“Əkinçi” irsi və Ulu Öndər Heydər Əliyevin milli ideologiya siyasəti - ŞƏRH

Azərbaycan mətbuatı xalqın milli-mənəvi dəyərlərinin formalaşmasında, ictimai düşüncənin inkişafında və maarifçilik ənənələrinin yaranmasında mühüm rol oynamışdır. Bu kontekstdə, 1875-ci il iyulun 22-də görkəmli maarifçi, təbiətşünas alim və publisist Həsən bəy Zərdabi tərəfindən təsis edilən “Əkinçi” qəzeti Azərbaycan milli mətbuatının başlanğıcını qoyan ilk nəşr kimi tarixə düşmüşdür. Bu qəzet yalnız ana dilində çap olunan ilk mətbu orqan deyil, eyni zamanda milli şüurun formalaşmasının, maarifçiliyin genişlənməsinin və müasir dünyagörüşünün əsas təməl daşlarından biri olmuşdur.

XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycan Rusiya imperiyasının tərkibində idi və cəmiyyətdə savadsızlıq geniş yayılmışdı. Belə bir dövrdə Zərdabi xalqın tərəqqisini yalnız maariflənmədə görürdü. Onun təşəbbüsü ilə nəşr olunan “Əkinçi” sadə və anlaşıqlı dili ilə geniş kütlələrə xitab edir, elmə, təhsilə, müasirliyə çağırış edirdi. Qəzet təkcə kənd təsərrüfatı deyil, ictimai həyatın bütün sahələrini – elm, tibb, mədəniyyət, ailə tərbiyəsi və milli dəyərləri əhatə edərək cəmiyyətin düşüncə xəritəsini dəyişirdi.

“Əkinçi”nin əsas missiyası xalqı mövhumatdan uzaqlaşdırmaq, onu elmə və tərəqqiyə yönəltmək idi. Bu qəzet ziyalılarla xalq arasında körpü rolunu oynayaraq yeni ideyaların yayılmasına imkan yaratdı və Azərbaycan maarifçilik hərəkatının əsas tribunalarından birinə çevrildi. Onun qısa – cəmi iki illik fəaliyyəti belə milli oyanışın təməlini qoymağa yetdi.

Bu ideoloji xətt sonrakı dövrlərdə də davam etdirildi və Azərbaycan mətbuatı milli kimliyin qorunması, dövlətçilik düşüncəsinin möhkəmlənməsi istiqamətində mühüm rol oynadı. Məhz bu ənənənin daha da inkişaf etdirilməsi və dövlət səviyyəsində möhkəmləndirilməsi Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Ulu Öndər Azərbaycan mətbuatını milli ideologiyanın əsas dayaqlarından biri kimi qiymətləndirir, onun cəmiyyətin inkişafında oynadığı rolu yüksək dəyərləndirirdi.

Ümummilli Lider dəfələrlə vurğulamışdır ki, azad və milli mətbuat dövlətin və cəmiyyətin inkişafının vacib şərtidir. Onun rəhbərliyi dövründə mətbuatın inkişafı üçün hüquqi baza yaradılmış, söz və fikir azadlığının təmin olunması istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. 1998-ci ildə senzuranın ləğvi isə Azərbaycan mətbuat tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu addım “Əkinçi”nin əsasını qoyduğu azad söz ideyasının dövlət səviyyəsində təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər.

Ulu Öndərin müəyyən etdiyi media siyasəti milli mətbuatın həm peşəkarlıq, həm də məsuliyyət baxımından inkişafına təkan verdi. Onun ideyalarına uyğun olaraq mətbuat yalnız informasiya vasitəsi deyil, həm də milli maraqları qoruyan, cəmiyyətin düzgün istiqamətləndirilməsinə xidmət edən strateji institut kimi formalaşdı. Bu baxımdan “Əkinçi”nin maarifçilik missiyası ilə Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik konsepsiyası arasında dərin ideoloji bağlılıq mövcuddur.

Bu gün də Azərbaycan mətbuatı həmin tarixi ənənələr üzərində inkişaf edir. Hər il iyulun 22-si Milli Mətbuat Günü kimi qeyd olunmaqla yanaşı, “Əkinçi”nin mirası və Ulu Öndərin mətbuat siyasəti yüksək ehtiramla yad edilir. Müasir dövrdə medianın üzərinə düşən əsas vəzifə də məhz bu iki böyük ideya xəttini – maarifçilik və dövlətçilik prinsiplərini qoruyub inkişaf etdirməkdir.

Nəticə etibarilə, “Əkinçi” qəzeti Azərbaycan xalqının milli oyanışının başlanğıcı, Heydər Əliyev isə bu oyanışın dövlətçilik müstəvisində zirvəyə yüksəlməsinin memarı kimi çıxış edir. Bu iki tarixi mərhələ bir-birini tamamlayaraq Azərbaycan mətbuatını həm ideoloji, həm də institusional baxımdan formalaşdırmışdır.

“Əkinçi”nin mirası sübut edir ki, doğru söz, azad fikir və maarifçilik cəmiyyətin tərəqqisinin əsas sütunlarıdır. Ulu Öndərin siyasi irsi isə göstərir ki, bu sütunlar üzərində qurulan mətbuat dövlətin gücünü və xalqın birliyini təmin edən mühüm vasitəyə çevrilə bilər.

Həmidə Qoçəliyeva

Naxçıvan şəhər Təhsil Şöbəsinin əməkdaşı,

YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının ƏPT sədri