici məqamda verilən qərarların nəticəsi idi.

Bu gün 1997-ci ilin Novruzunda səslənən sözlərlə 2020-ci ilin 8 Noyabrını yanaşı qoyduqda tarixin iki mühüm anı arasında aydın bağlılıq görünür.Bir tərəfdə çətinliklər qarşısında gələcəyə inamını itirməyən, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunacağını bəyan edən Heydər Əliyev, digər tərəfdə isə 23 il sonra Şuşanın azad edildiyini xalqa çatdıran Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev dayanır.

“Biz o günü görəcəyik...”1997-ci ildə gələcəyə ünvanlanan bu sözlər Azərbaycanın siyasi yaddaşında bir inamın ifadəsi idi.8 noyabr 2020-ci ildə isə Şuşanın azad olunması ilə həmin inamın tarixi gerçəkliyə çevrildiyi gün gəldi.

Beləcə, 1997-ci ilin Novruzunda ifadə edilən böyük ümid 8 Noyabr Zəfərində özünün ən mühüm tarixi cavablarından birini tapdı.

Aytən Qurbanova
YAP Yasamal rayon “H.B. Zərdabi pr. 61” (19 saylı Şəhər Poliklinikası) ünvanı üzrə ərazi partiya təşkilatının sədri, 19 saylı Şəhər Poliklinikasının baş həkimi