20 Yanvar faciəsi – milli azadlıq mübarizəsinin qanlı zirvəsi - ŞƏRH

20 Yanvar faciəsi Azərbaycan xalqının milli azadlıq mübarizəsində ən faciəli, lakin ən şərəfli mərhələlərdən biri kimi tarixə düşmüşdür. Bu hadisə təkcə bir gecənin faciəsi deyil, uzun illər yığılıb qalan milli narazılığın, azadlıq arzusunun və imperiya zülmünə qarşı etirazın qanlı nəticəsi idi. Xalq öz iradəsini ifadə etdiyi üçün amansız zorakılıqla üz-üzə qaldı.

Sovet imperiyasının son illərində Azərbaycanda ictimai-siyasi vəziyyət getdikcə gərginləşirdi. Xalq milli hüquqlarının tapdanmasına, Qarabağda baş verən ədalətsizliklərə və mərkəzi hakimiyyətin laqeyd mövqeyinə etiraz edirdi. Bakıda və respublikanın digər şəhərlərində keçirilən kütləvi mitinqlər xalqın azadlıq istəyinin açıq ifadəsinə çevrilmişdi. Bu etirazlar sovet rəhbərliyini ciddi şəkildə narahat edirdi.

1990-cı ilin yanvar ayında mərkəzi hakimiyyət problemi siyasi dialoq yolu ilə həll etmək əvəzinə hərbi gücə əl atdı. Bakı şəhərinə fövqəladə vəziyyət elan edilmədən qoşun yeridildi. Gecə vaxtı həyata keçirilən bu əməliyyat tamamilə qəfil və qəddar idi. İnsanlar baş verənlərdən xəbərsiz halda gülləbaran edildi.

Hərbi hissələr şəhərin əsas yollarını, körpüləri və strateji obyektləri nəzarətə götürdü. Tanklar yaşayış məhəllələrinə daxil oldu. Küçələrdə hərəkət edən dinc sakinlər atəşə tutuldu. Təcili yardım maşınlarına belə atəş açıldı. Bu, insanlığa sığmayan bir vəhşilik idi və sovet ordusunun əsl simasını ortaya qoydu.

20 Yanvar gecəsi yalnız fiziki itkilərlə yadda qalmadı. Bu hadisə xalqın mənəvi dünyasında dərin iz buraxdı. İnsanlar sovet ideologiyasına olan bütün inamlarını itirdilər. İllərlə “qardaşlıq” və “bərabərlik” adı altında aparılan siyasətin saxta olduğu açıq şəkildə ortaya çıxdı. Xalq başa düşdü ki, azadlıq yalnız mübarizə ilə qazanıla bilər.

Faciə nəticəsində yüzlərlə insan şəhid oldu. Minlərlə insan müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri aldı. Onlarla ailə övladsız, valideynsiz qaldı. Şəhidlərin əksəriyyəti gənclər idi. Onlar həyatlarının baharında azadlıq uğrunda canlarından keçdilər. Bu, xalqın gələcəyi naminə verilən ağır qurban idi.

Hadisədən sonra Bakı şəhəri uzun müddət matəm içində yaşadı. Qara lentlər, söndürülmüş işıqlar və səssizlik şəhərin üzərinə çökmüşdü. İnsanlar bir-biri ilə pıçıltı ilə danışır, baş verənləri göz yaşları içində xatırlayırdı. Bu ümumi hüzn xalqı daha da birləşdirirdi.

Şəhidlərin dəfni xalqın iradəsinin açıq nümayişinə çevrildi. Qadağalara baxmayaraq, milyonlarla insan küçələrə çıxdı. Şəhidlər xiyabanına axın edən insanlar sovet ordusunun gücündən qorxmadıqlarını göstərdilər. Bu, artıq qorxunun yox, milli ləyaqətin qalib gəldiyi an idi.

20 Yanvar faciəsi beynəlxalq aləmdə də ciddi rezonans doğurdu. Dünyanın müxtəlif ölkələrində yaşayan azərbaycanlılar etiraz aksiyaları keçirdilər. Xarici mətbuat bu hadisəni sovet rejiminin cinayəti kimi qiymətləndirdi. Beləliklə, Azərbaycan xalqının haqq səsi dünya ictimaiyyətinə çatdırıldı.

Bu faciənin siyasi-hüquqi qiymətinin verilməsində Ulu Öndər Heydər Əliyevin xüsusi rolu oldu. O, Moskvada sovet rəhbərliyini açıq şəkildə ittiham etdi və 20 Yanvar hadisələrini Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayət adlandırdı. Bu mövqe xalqın haqq səsinin ucaldılmasında mühüm rol oynadı.

Müstəqillik əldə edildikdən sonra 20 Yanvar hadisələrinə dövlət səviyyəsində siyasi qiymət verildi. Şəhidlərin xatirəsi əbədiləşdirildi. Şəhid ailələrinə sosial dəstək göstərildi. Bu addımlar xalqın tarixi ədalət hissini qismən də olsa bərpa etdi.

20 Yanvar faciəsi Azərbaycan gəncliyi üçün böyük dərsdir. Bu hadisə azadlığın və müstəqilliyin necə ağır bədəl bahasına əldə edildiyini göstərir. Gənc nəsil bu tarixi bilməli, şəhidlərin yolunu unutmamalıdır. Vətənə sədaqət məhz bu yaddaşdan qaynaqlanır.

Bu faciə həm də milli birlik nümunəsidir. Fərqli baxışlara malik insanlar həmin gün bir amal ətrafında birləşdi. Azadlıq ideyası bütün fərqlilikləri arxa plana keçirdi. Bu birlik sonradan müstəqilliyin əsas dayaqlarından birinə çevrildi.

20 Yanvar Azərbaycan xalqının sarsılmaz ruhunun göstəricisidir. Qan tökülsə də, iradə sınmadı. Qorxu yerini qürura verdi. Xalq öz taleyinin sahibi olduğunu bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Bu, tarixdə nadir rast gəlinən mənəvi qələbə idi.

Bu gün müstəqil Azərbaycan dövləti 20 Yanvar şəhidlərinin arzularının nəticəsidir. Azad bayraq, suveren dövlətçilik və milli kimlik onların qanı hesabına mümkün oldu. Bu dəyərləri qorumaq hər bir vətəndaşın mənəvi borcudur.

20 Yanvar faciəsi unudulmamalıdır. Bu hadisə tarix kitablarında, ədəbiyyatda, incəsənətdə və xalqın yaddaşında daim yaşamalıdır. Unudulan tarix təkrarlanır. Azərbaycan xalqı isə bu faciəni unutmayaraq gələcəyini daha möhkəm qurur.

Hər il yanvarın iyirmisində xalq şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad edir. Bu gün sükut, hüzn və düşüncə günüdür. Eyni zamanda milli qürur günüdür. Çünki bu xalq azadlıq yolunda sınmadı və geri çəkilmədi.

20 Yanvar milli azadlıq mübarizəsinin qanlı zirvəsidir. Bu zirvə şəhidlərin ruhu ilə ucaldılıb. Onların xatirəsi qarşısında baş əymək Azərbaycan xalqının vicdan borcudur. Bu borc nəsildən-nəslə ötürüləcək və heç vaxt unudulmayacaq.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini