“Starlink”dəki “Şahid”lər - AKTUAL

Ukrayna Müdafiə Nazirliyi, SpaceX ilə birlikdə, artıq Rusiya dronlarında Starlink-dən istifadə məsələsini həll etmək üçün çalışır. Son həftələrdə SpaceX-in Starlink peyk rabitə sistemi vasitəsilə idarə olunan Rusiya dronlarının Ukraynanın dərinliklərinə nüfuz etməsi ilə bağlı bir neçə hal qeydə alınıb. Bəziləri kəşfiyyat üçün istifadə edilib, digərləri isə avadanlıq və infrastruktura hücum edib. Rusiya 2022-ci ilin payızında Şahid tipli kamikaze hücum dronlarından kütləvi şəkildə istifadə etməyə başlayıb, lakin üç illik müharibə ərzində onları əhəmiyyətli dərəcədə modernləşdirib.

Bu PUA-lar əvvəllər hədəflərinə əvvəlcədən müəyyən edilmiş marşrut üzrə uçurdusa, 2025-ci ilin payızında Şahidlərin onlayn idarə olunması halları qeydə alınmağa başlayıb. Bu o deməkdir ki, Rusiya operatoru hərəkətdə olsa belə, hədəfi real vaxt rejimində axtara və hücum edə bilər. Bunu əldə etmək üçün bir tor sistemi istifadə edilib, ötürmə yolu ilə radio rabitə diapazonunu artırıb, bir dron ötürmə rolunu oynayıb operator digər dronu idarə edə və hücum edə bilər.

Rusiya ordusunun 22 dekabr 2025-ci ildə Korosten şəhəri (Jitomir vilayəti) yaxınlığında hərəkət edən yük qatarına minməsinin səbəbi də elə budur. Buradan Rusiya sərhədi təxminən 270 km məsafədədir. Lakin, tor sisteminin rele dronuna ehtiyac kimi çatışmazlıqları var. Buna görə də, modifikasiyanın növbəti mərhələsi rusların Starlink peyk rabitə terminallarını birbaşa hücum dronuna quraşdırmasını əhatə edirdi.

Starlink ilə rus dronunun kəşfi ilk dəfə 15 dekabr 2025-ci ildə hərbi radio texnologiyaları üzrə aparıcı ukraynalı ekspert Sergey Beskrestnov tərəfindən bildirilib. 25 yanvarda o, Ukraynanın yeni müdafiə naziri Mixaylo Fedorovun müşaviri təyin edilib. Keçən ilin dekabr ayında Beskrestnov Starlink peyk rabitə terminalını göstərən Rusiyanın "Molniya" PUA-sının fotosunu dərc edib. Bu tip dron nisbətən ucuzdur və cəbhə xəttində geniş istifadə olunur. Onun mənzili 30 km-ə qədərdir və 3-7 kq ağırlığında kiçik bir döyüş başlığı daşıya bilir. "Molniya" həm kamikaze dronu, həm də bir neçə kiçik FPV dronu üçün daşıyıcı kimi istifadə olunur.

15 yanvarda o, peyk rabitə terminalı olan Rusiya dronunun daha bir dəfə görüldüyünü bildirib. Söhbət BM-35 (həmçinin "Italmas" kimi tanınır) adlı dronu idi. Bu hücum dronu "Şahed"in daha kiçik versiyasına bənzəyir, lakin ön tərəfində benzin mühərriki var. Onun mənzili 500 km-dir, 15-27 kq partlayıcı maddə daşıyır və həm kəşfiyyat, həm də hücum PUA-sı kimi fəaliyyət göstərə bilər. Yanvar ayının sonunda Dnepr çayına çatan BM-35 qeydə alınıb və "Flash"a görə, 26 yanvarda Kiyev üzərində təxminən dörd saat maneəsiz uçub.

Uzun müddət etibarlı və əlçatan Starlink peyk rabitə sistemi Ukrayna Silahlı Qüvvələri üçün əsas üstünlük olub. SpaceX Rusiya vətəndaşlarına sistemdən istifadəni qadağan edib və sistem özü Rusiya ərazisi üzərində fəaliyyət göstərmirdi. Lakin zaman keçdikcə məlum oldu ki, Rusiya vətəndaşları hələ də terminallar əldə etmək və Starlink-dən istifadə etmək yollarını tapırlar, əsasən onu üçüncü ölkələrdən proksi adı altında almaqla. Buna görə də, bu texnologiyanı ön və arxa cəbhədə Ukrayna qüvvələrinə qarşı istifadə etməyə başlamaları yalnız zaman məsələsi idi. İndi bu cür dronlara elektron müharibə sistemləri ilə müqavimət göstərmək demək olar ki, mümkün deyil və onları vurmaq da çətindir, çünki onlar hava hücumundan müdafiə mövqelərini keçə və çox aşağı uça bilirlər. "Bu, bizim üçün böyük bir təhlükədir. Təsəvvür edin ki, ruslar Şahed dronlarını, təkcə onları deyil, istənilən hücum PUA-sını onlayn idarə edə və istədikləri yerə uçura bilərlər", - deyə Sergey Beskrestnov izah etdi.

Onun sözlərinə görə, Ukrayna infrastrukturuna hücum etmək üçün Starlink peyk rabitəsi ilə Molniyadan istifadə olduqca təsirli olub - təxminən 38%. Bunun səbəbi dronların aşağı hündürlükdə uçması və Ukrayna radarlarından və hava hücumundan müdafiə mövqelərindən yayınmasıdır. On dəfələrlə daha güclü olan Şahed Ukrayna üçün daha böyük təhlükə yaradır. "Təhdid nədir? Bunu Rusiya ərazisindən real vaxt rejimində operator tərəfindən idarə olunan böyük bir FPV dronu kimi düşünün. Hamımız bilirik ki, Starlink yaxşı işləyir və video məlumat və idarəetmə ötürmək üçün kifayət qədər aydın bir kanal təmin edir, buna görə də bu, xüsusən də indi qarşılaşmalı və həll etməli olduğum çətinliklərdən biridir", - deyə Müdafiə Nazirinin müşaviri bildirib.

Ukrayna Müdafiə Nazirliyi SpaceX ilə birlikdə artıq Starlink-in Rusiya dronlarında istifadəsi məsələsini həll etmək üçün çalışır. Ukrayna Müdafiə Naziri Mixaylo Fedorov bildirib ki, Starlink rabitəsinə malik Rusiya dronlarının Ukrayna şəhərləri üzərində görünməsindən bir neçə saat sonra Müdafiə Nazirliyinin komandası dərhal SpaceX ilə əlaqə saxlayıb həll yolları təklif edib. Eyni zamanda, Mixaylo Fedorov SpaceX prezidenti Qvin Şotvellə və İlon Maska sürətli reaksiyalarına və vəziyyətin həlli üçün işlərin başlanmasına görə təşəkkür edib. “İlon Maskın Starlink-i təcili olaraq aktivləşdirmək və tammiqyaslı işğalın əvvəlində ilk terminalları Ukraynaya göndərmək qərarı dövlətimizin dayanıqlığı üçün çox vacib idi. Qərb texnologiyaları terror və dinc şəhərlərin dağıdılması üçün istifadə edilməməli, demokratik sülhü dəstəkləməyə və mülki şəxsləri qorumağa davam etməlidir", - deyə o bildirib.

V.VƏLİLİ