PDF Oxu

Siyasət

  • 280

Yeni əməkdaşlıq mərhələsi və geosiyası əhəmiyyəti - FOTO

Yeni əməkdaşlıq mərhələsi və geosiyası əhəmiyyəti - FOTO

Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin 12 noyabr 2026-cı ildə Dublində imzalanması iki ölkə arasındakı münasibətlərin inkişafında mühüm siyasi və diplomatik hadisədir. Bu sənəd Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələrinin yeni mərhələyə yüksəldilməsini, əməkdaşlığın daha geniş sahələri əhatə etməsini və qarşılıqlı maraqlar əsasında uzunmüddətli tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsini nəzərdə tutur.

Bəyannamənin əhəmiyyəti ilk növbədə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında uzun illər ərzində formalaşmış siyasi, iqtisadi və enerji əməkdaşlığı artıq daha sistemli və çoxşaxəli strateji çərçivəyə salınır. Xatırladaq ki, iki ölkə arasında münasibətlərin hüquqi-siyasi əsasları 1994-cü il tarixli Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə və 1998-ci il tarixli Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ilə formalaşdırılmışdır. Yeni sənəd isə bu münasibətlərin inkişafında keyfiyyətcə yeni mərhələni ifadə edir.
Bəyannamənin əsas istiqamətlərindən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Sənəddə regional sülh və sabitliyin qorunması, təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı birgə fəaliyyət, müdafiə sahəsində təlim və institusional potensialın artırılması, hüquq-mühafizə orqanları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi kimi məsələlər xüsusi yer tutur.
Bu istiqamət Azərbaycanın dəyişən beynəlxalq münasibətlər sistemində təhlükəsizlik tərəfdaşlıqlarını şaxələndirmək siyasəti baxımından əhəmiyyətlidir. Böyük Britaniya ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq təhlükəsizlik platformalarında iştirak imkanlarını artırmaqla yanaşı, ölkənin regional sabitliyə töhfə verən aktor kimi mövqeyini də gücləndirə bilər.
Xüsusilə diqqətçəkən məqamlardan biri Bəyannamədə Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması və regionda davamlı sülhün təmin olunması istiqamətində göstərilən dəstəkdir. Böyük Britaniyanın bu prosesə ikitərəfli dialoq və beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında yanaşması regionda uzunmüddətli sabitliyin formalaşması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Bəyannamənin ikinci mühüm istiqaməti iqtisadiyyat, ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsidir. Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında iqtisadi münasibətlərin əsas istiqamətlərindən biri uzun illər enerji sektoru olmuşdur. Böyük Britaniya şirkətlərinin Azərbaycanın enerji sektorunda iştirakı və ölkəmizə yatırılan investisiyalar bu əməkdaşlığın möhkəm təməlini təşkil edir.
Yeni sənəd isə əməkdaşlığın ənənəvi enerji sahəsi ilə məhdudlaşmamasını, iqtisadiyyatın digər istiqamətlərinə də yayılmasını nəzərdə tutur. Bərpaolunan enerji, infrastruktur, xidmətlər, maliyyə bazarları və aşağıkarbonlu texnologiyalar gələcək əməkdaşlığın prioritet sahələri kimi müəyyənləşdirilir.
Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafına verilən əhəmiyyət strateji baxımdan diqqətəlayiqdir. Azərbaycan coğrafi mövqeyi, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu və beynəlxalq logistika imkanları ilə Avropa ilə Asiya arasında mühüm tranzit mərkəzlərindən biridir. Böyük Britaniyanın bu istiqamətdə əməkdaşlığa maraq göstərməsi Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat və ticarət sistemində rolunun daha da artmasına şərait yarada bilər.
Bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın külək və günəş enerjisi potensialı, xüsusilə Xəzər dənizinin enerji imkanları bu sahədə geniş perspektivlər yaradır. Böyük Britaniyanın texnoloji və maliyyə təcrübəsinin Azərbaycanda tətbiqi yaşıl enerji layihələrinin inkişafına, enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə və ölkənin ixrac imkanlarının genişlənməsinə töhfə verə bilər.
Bəyannamənin üçüncü istiqaməti təhsil, elm, tədqiqat və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın gücləndirilməsidir. Bu istiqamət sənədin yalnız siyasi və iqtisadi maraqlara deyil, həm də uzunmüddətli sosial və intellektual inkişafa əsaslandığını göstərir.
Sənəddə ali təhsil, peşə hazırlığı, rəqəmsal bacarıqlar, elmi tədqiqatlar və süni intellekt sahəsində təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Universitetlər, elmi-tədqiqat institutları və özəl sektor arasında əməkdaşlığın təşviqi hər iki ölkənin innovasiya potensialının artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Böyük Britaniyanın təhsil və elmi tədqiqat sahəsində zəngin təcrübəsi Azərbaycan üçün yeni imkanlar yaradır. Birgə elmi layihələr, akademik mübadilə proqramları, müasir texnologiyaların tətbiqi və rəqəmsal idarəetmə sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycanın insan kapitalının inkişafına xidmət edə bilər.
Bununla yanaşı, insanlararası əlaqələrin, mədəni mübadilənin və peşəkar şəbəkələrin inkişafı iki xalq arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Sənədin mühüm xüsusiyyətlərindən biri əməkdaşlığın davamlılığını təmin etmək üçün illik Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsinin nəzərdə tutulmasıdır. Bu mexanizm tərəflərə əldə olunan nəticələri qiymətləndirmək, yeni prioritetləri müəyyənləşdirmək və razılaşdırılmış təşəbbüslərin icrasını izləmək imkanı verəcək.
Bununla belə, Bəyannamənin real nəticələri onun müddəalarının praktik müstəvidə həyata keçirilməsindən asılı olacaq. Sənəddə əməkdaşlığın mövcud resurslar və tərəflərin milli qanunvericiliyi çərçivəsində həyata keçirilməsi xüsusi qeyd olunur. Bu isə siyasi razılaşmaların konkret investisiya layihələrinə, iqtisadi nəticələrə və institusional əməkdaşlığa çevrilməsinin vacibliyini göstərir.
Ümumilikdə, Azərbaycan-Böyük Britaniya Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannaməsi iki ölkənin münasibətlərinin gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi və iqtisadi çərçivə yaradır. Sənəd Azərbaycanın xarici siyasətində tərəfdaşlıq əlaqələrinin şaxələndirilməsi, iqtisadiyyatın qeyri-neft sektorunun inkişafı, enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və beynəlxalq nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir.
Nəticə etibarilə, bu Bəyannamə Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında münasibətlərin ənənəvi əməkdaşlıq modelindən daha geniş strateji tərəfdaşlıq modelinə keçidini ifadə edir. Onun uğurlu icrası yalnız ikitərəfli əlaqələrin möhkəmlənməsinə deyil, həm də Cənubi Qafqazda sabitliyin, iqtisadi inteqrasiyanın və regional əməkdaşlığın inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.

Elman Rəcəbov,

YAP Lerik rayon təşkilatının əməkdaşı

Digər xəbərlər