Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uğurlu və çoxşaxəli xarici siyasət ölkəmizin beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsinə, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın genişlənməsinə və yeni strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin formalaşmasına mühüm töhfə verir. Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan nüfuzu, iqtisadi potensialı və etibarlı tərəfdaş kimi qazandığı mövqe dünyanın aparıcı dövlətləri ilə əlaqələrin daha yüksək səviyyəyə çatmasına geniş imkanlar yaradır. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
2026-cı il noyabrın 12-də Dublin şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanmış Birgə Bəyannamə iki ölkə arasında münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldilməsini təsdiqləyən mühüm siyasi sənəddir. Bu sənəd Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında uzun illər ərzində formalaşmış dostluq və əməkdaşlıq əlaqələrinin daha da möhkəmləndirilməsinə, qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə birgə fəaliyyətin genişləndirilməsinə xidmət edir. Xatırladaq ki, iki ölkə arasında münasibətlərin hüquqi və siyasi əsasları 1994-cü il 23 fevral tarixli Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, eləcə də 1998-ci il 21 iyul tarixli Dostluq münasibətləri və tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ilə möhkəmləndirilmişdir.
Bəyannamənin mühüm müddəalarından biri tərəflərin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və normalarına, xüsusilə beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığına, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətlə bağlı prinsiplərə sadiqliyini bir daha təsdiqləməsidir. Bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyi və milli maraqları ilə uzlaşır. Eyni zamanda, sənəddə Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması, regionda davamlı sülhün təmin olunması istiqamətində ikitərəfli dialoqun əhəmiyyəti vurğulanır.
Bəyannamədə tərəflərin razılığa gəldikləri əsas əməkdaşlıq istiqamətləri üç mühüm sütun üzərində qurulmuşdur. Bunlardan birincisi müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıqdır. Bu istiqamətdə regional sülh və sabitliyin dəstəklənməsi, mövcud və potensial təhdidlərin qarşısının alınması, təhlükəsizlik sahəsində imkanların gücləndirilməsi nəzərdə tutulur. Tərəflər müdafiə sahəsində təlimlərin keçirilməsi, təcrübə mübadiləsi, institusional potensialın artırılması və müdafiə sənayesi üzrə birgə təşəbbüslərin imkanlarının araşdırılması məsələlərinə xüsusi diqqət yetirəcəklər. Hüquq-mühafizə orqanları, sərhəd idarəçiliyi, hüquqi və məhkəmə əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi də bu istiqamətin mühüm tərkib hissəsidir.
Sənədin ikinci mühüm istiqaməti ticarət, investisiya və iqtisadi artımla bağlıdır. Tərəflər qarşılıqlı ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsini, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini və davamlı iqtisadi inkişafın təmin olunmasını əsas prioritetlərdən biri kimi müəyyənləşdiriblər. Bu çərçivədə bərpaolunan enerji, infrastruktur və xidmətlər sahəsində uzunmüddətli kommersiya tərəfdaşlıqlarının qurulması, biznes dairələri arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi, bilik və təcrübə mübadiləsinin təşviqi nəzərdə tutulur.
Xüsusilə, Orta Dəhlizin inkişafı, nəqliyyat, logistika və infrastruktur layihələrinin dəstəklənməsi sənədin diqqət çəkən müddəalarındandır. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, geniş nəqliyyat-kommunikasiya imkanları və beynəlxalq tranzit marşrutlarının inkişafında artan rolu ölkəmizi regionun mühüm logistika mərkəzlərindən birinə çevirir. Böyük Britaniya ilə bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi beynəlxalq ticarət əlaqələrinin möhkəmlənməsinə və yeni iqtisadi imkanların yaranmasına şərait yaradacaqdır.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq da strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında 30 ildən artıq müddətdə uğurla davam edən enerji əməkdaşlığı bu münasibətlərin möhkəm təməlini təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Böyük Britaniya Azərbaycanın Avropadakı ən böyük investorudur. Yeni Bəyannamə çərçivəsində bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, yaşıl maliyyələşmə, aşağı karbonlu texnologiyalar və enerji təhlükəsizliyi sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu, Azərbaycanın yaşıl enerji gündəliyinin həyata keçirilməsi və beynəlxalq enerji bazarında mövqelərinin gücləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Bəyannamənin üçüncü istiqaməti təhsil və innovasiya sahəsində əməkdaşlığı əhatə edir. Müasir dövrdə elmin, təhsilin, rəqəmsal texnologiyaların və innovasiyaların inkişafı dövlətlərin rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas amillərdəndir. Bu baxımdan tərəflər ali təhsil, peşə təhsili, ixtisasartırma, rəqəmsal və texniki bacarıqların inkişafı sahələrində əməkdaşlığı dərinləşdirmək niyyətindədirlər. Universitetlər, elmi-tədqiqat müəssisələri və sənaye sektoru arasında tərəfdaşlıqların qurulması, süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə, yeni texnologiyalar və həyat elmləri üzrə təcrübə mübadiləsinin təşviqi qarşıya qoyulan əsas hədəflərdəndir. Eyni zamanda, iki ölkənin vətəndaş cəmiyyətləri arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirən insanlararası əlaqələrin və peşəkar şəbəkələrin inkişafına da xüsusi önəm verilir.
Sənəddə əməkdaşlığın davamlılığını təmin etmək məqsədilə hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşünün keçirilməsi barədə razılıq əldə olunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu görüşlər vasitəsilə həyata keçirilən işlər qiymətləndiriləcək, gələcək prioritetlər müəyyənləşdiriləcək və razılaşdırılmış istiqamətlər üzrə konkret addımlar atılacaqdır.
Beləliklə, Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında imzalanmış Birgə Bəyannamə yalnız ikitərəfli münasibətlərin siyasi baxımdan yeni səviyyəyə yüksəldilməsini deyil, həm də müdafiə, təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, enerji, təhsil və innovasiya sahələrində uzunmüddətli əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutan mühüm strateji sənəddir. Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrinin genişlənməsi, milli maraqlarının qorunması və ölkəmizin qlobal proseslərdə rolunun artması davamlı xarakter alır. Yeni Bəyannamə Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin gələcək inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradaraq qarşılıqlı etimada, bərabərhüquqlu tərəfdaşlığa və ortaq maraqlara əsaslanan yeni əməkdaşlıq imkanları açır.
Elnur Əsədov
YAP Kəngərli rayon təşkilatının əməkdaşı