Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığının yeni inkişaf mərhələsi: strateji müttəfiqlikdən böyük gələcəyə doğru - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 21 avqust 2026-cı ildə Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə – UzA-ya verdiyi geniş müsahibə iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin bugünkü mənzərəsini və gələcək inkişaf istiqamətlərini əks etdirən mühüm siyasi mesajlarla zəngindir. Müsahibə Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin yalnız diplomatik münasibətlər çərçivəsində məhdudlaşmadığını, xalqlarımızın ortaq tarixi, mədəniyyəti, dili, mənəvi dəyərləri və qarşılıqlı etimadı üzərində qurulan hərtərəfli strateji tərəfdaşlığa çevrildiyini bir daha nümayiş etdirir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibədə səsləndirdiyi fikirlərdən aydın görünür ki, Azərbaycan ilə Özbəkistan arasındakı münasibətlər son illərdə tamamilə yeni mərhələyə yüksəlib. Bu mərhələnin ən mühüm xüsusiyyəti dövlətlərimiz arasında münasibətlərin ən yüksək səviyyəyə – müttəfiqlik səviyyəsinə çatmasıdır. Bu, sadəcə siyasi sənədlərdə təsbit olunmuş anlayış deyil, artıq müxtəlif sahələrdə real layihələr, qarşılıqlı səfərlər, iqtisadi təşəbbüslər, humanitar proqramlar və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək vasitəsilə özünü göstərən möhkəm əməkdaşlıq modelidir.

Azərbaycan və Özbəkistanı birləşdirən bağların kökləri çox qədim tarixə gedib çıxır. Xalqlarımız əsrlər boyu eyni tarixi-mədəni məkanın tərkib hissəsi olub, eyni mənəvi dəyərləri yaşadıb, ortaq dil və mədəniyyət elementlərini qoruyub saxlayıblar. Bu gün iki dövlət arasındakı münasibətlərin yüksək səviyyəyə çatmasının əsas səbəblərindən biri də məhz bu möhkəm tarixi-mənəvi təməldir.

Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında iki ölkənin dövlət başçıları arasında formalaşmış səmimi dostluq, qarşılıqlı hörmət və etimad xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Prezidenti ilə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasında mövcud olan yüksək səviyyəli siyasi dialoq dövlətlərarası münasibətlərin inkişafına güclü təkan verən mühüm amillərdən biridir.

Son beş ildə Azərbaycan və Özbəkistan liderləri arasında keçirilən çoxsaylı qarşılıqlı səfərlər də münasibətlərin dinamik xarakterini nümayiş etdirir. Yüksək səviyyəli görüşlərin müntəzəm keçirilməsi dövlətlər arasında siyasi əlaqələrin möhkəmlənməsinə, yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə və konkret layihələrin həyata keçirilməsinə geniş imkanlar yaradıb. Prezident İlham Əliyevin qarşıdakı dövlət səfəri də bu baxımdan mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilə bilər.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin hüquqi-siyasi bazası da son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmlənib. 2024-cü ildə Azərbaycan Prezidentinin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ildə isə Özbəkistan Prezidentinin Azərbaycana dövlət səfəri zamanı imzalanmış sənədlər əməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün mühüm əsaslar yaradıb. Xüsusilə Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə və Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə iki ölkə arasında münasibətlərin yeni siyasi mərhələsini hüquqi baxımdan möhkəmləndirib.

Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlıqdır. İki ölkənin iqtisadi imkanlarının bir-birini tamamlaması yeni investisiya və birgə istehsal layihələrinin həyata keçirilməsi üçün geniş perspektivlər açır. Artıq müxtəlif sahələrdə Azərbaycan və Özbəkistan şirkətlərinin birgə fəaliyyəti bu potensialın real nəticələrə çevrildiyini göstərir.

Nəqliyyat və tranzit sahəsində əməkdaşlıq xüsusi diqqət çəkir. Müsahibədə qeyd olunan göstəricilər iki ölkə arasında daşımaların artmaqda olduğunu göstərir. 2025-ci ildə tranzit daşımalarının həcmi 6,7 faiz artaraq 1,4 milyon tona çatıb. 2026-cı ilin ilk altı ayında isə daha 12,2 faizlik artım qeydə alınıb. Bu göstəricilər Azərbaycan və Özbəkistan arasında nəqliyyat-logistika əlaqələrinin getdikcə genişləndiyini göstərməklə yanaşı, iki ölkənin Şərqlə Qərb arasında mühüm bağlantı rolunu daha da gücləndirdiyini nümayiş etdirir.

Bu baxımdan Orta Dəhlizin əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Azərbaycan Cənubi Qafqazda, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyada mühüm strateji mövqeyə malikdir. Bu iki coğrafi məkanın əməkdaşlığı Avrasiya nəqliyyat xəritəsində yeni imkanlar yaradır. Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu layihəsinin Orta Dəhliz və TRIPP ilə inteqrasiyası regionun tranzit potensialının daha da artmasına şərait yarada bilər. Beləliklə, Azərbaycan və Özbəkistan yalnız ikitərəfli iqtisadi əlaqələri inkişaf etdirmir, eyni zamanda daha geniş regional iqtisadi inteqrasiyaya töhfə verirlər.

İqtisadi münasibətlərin başqa bir mühüm istiqaməti birgə istehsal layihələridir. Füzuli rayonunda salınmış 100 hektarlıq “Dostluq bağı”, avtomobil istehsalı sahəsində əməkdaşlıq, eləcə də “Chevrolet” və “Isuzu” markalı nəqliyyat vasitələrinin istehsalı iki ölkənin iqtisadi tərəfdaşlığının konkret nümunələridir. 2026-cı il iyulun 13-nə olan məlumata görə, Azərbaycanda 10 min 720 “Chevrolet” avtomobili və 275 “Isuzu” avtobusu istehsal olunub.

Azərbaycanın Özbəkistanda həyata keçirdiyi investisiya layihələri də ikitərəfli iqtisadi əlaqələrin qarşılıqlı xarakter daşıdığını göstərir. Daşkənddə “The Ritz-Carlton” brendi altında hotel və yaşayış kompleksinin, həmçinin Daşkənd vilayətində “Sea Breeze Uzbekistan” böyük turizm və yaşayış kompleksinin həyata keçirilməsi Azərbaycan şirkətlərinin Özbəkistan iqtisadiyyatına marağının göstəricisidir.

Bu əməkdaşlıq yalnız kapital və investisiya məsələləri ilə məhdudlaşmır. O, iki ölkənin biznes dairələri arasında etimadın möhkəmlənməsinə, yeni iş yerlərinin yaradılmasına, xidmət və turizm sektorlarının inkişafına və iqtisadi əlaqələrin daha da şaxələndirilməsinə xidmət edir.

Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığının ən parlaq istiqamətlərindən biri isə Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun bərpası prosesində özünü göstərir. Özbəkistan işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasına dəstək verən ilk ölkələrdən biri olub. Füzuli şəhərində Mirzə Uluqbəy adına orta məktəbin inşası iki ölkə arasındakı qardaşlığın real və mənəvi baxımdan olduqca qiymətli nümunəsidir.

Füzulidə fəaliyyət göstərən bu məktəb yalnız təhsil müəssisəsi deyil. O, Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında dostluğun, həmrəyliyin və qarşılıqlı dəstəyin rəmzidir. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində quruculuq işlərinə qardaş Özbəkistanın verdiyi töhfə gələcək nəsillər üçün mühüm tarixi nümunə olaraq qalacaq.

Qardaşlığın simvolları artıq iki ölkənin şəhərlərində də öz əksini tapır. Daşkənddə Heydər Əliyev meydanının mövcudluğu Azərbaycan xalqının Ümummilli Liderinin xatirəsinə Özbəkistanda göstərilən yüksək ehtiramın ifadəsidir. Bakıda “Özbəkistan” parkının yaradılması isə öz növbəsində Azərbaycan paytaxtında Özbəkistan xalqının və dövlətinin dostluq rəmzinin formalaşdırılması deməkdir.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında humanitar əlaqələrin inkişafında Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mədəniyyət, təhsil, irsin qorunması və humanitar layihələr vasitəsilə xalqlarımız arasında mənəvi bağlar daha da möhkəmləndirilir.

Təhsil sahəsində əməkdaşlıq bu əlaqələrin gələcəyə hesablanmış ən mühüm istiqamətlərindən biridir. 2025-2026-cı tədris ilində Özbəkistanın 67 vətəndaşı Azərbaycanda, Azərbaycanın isə 176 vətəndaşı Özbəkistanda təhsil alıb. Bu rəqəmlərin arxasında yalnız tələbə mübadiləsi deyil, eyni zamanda gələcək nəsillərin bir-birini daha yaxından tanıması, ortaq dəyərləri mənimsəməsi və dostluq münasibətlərini davam etdirməsi dayanır.

Media sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi diqqətə layiqdir. 2024-cü ildə Daşkənddə Birinci Özbəkistan-Azərbaycan Media Forumunun, 2025-ci ildə isə Bakıda İkinci Azərbaycan-Özbəkistan Media Forumunun keçirilməsi media qurumları arasında əlaqələrin institusional əsasda inkişaf etdiyini göstərir. Bu platformalar jurnalistlər arasında təcrübə mübadiləsi, informasiya əməkdaşlığı və xalqlarımızın bir-biri haqqında obyektiv məlumatlandırılması baxımından mühüm rol oynayır.

Azərbaycan və Özbəkistanın qeyri-hökumət təşkilatları arasında əməkdaşlığın genişlənməsi də vətəndaş cəmiyyəti səviyyəsində əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. 2026-cı ildə iki ölkənin birlikdə QHT-lər üçün qrant müsabiqəsi elan etməsi bu sahədə əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

Turizm sahəsində də müsbət dinamika müşahidə olunur. Özbəkistan vətəndaşlarının Azərbaycana səfərlərinin artması xalqlarımızın bir-birinin mədəniyyətinə, tarixinə və turizm imkanlarına marağının yüksəldiyini göstərir. 2024-cü ildə 46 min, 2025-ci ildə 62 min, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında isə 44 min Özbəkistan vətəndaşının Azərbaycana səfər etməsi bu istiqamətdəki potensialı nümayiş etdirir.

Regionlararası əlaqələr də Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm dayaqlarından birinə çevrilib. Bakı-Daşkənd, İsmayıllı-Riştan, Şuşa-Xivə, Lənkəran-Buxara, Şəki-Kokənd, Biləsuvar-Termez, Mingəçevir-Namanqan, Füzuli-Gülüstan, Quba-Cizak və Beyləqan-Şəhrisəbz şəhərləri arasında qardaşlaşma və tərəfdaşlıq münasibətlərinin yaradılması xalqlarımız arasındakı əlaqələrin yalnız paytaxtlar səviyyəsində deyil, regionlar səviyyəsində də inkişaf etdiyini göstərir. Naxçıvan və Ürgənc arasında belə münasibətlərin qurulmasının planlaşdırılması isə bu prosesin daha da genişlənəcəyinə işarədir.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin mühüm dayaqlarından biri də Türk dünyasının birliyidir. Hər iki ölkə Türk Dövlətləri Təşkilatında fəal iştirak edir və türk dövlətləri arasında siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar əlaqələrin inkişafına mühüm töhfələr verir.

Ortaq türk irsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması Azərbaycan və Özbəkistanın qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Özbəkistanın 2025-ci ilin mayında Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun tamhüquqlu üzvü qəbul olunması da bu baxımdan əlamətdar hadisədir. Zəngin tarixə və böyük mədəni irsə malik Özbəkistanın Fondun fəaliyyətinə qoşulması Türk dünyasının ümumi mədəni sərvətinin qorunması və təbliği üçün yeni imkanlar yaradır.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin inkişafı son illərin xarici siyasət gündəliyində mühüm istiqamətlərdən birinə çevrilib. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında tarix, mədəniyyət və mənəvi dəyərlərlə yanaşı, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri də getdikcə möhkəmlənir.

Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın regional mövqeyinin və beynəlxalq nəqliyyat-logistika sistemində rolunun artmasına da şərait yaradır. Xəzər dənizi Azərbaycanı Mərkəzi Asiya ilə birləşdirən mühüm coğrafi körpü olmaqla yanaşı, xalqlarımızın tarixi və strateji əlaqələrinin də simvoluna çevrilir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibədə səsləndirdiyi fikirlərdən biri də Azərbaycan və Özbəkistanın beynəlxalq təşkilatlarda bir-birini dəstəkləməsi ilə bağlıdır. BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və digər platformalarda qarşılıqlı əməkdaşlıq iki ölkənin xarici siyasət maraqlarının bir çox məsələlərdə üst-üstə düşdüyünü göstərir.

Bu qarşılıqlı dəstək beynəlxalq münasibətlər sistemində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki müasir dünyada dövlətlərin gücü yalnız iqtisadi və hərbi imkanlarla deyil, həm də etibarlı tərəfdaşlıqlar şəbəkəsi ilə ölçülür. Azərbaycan və Özbəkistan arasında formalaşmış münasibətlər məhz belə etibarlı tərəfdaşlığın nümunəsidir.

Müsahibənin mühüm məqamlarından biri də Prezident İlham Əliyevin Özbəkistan xalqına ünvanladığı xoş arzular oldu. Azərbaycan Prezidenti qardaş Özbəkistan xalqını dövlət müstəqilliyinin 35-ci ildönümü münasibətilə təbrik edərək sülh, əmin-amanlıq, tərəqqi və yeni nailiyyətlər arzuladı. Bu təbrik iki ölkə xalqları arasındakı münasibətlərin yalnız siyasi maraqlara deyil, səmimi qardaşlıq duyğularına əsaslandığını bir daha göstərir.

Prezident İlham Əliyevin UzA-ya müsahibəsi bütövlükdə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin keçmişdən gələcəyə uzanan möhkəm dostluq körpüsü üzərində inkişaf etdiyini göstərir. Bu münasibətlər ortaq tarixdən güc alır, müasir iqtisadi və siyasi reallıqlara uyğunlaşır və gələcəyə hesablanmış strateji layihələrlə zənginləşir.

Bu gün Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərində siyasi iradə, qarşılıqlı etimad, iqtisadi maraqlar və xalqların səmimi dostluğu bir-birini tamamlayır. Məhz bu amillər iki ölkənin gələcəkdə daha böyük layihələrə imza atacağına əsas verir.

Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığı artıq yalnız iki dövlət arasında münasibətlərin ifadəsi deyil. Bu qardaşlıq Türk dünyasının birlik və həmrəyliyinin mühüm nümunələrindən birinə çevrilib. İki ölkənin birgə fəaliyyəti regional sabitliyə, iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə, nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə və mədəni-humanitar əməkdaşlığın güclənməsinə mühüm töhfələr verir.

Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin müsahibəsi yalnız mövcud əlaqələrin qiymətləndirilməsi deyil, həm də gələcəyə baxış sənədi təsiri bağışlayır. Müsahibədə sadalanan konkret layihələr, iqtisadi göstəricilər, humanitar təşəbbüslər və regional əməkdaşlıq imkanları göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında münasibətlərin qarşıdakı illərdə daha da dərinləşməsi üçün möhkəm əsaslar mövcuddur.

Ən əsası isə budur ki, bu münasibətlərin mərkəzində xalqlarımızın bir-birinə olan sevgisi, hörməti və qardaşlığı dayanır. Siyasi sənədlər münasibətlərin hüquqi çərçivəsini müəyyən edir, iqtisadi layihələr onların maddi əsaslarını gücləndirir, mədəniyyət və humanitar əlaqələr isə bu münasibətlərə mənəvi məzmun verir.

Azərbaycan və Özbəkistanın gələcək əməkdaşlığı məhz bu üç əsas sütun – siyasi etimad, iqtisadi tərəfdaşlıq və mənəvi qardaşlıq üzərində daha da möhkəmlənəcəkdir.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə verdiyi müsahibə Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin müasir inkişaf mərhələsinə dair əhatəli siyasi mənzərə yaratmaqla yanaşı, iki qardaş ölkənin qarşıdakı illərdə də birlikdə böyük uğurlara imza atacağına inamı artırır. Bu gün Bakıda və Daşkənddə ucalan dostluq rəmzləri, Füzulidə fəaliyyət göstərən Mirzə Uluqbəy məktəbi, inkişaf edən iqtisadi layihələr, genişlənən nəqliyyat əlaqələri, tələbə və turist mübadiləsi, media və QHT əməkdaşlığı bir həqiqəti təsdiqləyir: Azərbaycan və Özbəkistanın qardaşlığı möhkəm tarixi təmələ malikdir və gələcəyə doğru inamla addımlayır.

Bu qardaşlığın gələcəyi isə yalnız iki ölkənin deyil, bütövlükdə Türk dünyasının gələcəyi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və Özbəkistanın birliyi gücləndikcə Türk dünyasının siyasi, iqtisadi, mədəni və humanitar potensialı da daha böyük imkanlar qazanır.

Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri bu gün tarixdən gələn qardaşlığın müasir dövlətçilik və strateji əməkdaşlıq modeli ilə birləşdiyi parlaq nümunədir. Bu model qarşılıqlı hörmət, etimad və həmrəylik üzərində qurulduğu üçün onun qarşısında geniş inkişaf perspektivləri açılır. Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində səslənən fikirlər də bu möhkəm inamı daha aydın şəkildə ifadə edir: iki qardaş xalqın dostluğu bundan sonra da möhkəmlənəcək, ölkələrimiz arasında əməkdaşlıq yeni sahələri əhatə edəcək və Azərbaycan-Özbəkistan müttəfiqliyi regionda sülhün, sabitliyin və tərəqqinin mühüm dayaqlarından biri olaraq qalacaqdır.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı