PDF Oxu

Siyasət

  • 216

Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığının əhəmiyyəti - ŞƏRH

Azərbaycan-Böyük Britaniya strateji tərəfdaşlığının əhəmiyyəti - ŞƏRH


Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında 2026-cı il noyabrın 12-də Dublin şəhərində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında yeni mərhələnin əsasını qoyan mühüm siyasi sənəddir. Bu sənəd Azərbaycan ilə Birləşmiş Krallıq arasında uzun illər ərzində formalaşmış qarşılıqlı etimada, siyasi dialoqa və çoxşaxəli əməkdaşlığa əsaslanaraq tərəfdaşlığın daha yüksək institusional və strateji səviyyəyə çatdırılmasını nəzərdə tutur.
Bəyannamənin imzalanması Azərbaycanın çoxvektorlu, praqmatik və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunun növbəti mühüm nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Sənədin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, burada ikitərəfli münasibətlər yalnız ənənəvi siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, həm də müdafiə və təhlükəsizlik, regional sabitlik, beynəlxalq hüquq, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat bağlantıları, təhsil, elm və innovasiya kimi strateji istiqamətlər üzrə sistemli şəkildə müəyyənləşdirilir.
Azərbaycan Respublikası ilə Birləşmiş Krallıq arasında münasibətlər müstəqilliyimizin ilk illərindən etibarən qarşılıqlı hörmət, siyasi dialoq və iqtisadi əməkdaşlıq prinsipləri əsasında inkişaf etmişdir. Birləşmiş Krallığın Azərbaycanın müstəqilliyini 1991-ci il dekabrın 26-da tanıması və diplomatik münasibətlərin 1992-ci il martın 11-də qurulması ikitərəfli əlaqələrin institusional əsasını formalaşdırmışdır.
1994-cü il 23 fevral tarixli Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə və 1998-ci il 21 iyul tarixli Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında siyasi münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələlər olmuşdur.
2026-cı il noyabrın 12-də imzalanmış yeni Birgə Bəyannamə məhz bu tarixi və siyasi təməlin üzərində formalaşaraq əməkdaşlığın məzmununu genişləndirir və gələcək münasibətlər üçün daha əhatəli strateji çərçivə yaradır.
Bu sənədin başlıca siyasi mahiyyəti Azərbaycan ilə Birləşmiş Krallıq arasında münasibətlərin qarşılıqlı maraqlar, suveren bərabərlik, etimad və praktiki əməkdaşlıq əsasında daha da dərinləşdirilməsidir.
Bəyannamədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn prinsip və normalarına, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına hörmətin xüsusi vurğulanması mühüm siyasi əhəmiyyət daşıyır.
Bu müddəalar beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin bərabərliyi və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin qorunmasının vacibliyini bir daha təsdiqləyir. Azərbaycan üçün beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinə istinad ölkənin müstəqil dövlətçilik siyasətinin, milli suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün beynəlxalq müstəvidə müdafiəsinin mühüm istiqamətidir.
Bəyannamədə qeyd olunan hüquqi-siyasi yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə prinsipial mövqeyinin və beynəlxalq hüquqa əsaslanan əməkdaşlıq modelinin əhəmiyyətini nümayiş etdirir.
Bəyannamədə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların əhəmiyyətinin vurğulanması, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların alqışlanması xüsusi diqqət çəkir.
Bu yanaşma Cənubi Qafqazda davamlı sülhün və sabitliyin təmin olunmasının beynəlxalq əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri kimi qəbul edildiyini göstərir.
Azərbaycanın regional sülh gündəliyi qarşılıqlı suverenliyin tanınması, beynəlxalq hüquqa hörmət, kommunikasiyaların açılması, iqtisadi əlaqələrin inkişafı və regionda uzunmüddətli təhlükəsizlik mühitinin formalaşdırılması kimi prinsiplərə əsaslanır.
Böyük Britaniyanın Azərbaycan ilə Ermənistan arasında ikitərəfli dialoq vasitəsilə davamlı sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyini bir daha təsdiqləməsi regionun gələcək inkişafı baxımından mühüm diplomatik əhəmiyyətə malikdir.
Müdafiə və təhlükəsizlik istiqamətinin Bəyannamədə ayrıca strateji sütun kimi müəyyənləşdirilməsi Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin yeni mərhələdə daha geniş təhlükəsizlik gündəliyini əhatə etdiyini göstərir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində geosiyasi rəqabətin, transsərhəd təhdidlərin və yeni təhlükəsizlik çağırışlarının artdığı şəraitdə dövlətlərarası əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu baxımdan müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsi regional sabitliyin və beynəlxalq təhlükəsizliyin təmin olunmasına yönəlmiş mühüm siyasi istiqamətdir.
Bəyannamədə müdafiə sahəsində təlim, institusional potensialın artırılması və qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Eyni zamanda, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması iki ölkənin müvafiq potensialından qarşılıqlı faydalanmaq baxımından əhəmiyyətlidir.
Sənəddə yüksək səviyyəli siyasi təmasların davam etdirilməsi və ikitərəfli, regional, beynəlxalq məsələlər üzrə koordinasiyanın dərinləşdirilməsi də xüsusi yer tutur. Bu yanaşma təhlükəsizlik məsələlərinin yalnız milli çərçivədə deyil, həm də beynəlxalq əməkdaşlıq müstəvisində həllinin vacibliyini təsdiqləyir.
Hüquq-mühafizə orqanları arasında tərəfdaşlığın, sərhəd idarəçiliyinin, məhkəmə və hüquqi əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi isə qanunun aliliyinin, institusional dayanıqlılığın və dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyinin gücləndirilməsinə xidmət edir.
Beləliklə, müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın milli təhlükəsizlik maraqlarının qorunması, regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi və beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrinin inkişafı baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin əsas istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlıq, qarşılıqlı investisiya və ticarət əlaqələridir. Bəyannamədə bu sahəyə geniş yer ayrılması iki ölkənin iqtisadi münasibətləri daha şaxələndirilmiş və uzunmüddətli əsaslar üzərində inkişaf etdirmək niyyətini nümayiş etdirir.
Böyük Britaniya Azərbaycanın ənənəvi iqtisadi tərəfdaşlarından biri olmaqla, xüsusilə enerji sektorunda uzunmüddətli investisiya və əməkdaşlıq təcrübəsinə malikdir. Bu təcrübənin yeni iqtisadi istiqamətlərə, o cümlədən infrastruktur, xidmətlər, bərpaolunan enerji və maliyyə sektorlarına genişləndirilməsi qarşılıqlı iqtisadi maraqların təmin olunması baxımından mühüm perspektivlər yaradır.
Bəyannamədə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, açıq ticarət, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması, bizneslərarası əlaqələrin inkişafı və yeni iş yerlərinin yaradılması əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirilir.
Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafına dəstəyin ifadə olunması Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat-logistika sistemində artan rolunun siyasi və iqtisadi baxımdan əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxarır. Azərbaycan əlverişli coğrafi mövqeyi, müasir nəqliyyat infrastrukturu və tranzit imkanları ilə Avropa ilə Asiya arasında mühüm bağlantı məkanı kimi çıxış edir.
Orta Dəhlizin inkişafı yalnız nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi deyil, eyni zamanda regional iqtisadi inteqrasiyanın, ticarət dövriyyəsinin və qarşılıqlı investisiyaların artırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Enerji əməkdaşlığı Bəyannamənin digər mühüm istiqamətidir. Ənənəvi enerji sahəsində formalaşmış tərəfdaşlığın bərpaolunan enerji, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar istiqamətində genişləndirilməsi Azərbaycanın enerji strategiyasının yeni mərhələsi ilə uzlaşır.
Bu kontekstdə enerji təhlükəsizliyi, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi, iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma və ekoloji dayanıqlılıq məsələləri xüsusi aktuallıq kəsb edir. Azərbaycanın bərpaolunan enerji potensialının reallaşdırılması və beynəlxalq enerji bazarlarına inteqrasiyanın genişləndirilməsi ölkənin iqtisadi inkişafına əlavə imkanlar yarada bilər.
Maliyyə və kapital bazarları sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, kiçik və orta biznesin inkişafının dəstəklənməsi, yaşıl maliyyə mexanizmlərinin təşviqi də iqtisadi tərəfdaşlığın institusional əsaslarını gücləndirən mühüm amillərdir.
Bəyannamədə Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın roluna xüsusi əhəmiyyət verilməsi isə razılaşdırılmış prioritetlərin konkret layihələrə çevrilməsi üçün mühüm koordinasiya mexanizmi yaradır.
Təhsil, elm, tədqiqat və innovasiya sahələrinin Bəyannamədə ayrıca strateji istiqamət kimi müəyyənləşdirilməsi Azərbaycan-Böyük Britaniya tərəfdaşlığının yalnız mövcud iqtisadi və siyasi maraqlara deyil, həm də gələcəyin inkişaf çağırışlarına əsaslandığını göstərir.
Müasir dövrdə dövlətlərin rəqabət qabiliyyəti, iqtisadi potensialı və beynəlxalq mövqeyi böyük ölçüdə insan kapitalının inkişafı, elmi-texnoloji tərəqqi və innovativ iqtisadi modelin formalaşdırılması ilə müəyyən olunur.
Bu baxımdan ali təhsil, peşə təhsili, rəqəmsal və texniki bacarıqların inkişafı, eləcə də dövlət sektorunda kadr hazırlığı üzrə əməkdaşlığın genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bəyannamədə universitetlər, elmi-tədqiqat institutları və sənaye müəssisələri arasında tərəfdaşlığın təşviq edilməsi elmi biliklərin praktiki iqtisadi nəticələrə çevrilməsi baxımından mühüm perspektivlər açır.
Xüsusilə süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə, yeni texnologiyalar və həyat elmləri sahələrində təcrübə mübadiləsinin nəzərdə tutulması Azərbaycanın innovasiya potensialının artırılması və rəqəmsal transformasiya prosesinin sürətləndirilməsi üçün əhəmiyyətlidir.
İnnovativ inkişafın əsas şərtlərindən biri müasir bilik və bacarıqlara malik insan kapitalının formalaşdırılmasıdır. Bu səbəbdən təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq uzunmüddətli iqtisadi inkişafın, məhsuldarlığın və sosial dayanıqlılığın təmin edilməsində mühüm rol oynayır.
Eyni zamanda, insanlararası mübadilələrin, mədəni əlaqələrin və peşəkar şəbəkələrin inkişaf etdirilməsi iki ölkənin cəmiyyətləri arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Bu istiqamətdə əməkdaşlıq Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında münasibətlərin sosial-humanitar əsaslarını gücləndirməklə yanaşı, gələcək nəsillər üçün davamlı tərəfdaşlıq mühitinin formalaşmasına töhfə verə bilər.
Birgə Bəyannamənin mühüm xüsusiyyətlərindən biri strateji prioritetlərin praktiki əməkdaşlıq mexanizmləri ilə əlaqələndirilməsidir.
Sənəddə hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi, üç əsas istiqamət üzrə əldə olunan nəticələrin nəzərdən keçirilməsi, gələcək əməkdaşlıq prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi və praktiki icra məsələlərinin razılaşdırılması nəzərdə tutulur.
Bu mexanizm ikitərəfli münasibətlərin davamlılığının təmin edilməsi, razılaşdırılmış məqsədlərin sistemli şəkildə izlənilməsi və əməkdaşlığın nəticəyönümlü xarakter alması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bəyannamədə əməkdaşlığın tərəflərin müvafiq qanunvericiliyinə və mövcud resurslarına uyğun həyata keçirilməsinin nəzərdə tutulması isə sənəddə müəyyənləşdirilmiş istiqamətlərin real imkanlar və qarşılıqlı razılaşmalar əsasında reallaşdırılmasının vacibliyini göstərir.
Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafında yeni siyasi və iqtisadi mərhələnin başlanğıcı kimi mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Sənədin əsas strateji dəyəri ondan ibarətdir ki, o, ikitərəfli əməkdaşlığın ənənəvi istiqamətlərini qorumaqla yanaşı, müdafiə və təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, investisiya, enerji, nəqliyyat, təhsil və innovasiya sahələrində yeni əməkdaşlıq perspektivlərini müəyyənləşdirir.
Bəyannamə Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsi, milli iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, regional bağlantı imkanlarının genişləndirilməsi və insan kapitalının inkişafı baxımından mühüm siyasi-strateji çərçivə yaradır.
Xüsusilə Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat-logistika bağlantılarında artan rolu, enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfə, bərpaolunan enerji potensialı və regional sülh gündəliyinə sadiqliyi iki ölkə arasında əməkdaşlığın perspektivlərini daha da genişləndirir.
Ümumilikdə, bu sənəd Azərbaycanın milli maraqlara əsaslanan müstəqil xarici siyasətinin, beynəlxalq əməkdaşlığa açıq mövqeyinin və uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətlərini əks etdirir. Onun praktiki icrası Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin daha da dərinləşməsinə, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın genişlənməsinə və beynəlxalq münasibətlər sistemində tərəfdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.


Kənan Quliyev
YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi

Digər xəbərlər