12 Noyabr – Konstitusiya Günü: hüququn aliliyi və vətəndaş məsuliyyəti

Hər il noyabrın 12-si Azərbaycanda Konstitusiya Günü kimi qeyd olunur. Bu gün müstəqil dövlətimizin Əsas Qanununun 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilməsinin ildönümüdür. Konstitusiya Günü təkcə rəsmi bayram deyil, həm də hər bir vətəndaşın öz hüquq və vəzifələri, dövlət qarşısında məsuliyyəti və cəmiyyətdəki yeri barədə düşünməsi üçün əlamətdar bir fürsətdir.

Konstitusiya Gününün xüsusi mənası ondadır ki, həmin gün xalq birbaşa öz iradəsini ifadə edərək ölkənin gələcək inkişaf yolunu müəyyənləşdirmişdir. 1995-ci il referendumu müstəqilliyin bərpasından sonra keçirilən ən mühüm siyasi hadisələrdən biri idi. Seçicilərin böyük əksəriyyəti Konstitusiya layihəsinə səs verərək demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət quruculuğu yolunu seçdi. Bu seçim xalqımızın siyasi yetkinliyinin və dövlətçiliyə sədaqətinin parlaq ifadəsi oldu.

Konstitusiyanın əsas prinsiplərindən biri hüququn aliliyidir. Bu prinsipə görə, cəmiyyətdə heç kim qanundan üstün deyil, həm dövlət orqanları, həm vəzifəli şəxslər, həm də vətəndaşlar Konstitusiya və qanunlara əməl etməyə borcludurlar. Əsas Qanun bütün vətəndaşların qanun və məhkəmə qarşısında bərabərliyini təsbit edir. İrqindən, milliyyətindən, dinindən, dilindən, cinsindən, mənşəyindən, əmlak vəziyyətindən, qulluq mövqeyindən asılı olmayaraq hər kəs eyni hüquqlara malikdir. Bu müddəa Azərbaycan cəmiyyətinin tolerantlıq və multikulturalizm ənənələri ilə üzvi şəkildə bağlıdır.

Konstitusiyada insan və vətəndaş hüquqlarının geniş kataloqu təsbit olunmuşdur. Yaşamaq hüququ, azadlıq hüququ, mülkiyyət hüququ, əqli mülkiyyət hüququ, mənzil hüququ, sosial təminat hüququ, sağlamlığın qorunması hüququ, təhsil hüququ, əmək hüququ, mədəniyyət hüququ, fikir və söz azadlığı, vicdan azadlığı, toplaşmaq azadlığı, seçki hüququ və digər fundamental hüquqlar Əsas Qanunda öz əksini tapmışdır. Bu hüquqların dövlət tərəfindən təmin edilməsi Konstitusiyada dövlətin ali məqsədi kimi müəyyən edilmişdir.

Lakin Konstitusiya yalnız hüquqları deyil, vəzifələri də müəyyən edir. Hüquq və vəzifə bir-birini tamamlayan anlayışlardır. Hər bir vətəndaş Azərbaycan dövlətinə sadiq olmalı, dövlət rəmzlərinə hörmət etməli, Konstitusiya və qanunlara əməl etməli, vergiləri ödəməli, ətraf mühiti qorumalı, tarixi və mədəni abidələrə qayğı ilə yanaşmalıdır. Konstitusiyada xüsusi olaraq vurğulanır ki, Vətənin müdafiəsi hər bir vətəndaşın borcudur. Vətəni, suverenliyi və ərazi bütövlüyünü qorumaq hər bir vətəndaşın ən şərəfli vəzifəsidir.

Bu vəzifənin nə qədər müqəddəs olduğunu Azərbaycan xalqı 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə rəşadətli Ordumuz Konstitusiyada təsbit olunmuş ərazi bütövlüyü prinsipini döyüş meydanında bərpa etdi. 8 Noyabr – Zəfər Günü ilə 12 Noyabr – Konstitusiya Günü arasındakı yaxınlıq rəmzi məna daşıyır. Zəfər Konstitusiyanın ərazi toxunulmazlığı haqqında müddəasının təntənəsi, Konstitusiya isə Zəfərin hüquqi əsası və mənəvi dayağıdır. Şəhidlərimiz canlarını məhz bu müqəddəs dəyərlər uğrunda fəda etdilər.

Abbas Pənahov
Yeni Azərbaycan Partiyası

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini

Konstitusiya Günü hüquqi maarifləndirmə baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu günlərdə məktəblərdə, universitetlərdə, dövlət qurumlarında və ictimai təşkilatlarda konfranslar, dəyirmi masalar, müsabiqələr, sərgilər təşkil olunur. Gənc nəslin Əsas Qanunu öyrənməsi, onun mahiyyətini dərk etməsi hüquqi dövlətin gələcəyi üçün mühüm şərtdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev də vətəndaşları Konstitusiyanı öyrənməyə çağırır, hüquq mədəniyyətinin yüksəlməsini dövlət quruculuğunun ayrılmaz hissəsi hesab edirdi.

Hüquq mədəniyyəti cəmiyyətin inkişaf səviyyəsinin göstəricisidir. Öz hüquqlarını bilən vətəndaş onları qorumağı da bacarır, öz vəzifələrini dərk edən vətəndaş isə cəmiyyətin sabitliyinə və rifahına töhfə verir. Buna görə də Konstitusiya Günü təkcə keçmişin xatırlanması deyil, həm də gələcəyə baxış, vətəndaş fəallığının və məsuliyyətinin artırılmasına çağırışdır.

Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyaların inkişafı, qloballaşma və yeni çağırışlar Konstitusiya dəyərlərinin qorunmasına yeni yanaşmalar tələb edir. Şəxsi həyatın toxunulmazlığı, məlumatların qorunması, informasiya azadlığı kimi hüquqlar bu gün xüsusi aktuallıq kəsb edir. Azərbaycan dövləti bu sahələrdə də Konstitusiyanın ruhuna uyğun qanunvericilik təşəbbüsləri ilə çıxış edir.

Konstitusiyanın təminatçısı Azərbaycan Respublikasının Prezidentidir. Dövlət başçısı Əsas Qanunun müddəalarının həyata keçirilməsinə, dövlət orqanlarının əlaqəli fəaliyyətinə və vətəndaş hüquqlarının qorunmasına təminat verir. Bununla yanaşı, hakimiyyətlər bölgüsü prinsipinə uyğun olaraq qanunvericilik hakimiyyətini Milli Məclis, icra hakimiyyətini Prezident, məhkəmə hakimiyyətini isə müstəqil məhkəmələr həyata keçirir. Bu bölgü hakimiyyət qolları arasında tarazlığı təmin edir və hüququn aliliyinin institusional əsasını yaradır. Yerli özünüidarəetmə orqanları olan bələdiyyələr isə vətəndaşların yerli əhəmiyyətli məsələlərin həllində birbaşa iştirakına imkan verir.

Konstitusiya Günü həm də vətəndaş həmrəyliyinin bayramıdır. Əsas Qanun müxtəlif baxışlara, inanclara və peşələrə malik insanları vahid dəyərlər ətrafında birləşdirir. Azərbaycan vətəndaşı olmaq, ilk növbədə, bu dəyərləri paylaşmaq, onları gündəlik həyatda yaşatmaq deməkdir. Qanuna hörmət, başqasının hüququna ehtiram, ictimai məsuliyyət hissi – bunlar Konstitusiyanın cəmiyyətə aşıladığı ən dəyərli keyfiyyətlərdir.

Konstitusiya Günü bayramı hər birimizə xatırladır ki, güclü dövlət güclü hüquq sistemi üzərində qurulur. Əsas Qanuna hörmət Vətənə hörmətdir. Hər bir vətəndaş Konstitusiyanın keşiyində durmalı, onun dəyərlərini yaşatmalı və gələcək nəsillərə ötürməlidir.