Bakıdan dünyaya ünvanlanan birlik və həmrəylik mesajları - ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin dini liderlər və beynəlxalq konfrans iştirakçıları ilə görüşü Azərbaycanın türk dünyası, İslam aləmi və Qafqaz məkanında əməkdaşlıq və dialoqa verdiyi önəmi bir daha nümayiş etdirdi

Sentyabrın 15-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Türk Dövlətləri Təşkilatının müsəlman dini idarə rəhbərləri Şurasının üzvləri və müşahidəçilərindən, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçılarından və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul edib. Nümayəndə heyətinin tərkibinin geniş coğrafiyanı əhatə etməsi görüşün beynəlxalq və regional əhəmiyyətini göstərən əsas məqamlardan biri olub. Görüşdə TDT-nin Baş katibi, türk dövlətlərinin dini idarə rəhbərləri, İslam dünyasının müxtəlif qurumlarının nümayəndələri, Şimali Qafqaz və Gürcüstandan dini liderlər, eləcə də Suriyanın vəqflər naziri iştirak edib.

Bu qəbul Bakıda eyni günlərdə keçirilən iki mühüm tədbirin yaratdığı geniş mənəvi və beynəlxalq platforma fonunda baş tutub. Bir tərəfdən Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının VII toplantısı keçirilir, digər tərəfdən böyük Azərbaycan mütəfəkkiri və şairi Seyid Yəhya Bakuvi Şirvaniyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans təşkil olunurdu. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu iki tədbirin eyni vaxtda Bakıda keçirilməsinin xüsusi məna daşıdığını vurğulayıb.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Seyid Yəhya Bakuvinin şəxsiyyəti və irsi xüsusi yer tutub. Dövlət başçısı XV əsrdə yaşayıb-yaratmış Yəhya Bakuvinin Azərbaycan tarixində və mənəvi fikir dünyasında böyük iz qoyduğunu bildirib.

Azərbaycan tarixinin müxtəlif dövrlərində yetişən böyük şəxsiyyətlərin adlarının sadalanması ölkənin zəngin elmi, ədəbi və fəlsəfi irsinin miqyasını göstərir. Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Yəhya Bakuvi, Şah İsmayıl Xətai və Məhəmməd Füzuli kimi şəxsiyyətlər Azərbaycan mədəniyyətinin müxtəlif əsrlərdə formalaşan zənginliyinin mühüm simalarıdır.

Bu baxımdan Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının Bakıda keçirilməsi yalnız tarixi şəxsiyyətin xatirəsinə ehtiram tədbiri kimi deyil, həm də Azərbaycan mənəvi irsinin beynəlxalq elmi və mədəni müstəvidə təqdimatı kimi qiymətləndirilə bilər. Prezidentin çıxışında vurğulandığı kimi, bu irs Azərbaycan xalqı ilə yanaşı, İslam dünyası üçün də mühüm dəyər daşıyır.

Görüşün mühüm istiqamətlərindən biri türk dünyası ilə Qafqaz arasındakı tarixi, coğrafi və mədəni əlaqələr olub. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın həm Türk dünyasının bir hissəsi, həm də Qafqaz ölkəsi olduğunu diqqətə çatdırıb.

Bu xüsusiyyət Azərbaycanın regional münasibətlər sistemində özünəməxsus mövqeyini müəyyənləşdirən amillərdən biridir. TDT-yə üzv dövlətlərin dini liderləri ilə yanaşı, Gürcüstan, Suriya və Şimali Qafqazdan nümayəndələrin Bakıda bir araya gəlməsi müxtəlif coğrafiyaları və dini-mədəni institutları bir platformada birləşdirib.

Prezident İlham Əliyev bu formatı birlik nümunəsi kimi xarakterizə edib və belə birgə tədbirlərin dostluq və qardaşlıq əlaqələrinin möhkəmlənməsinə xidmət etdiyini vurğulayıb.

Görüşdə dini liderlərin cəmiyyətdəki rolu məsələsinə də xüsusi diqqət yetirilib. Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, müsəlman dini liderlərin hər bir sözü müsəlman icmaları üçün əhəmiyyətlidir. Dini liderlərin sülhə, əməkdaşlığa, əmin-amanlığa və barışığa yönələn çağırışlarının ictimai münasibətlərə müsbət təsir göstərə biləcəyi vurğulanıb.

Müasir dünyada dini və mədəni müxtəlifliklə bağlı məsələlərin aktuallığı artdığı bir dövrdə dini liderlərin qarşılıqlı dialoqa töhfəsi mühüm istiqamətlərdən biridir. Din xadimlərinin sülh, qarşılıqlı hörmət və həmrəylik ideyalarını təşviq etməsi cəmiyyətlərarası münasibətlərin möhkəmlənməsinə xidmət edən amillərdən biri kimi çıxış edir.

Azərbaycanın bu sahədə həyata keçirdiyi təşəbbüslər də ölkənin beynəlxalq dini və mədəni dialoq platformalarındakı fəallığının göstəricilərindən biridir. Prezident çıxışında İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və ICESCO çərçivəsində Bakıda keçirilmiş tədbirləri, eləcə də 2017-ci ildə təşkil olunmuş IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarını xatırladıb.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın İslam həmrəyliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində fəaliyyətini davam etdirəcəyini bildirib. Dövlət başçısının sözlərinə görə, ölkə İslam dünyasında əməkdaşlığın və qarşılıqlı anlaşmanın inkişafına töhfə verməyə çalışır.

Bu kontekstdə 2027-ci ildə Bakıda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün keçirilməsi də diqqət çəkən məsələdir. Prezident bu tədbirin mürəkkəb beynəlxalq proseslər fonunda Azərbaycanda təşkil olunmasının əhəmiyyətini vurğulayıb və qarşıdakı Zirvə Görüşünün nəticələrinin mühüm olacağına əminliyini ifadə edib.

Burada əsas məqam müxtəlif müsəlman ölkələri arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi və fikir ayrılıqlarının dialoq yolu ilə aradan qaldırılması çağırışıdır. Prezident çıxışında müsəlman aləminin vahid ailə kimi birləşməsinin vacibliyini qeyd edib və Azərbaycanın bu istiqamətdə öz səylərini davam etdirəcəyini bildirib.

Qarabağ həqiqətləri dini liderlərin diqqətinə çatdırılır

Görüşün diqqət çəkən məqamlarından biri də nümayəndə heyətinin Qarabağa səfəri ilə bağlı olub. Prezident İlham Əliyev qonaqların Ağdam, Xankəndi, Xocalı və Şuşaya səfər edəcəklərini bildirib.

Bu səfərin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, müxtəlif ölkələrdən gəlmiş dini və ictimai nümayəndələr Qarabağda həm keçmiş dövrün nəticələri, həm də hazırda aparılan bərpa və quruculuq işləri ilə yerində tanış olmaq imkanı əldə edirlər. Dövlət başçısı Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda dağıdılmış şəhər və kəndlər, məscidlər və mədəniyyət abidələri barədə danışıb.

Prezident çıxışında Xocalıda yaradılmış Memorial Kompleksə də diqqət çəkib. Bu, Azərbaycan xalqının yaşadığı faciələrin yaddaşda saxlanılması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm məqam kimi təqdim olunub.

Qarabağın işğal dövründə məscidlərin və digər dini-mədəni abidələrin dağıdılması məsələsi də çıxışda geniş yer alıb. Prezident İlham Əliyev işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dini abidələrin vəziyyətinin ağır olduğunu bildirib və məscidlərin dağıdılmasına diqqət çəkib.

Bu məsələ yalnız Azərbaycanın milli-mədəni irsi baxımından deyil, ümumilikdə İslam mədəniyyətinin qorunması baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Qarabağda həyata keçirilən bərpa işləri çərçivəsində dini abidələrin yenidən qurulması da diqqət mərkəzindədir.

Beləliklə, Qarabağın bərpası yalnız yolların, yaşayış binalarının və infrastrukturun qurulması ilə məhdudlaşmır. Şəhərlərin tarixi simasının, dini-mədəni irsin və milli yaddaşın bərpası da bu prosesin mühüm istiqamətlərindən biridir.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramının nəticələrindən də danışıb. Dövlət başçısının bildirdiyinə görə, artıq 48 şəhər və kənddə insanların məskunlaşması təmin olunub və həmin ərazilərdə 90 mindən çox insan yaşayır.

Bu rəqəmlər işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyatın mərhələli şəkildə bərpa edildiyini göstərir. Yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, infrastrukturun qurulması, insanların doğma torpaqlarına qayıtması Qarabağın sosial-iqtisadi inkişafının yeni mərhələsini formalaşdırır.

Qarabağın yenidən qurulması həm də Azərbaycan dövlətinin qarşıya qoyduğu uzunmüddətli inkişaf məqsədləri ilə bağlıdır. Keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına qayıtması bu prosesin əsas sosial istiqamətlərindən biridir.

Prezident çıxışında Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh prosesinə də toxunub. Dövlət başçısı müharibənin başa çatdığını və sülh prosesinin davam etdiyini bildirib. Eyni zamanda, Azərbaycan xalqının keçmişdə yaşadığı faciələrin unudulmayacağını qeyd edib.

Bu yanaşmada iki istiqamət paralel şəkildə ifadə olunur: bir tərəfdən sülh və sabitliyin qorunması, digər tərəfdən tarixi yaddaşın saxlanılması. Yaddaşın qorunması gələcək nəsillərin tarixi hadisələri bilməsi və onların təkrarlanmasının qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Qarabağ mövzusunda beynəlxalq ictimaiyyətin məlumatlandırılması da bu baxımdan xüsusi yer tutur. Dini liderlərin regiona səfəri onların Qarabağda baş verən prosesləri yerində görməsi üçün imkan yaradır.

Bakıda keçirilən görüş Azərbaycanın beynəlxalq dini dialoq təşəbbüslərində fəal iştirakını bir daha gündəmə gətirib. TDT məkanından olan dini liderlərin, Qafqazın müxtəlif dini nümayəndələrinin və İslam dünyasının ayrı-ayrı qurumlarının təmsilçilərinin bir araya gəlməsi geniş əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi üçün şərait yaradıb.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi də bu prosesdə mühüm amil kimi çıxış edir. Ölkə həm türk dünyası ilə sıx tarixi və mədəni əlaqələrə malikdir, həm Qafqaz regionunun bir hissəsidir, həm də İslam dünyasının ayrılmaz tərkib hissəsidir.

Bu xüsusiyyət Bakının müxtəlif regional və beynəlxalq təşəbbüslər üçün platforma kimi çıxış etməsinə imkan yaradır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışının əsas mövzularından biri birlik olub. Türk dünyası, Qafqaz və İslam aləminin müxtəlif nümayəndələrinin Bakıda bir araya gəlməsi bu ideyanın praktik nümunəsi kimi təqdim olunub.

Birlik anlayışı yalnız siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmır. Buraya mədəniyyət, din, elm, humanitar əlaqələr və qarşılıqlı hörmət də daxildir. Bu baxımdan Yəhya Bakuvi irsinə həsr olunan elmi konfransla dini liderlərin toplantısının eyni vaxtda keçirilməsi xüsusi məna daşıyır.

Tarixi-mədəni irs və müasir dini əməkdaşlıq bir platformada birləşərək keçmişlə bu gün arasında mənəvi körpü yaradır.

Sentyabrın 15-də Bakıda keçirilən görüş yalnız protokol xarakterli qəbul kimi deyil, geniş məzmunlu fikir mübadiləsi platforması kimi yadda qalıb. Burada tarixi irs, dini dəyərlər, türk dünyasının həmrəyliyi, Qafqaz xalqları arasında münasibətlər, İslam dünyasında əməkdaşlıq, sülh və Qarabağın bərpası kimi müxtəlif məsələlər ətrafında fikirlər səsləndirilib.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə dialoq və əməkdaşlığa verdiyi önəm də diqqət çəkib. Dövlət başçısı Azərbaycanın təmsil olunduğu təşkilatlarda birləşdirici və əməkdaşlığa istiqamət verən ölkə kimi çıxış etdiyini bildirib.

Bakıdakı görüşün iştirakçı coğrafiyası da bu mesajın əhatə dairəsini nümayiş etdirir. Türk dövlətləri ilə yanaşı, Qafqaz və İslam dünyasının müxtəlif nümayəndələrinin iştirakı qarşılıqlı əlaqələrin çoxşaxəli xarakterini göstərir.

Prezident İlham Əliyevin 15 sentyabr 2026-cı ildə beynəlxalq dini və elmi-mədəni tədbirlərin iştirakçılarını qəbul edərkən səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın türk dünyası, Qafqaz və İslam aləmi ilə əlaqələrində mühüm istiqamətləri ortaya qoyub.

Görüşdə Seyid Yəhya Bakuvinin zəngin irsindən başlayaraq müasir dövrdə dini liderlərin sülh və həmrəylik missiyasına, Azərbaycanın İslam həmrəyliyinə verdiyi töhfələrdən Qarabağın bərpasına qədər geniş məsələlər əhatə olunub.

Bakıda keçirilən bu tədbirlər Azərbaycan tarixinin və mənəvi irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından da diqqət çəkir. Yəhya Bakuvi kimi böyük mütəfəkkirlərin irsinin öyrənilməsi, dini liderlərin qarşılıqlı dialoqu və müxtəlif xalqların nümayəndələrinin bir araya gəlməsi mədəni və humanitar əlaqələrin inkişafına xidmət edən amillərdir.

Qarabağa səfər edən dini liderlərin burada həm keçmişin izləri, həm də yeni quruculuq mənzərəsi ilə tanış olmaları Azərbaycanın müasir tarixinin mühüm səhifələrinin beynəlxalq qonaqlara təqdim edilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bu görüş bir daha göstərir ki, Azərbaycan öz tarixi-mədəni irsinə söykənərək müasir dövrün çağırışlarına cavab verməyə, türk dünyası və İslam aləmi arasında əməkdaşlığın inkişafına, Qafqazda sülh və sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə verməyə yönəlmiş təşəbbüsləri davam etdirir. Bakı isə belə dialoqların keçirildiyi mühüm beynəlxalq məkanlardan biri kimi çıxış edir.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı