Mərkəzi Asiya supergüclərin rəqabət meydanına çevrilir... - AKTUAL

Həftənin əsas hadisələrindən biri regionda Amerika diplomatiyasının intensivləşməsi idi. 10 iyunda Prezident Qasım-Jomart Tokayev ABŞ Prezidentinin Cənubi və Mərkəzi Asiya üzrə xüsusi elçisi Serjio Qoranı qəbul etdi. Bu görüş ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubionun C5+1 çərçivəsində Orta Asiyaya səfərinə daha geniş hazırlıqların bir hissəsidir. Vaşinqton regionla münasibətlərini getdikcə ümumi siyasi bəyanatlardan praktik layihələrə keçirir.

Bu gündəm Qazaxıstan üçün xüsusilə vacibdir. Ölkə nadir və kritik minerallar sahəsində ABŞ-ın əsas tərəfdaşı olmağa çalışır. Astana təkcə xammal hasilatı ilə deyil, həm də emal, istehsalın lokallaşdırılması və texnologiyanın tətbiqi ilə maraqlanır. Bu həftə Qazaxıstan da konstitusiya dəyişikliklərindən sonra daxili hüquqi düzəlişlərini davam etdirdi: 11 iyunda cinayət, prosedur, seçki və sosial qanunvericiliyi dəyişdirilmiş Konstitusiyaya uyğunlaşdıran qanunlar imzalandı. Cümə günü keçirilən qurultayında Amanat siyasi partiyası böyük səs çoxluğu ilə yeni siyasi qüvvə olan Adilet partiyası ilə birləşməyə səs verdi.

Özbəkistanda həftənin əsas mövzuları investisiya, sənaye və rəqəmsallaşma idi. Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadi Forumunda Şavkat Mirziyoyev birgə rəqəmsal ekosistem olan "Avrasiya Texnoloji Sənayeləşmə Kəməri" və humanitar və turizm layihələri vasitəsilə əməkdaşlığı inkişaf etdirməyi təklif etdi. Daşkənd həmçinin 16-18 iyun tarixlərində keçiriləcək Daşkənd Beynəlxalq İnvestisiya Forumuna fəal şəkildə hazırlaşır.

Özbəkistan mədənçilik və geologiyaya xüsusi diqqət yetirib. Mirziyoyevə geoloji kəşfiyyatda süni intellektin tətbiqi, milli geoloji məlumat bazasının yaradılması və 2030-cu ilə qədər geologiya və mədən sektoruna təxminən 30 milyard dollar investisiya cəlb etmək planları təqdim edilib. Bu, ümumi regional tendensiya ilə uyğun gəlir: Orta Asiya getdikcə xarici tərəfdaşlarına yalnız coğrafi mövqeyini deyil, həm də resurs və texnoloji potensialını satmağa çalışır.

Türkmənistanın yanaşması xüsusilə aşkar idi. 8-9 iyun tarixlərində ABŞ Dövlət Katibinin İctimai Diplomatiya üzrə müavini Sara Rocers Aşqabada səfər edib. 9 iyunda o, regional turunun üç prioritet ətrafında qurulduğunu açıqlayıb: ticarət diplomatiyası, mədəni irsin qorunması və rəqəmsal azadlıq və innovasiya vasitəsilə əlaqələrin gücləndirilməsi. Regionun ən qapalı ölkələrindən biri olan Türkmənistanda bu ritorika xüsusilə ekzotik səslənirdi.

Cənubi Qafqazda həftənin əsas hadisəsi Ermənistanda keçirilən parlament seçkiləri olub. Nikol Paşinyanın "Vətəndaş Müqaviləsi" partiyası qalib gələrək Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması, Aİ ilə yaxınlaşma və Moskvadan asılılığın azaldılması kursunu davam etdirmək üçün mandat aldı. Ermənistan üçün bu, Rusiya ilə münasibətlərin kəsilməsi demək deyil, əksinə, Yerevanın əvvəlki təhlükəsizlik və xarici siyasət modelini artıq yeganə alternativ kimi qəbul etmədiyini təsdiqləyir.

Öz növbəsində, Azərbaycan, Bakı Enerji Həftəsi və Amerika nümayəndələri ilə əlaqələr fonunda, Xəzər dənizi, Avropa və Mərkəzi Asiya arasında əsas mərkəz kimi rolunu möhkəmləndirməyə çalışır. Ermənistanla sülh yolu regionda yeni nəqliyyat marşrutları yaratmaq planlarının həyata keçirilməsi üçün vacib şərt olaraq qalır.

Belarus bu həftə fərqli bir yanaşma nümayiş etdirdi. Minsk Rusiya ilə, o cümlədən dövlət və hüquq institutları vasitəsilə əməkdaşlığı dərinləşdirməyə davam edir. Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko ilə Rusiya Ali Məhkəməsinin sədri İqor Krasnov arasında keçirilən görüş iki ölkə arasında təkcə iqtisadiyyat və təhlükəsizlik sahəsində deyil, həm də idarəetmə sahəsində sıx əlaqələrin daha bir əlaməti oldu.

Bu arada, MDB-nin təsis sənədlərinin ləğvindən sonra Moldova təşkilatdan rəsmi olaraq çıxmasını tamamlamağa doğru irəliləyir. Siyasi baxımdan, bu, onun Avropaya inteqrasiyası və Moskvanın təsiri ilə əlaqəli postsovet mexanizmlərindən uzaqlaşması istiqamətindəki kursunun davamını təmsil edir.

V.SALAH