Azərbaycan və Özbəkistan gələcək münasibətlərinin etimad və strateji maraqlar əsasında qurulduğunu nümayiş etdirdilər

Azərbaycan və Özbəkistan arasında əlaqələrin inkişafı son illərdə tamamilə yeni məzmun qazanıb. Avqustun 23-də Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri bu inkişafın növbəti mühüm mərhələsi kimi diqqəti cəlb edir. Səfər çərçivəsində keçirilən görüşlər, əldə olunan razılaşmalar, imzalanan sənədlər və başlanılan yeni layihələr göstərir ki, Bakı ilə Daşkənd arasındakı münasibətlər artıq yalnız dostluq və siyasi həmrəylik anlayışları ilə xarakterizə olunmur. İki ölkə iqtisadi, sənaye, investisiya və regional əməkdaşlıq sahələrində uzunmüddətli ortaq maraqlara əsaslanan yeni tərəfdaşlıq modeli formalaşdırır.
Daşkənddə keçirilən Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclası da bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçıları iki ölkə arasındakı əməkdaşlığın mövcud vəziyyətini nəzərdən keçirməklə yanaşı, qarşıdakı dövrün əsas istiqamətlərini də müəyyənləşdirdilər. Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanması münasibətlərin siyasi-hüquqi bazasını daha da möhkəmləndirən mühüm addım oldu. Bununla Azərbaycan və Özbəkistan gələcək münasibətlərinin təsadüfi deyil, qarşılıqlı etimad və strateji maraqlar əsasında qurulduğunu bir daha nümayiş etdirdilər.
İki ölkəni yaxınlaşdıran əsas amillərdən biri inkişaf baxışlarında mövcud olan oxşarlıqlardır. Həm Azərbaycan, həm də Özbəkistan müasir mərhələdə iqtisadiyyatın daha dayanıqlı və çoxşaxəli model üzrə qurulmasına çalışır. Sənayeləşmə, kənd təsərrüfatının inkişafı, ixracın genişləndirilməsi, xarici kapitalın cəlb olunması, nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsi və enerji təhlükəsizliyi hər iki dövlət üçün prioritet məsələlər sırasındadır. Oxşar məqsədlərin mövcudluğu isə əməkdaşlığı təbii şəkildə genişləndirir.
Azərbaycan üçün iqtisadi cəhətdən güclənən və böyük istehsal potensialına malik Özbəkistan mühüm tərəfdaşdır. Özbəkistan üçün isə Azərbaycanın Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat imkanları, Xəzər üzərindəki mövqeyi və geniş regional əlaqələri böyük əhəmiyyət kəsb edir. Beləliklə, iki ölkənin malik olduğu üstünlüklər bir-birini tamamlayır. Məhz bu tamamlayıcılıq Bakı–Daşkənd əməkdaşlığını daha perspektivli edir.
Qarşıya qoyulan əsas iqtisadi vəzifələrdən biri ticarət dövriyyəsinin 1 milyard dollara çatdırılmasıdır. Bu hədəf əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha real görünür. Çünki tərəflər artıq iqtisadi əlaqələri sadəcə idxal və ixrac göstəricilərinin artırılması üzərində qurmurlar. Yeni mərhələdə əsas diqqət birgə müəssisələrin yaradılmasına, qarşılıqlı sərmayələrin artırılmasına və ortaq istehsalın genişləndirilməsinə yönəlib.
Avtomobil istehsalı, aqrar sahə, qida sənayesi, energetika, turizm, mədənçilik və maliyyə sektoru əməkdaşlığın genişlənməsi üçün böyük potensiala malik istiqamətlərdir. Bir ölkənin şirkətinin digər ölkədə fəaliyyət göstərməsi artıq təkcə ticarət əlaqəsi demək deyil. Bu, iqtisadi maraqların daha sıx şəkildə birləşməsi və ortaq inkişaf mexanizmlərinin yaranması anlamına gəlir.
Bu prosesdə Azərbaycan–Özbəkistan Birgə İnvestisiya Fondunun xüsusi rolu var. 500 milyon dollarlıq kapitala malik olan fond yeni iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi üçün mühüm maliyyə platforması yaradır. Fondun vəsaitlərinin konkret layihələrə yönəldilməsi əməkdaşlığın bəyanatlar səviyyəsində qalmadığını göstərir. Yəni siyasi qərarların arxasında artıq real iqtisadi mexanizmlər və maliyyə imkanları dayanır.
Sənaye sahəsində əməkdaşlığın ən maraqlı istiqamətlərindən biri avtomobil istehsalıdır. Özbəkistan bu sahədə formalaşmış təcrübəyə və istehsal imkanlarına sahibdir. Azərbaycanın sənaye zonaları, əlverişli logistika infrastrukturu və müxtəlif bazarlara çıxış imkanları isə birgə istehsalın genişləndirilməsi üçün əlavə üstünlüklər yaradır. Belə layihələr gələcəkdə yalnız iki ölkənin daxili bazarlarına deyil, üçüncü ölkələrin bazarlarına da çıxış imkanları formalaşdıra bilər.
Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının konkret nəticələrini Qarabağda həyata keçirilən layihələrdə də görmək mümkündür. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin inşa olunması Özbəkistanın Azərbaycanın bərpa prosesinə verdiyi diqqətin və dəstəyin əyani nümunəsidir. Bu layihə təhsil müəssisəsinin tikintisindən daha böyük məna daşıyır. O, Özbəkistan xalqının Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərinin yenidən qurulması prosesinə mənəvi münasibətinin ifadəsidir.
Xankəndidə yaradılan tikiş fabriki isə əməkdaşlığın başqa bir istiqamətini ortaya qoyur. Burada qardaşlıq artıq konkret investisiya, istehsal və yeni iş yerləri vasitəsilə özünü göstərir. Bu cür layihələr bərpa olunan ərazilərdə iqtisadi həyatın canlanmasına, insanların məşğulluğunun təmin edilməsinə və bölgənin gələcək inkişafına xidmət edir. Başqa sözlə, Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində siyasi dəstək real iqtisadi iştirakla tamamlanır.
İki ölkənin ortaq maraqlarının kəsişdiyi ən mühüm sahələrdən biri də nəqliyyat və logistikadır. Müasir dövrdə nəqliyyat yollarına nəzarət və alternativ marşrutların mövcudluğu dövlətlərin iqtisadi imkanlarına birbaşa təsir göstərir. Dənizə birbaşa çıxışı olmayan Özbəkistan üçün etibarlı beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan isə Xəzər dənizi vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı Qafqaz və Avropa ilə birləşdirən əsas ölkələrdən biridir.
Bu reallıq Orta Dəhlizin inkişafında Azərbaycanla Özbəkistanın maraqlarını yaxınlaşdırır. Xəzər üzərindən yükdaşımaların artırılması, limanların imkanlarının genişləndirilməsi, gəmiçilik sahəsində əməkdaşlıq və logistika prosedurlarının təkmilləşdirilməsi gələcək üçün mühüm istiqamətlərdir. Bu sahədə atılan addımlar nəticə etibarilə təkcə Bakı və Daşkəndə deyil, bütün regiona fayda verə bilər.
Prezident İlham Əliyevin Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanın vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkan kimi qiymətləndirilməsi ilə bağlı fikirləri də yeni regional reallıqları əks etdirir. Əvvəllər ayrı-ayrı regional məkanlar kimi qəbul edilən Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında bu gün iqtisadi və nəqliyyat baxımından daha sıx bağlılıq yaranır. Xəzər dənizi artıq ayırıcı deyil, əksinə, əməkdaşlığı təmin edən mühüm əlaqə vasitəsinə çevrilir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin fəallaşması, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın genişlənməsi, enerji və nəqliyyat layihələrinin çoxalması bu prosesə yeni dinamika verir. Bu şəraitdə Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı yaxın münasibətlər daha geniş regional əməkdaşlıq sisteminin mühüm sütunlarından biri hesab oluna bilər.
Daşkənd səfərinin simvolik baxımdan ən diqqətçəkən hadisələrindən biri də iki dövlət başçısının qarşılıqlı olaraq ali dövlət mükafatları ilə təltif edilməsi oldu. Şavkat Mirziyoyevin Prezident İlham Əliyevə “Dostluq” ordenini təqdim etməsi və Azərbaycan Prezidentinin Özbəkistan dövlət başçısını “Heydər Əliyev” ordeni ilə təltif etməsi iki ölkə arasındakı münasibətlərin yüksək səviyyəsini nümayiş etdirdi. Bu addımlar dövlət başçıları arasındakı qarşılıqlı hörmətin, xalqlar arasındakı yaxınlığın və strateji tərəfdaşlığa verilən dəyərin ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Azərbaycan və Özbəkistanın qarşısında geniş əməkdaşlıq gündəliyi dayanır. Yeni müəssisələrin yaradılması, sərmayələrin artırılması, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, enerji və kənd təsərrüfatı layihələrinin həyata keçirilməsi, nəqliyyat imkanlarının inkişafı, turizm və humanitar sahədə əlaqələrin gücləndirilməsi bu gündəliyin əsas istiqamətlərini təşkil edir.
Bütün bu proseslər onu deməyə əsas verir ki, Bakı–Daşkənd münasibətləri yeni keyfiyyət mərhələsinə daxil olub. Tarixi və mənəvi qardaşlıq müasir dövrdə güclü iqtisadi əməkdaşlıqla tamamlanır. Qarşılıqlı etimad isə konkret layihələr və uzunmüddətli hədəflərlə möhkəmləndirilir.
Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri məhz bu baxımdan xüsusi siyasi və strateji əhəmiyyət daşıyır. Səfər zamanı əldə olunan nəticələr göstərir ki, Azərbaycan və Özbəkistan yalnız bugünkü əməkdaşlığı genişləndirməyə deyil, gələcək onilliklər üçün ortaq inkişaf modeli qurmağa çalışırlar. Bu modelin uğurlu həyata keçirilməsi isə həm iki qardaş ölkənin milli maraqlarına xidmət edəcək, həm də Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında daha sıx bağlılığın yaranmasına yeni imkanlar açacaq.

Elvin Əliyev
YAP Babək rayon təşkilatı sədrinin müavini