3 Oktyabr 1993 – Milli Qurtuluşa gedən yolun başlanğıcı - ŞƏRH

1993-cü il Azərbaycan tarixinin ən mühüm və taleyüklü mərhələlərindən biri kimi yadda qalıb. Həmin ilin 3 oktyabrında keçirilmiş ümumxalq səsverməsi nəticəsində Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ölkənin ictimai-siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Bu hadisə müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, milli qurtuluşa aparan yolun mühüm siyasi nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Rəsmi tarix mənbələrində qeyd olunduğu kimi, Heydər Əliyevin 1993-cü ildə hakimiyyətə qayıdışından sonra ölkədə dövlət quruculuğu, təhlükəsizlik, iqtisadiyyatın bərpası və beynəlxalq əlaqələrin inkişafı istiqamətində yeni proseslər başladı.
Azərbaycan 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qarşısında böyük və mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə siyasi qarşıdurmaların dərinləşməsi, idarəçilik böhranı, iqtisadi çətinliklər, Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün genişlənməsi və ictimai-siyasi sabitliyin pozulması dövlət müstəqilliyinin özünü təhlükə qarşısında qoymuşdu. 1993-cü ilin may-iyun aylarında vəziyyət xüsusilə kəskinləşmiş, ölkənin vətəndaş müharibəsi və parçalanma təhlükəsi ilə üz-üzə qalması barədə rəsmi mənbələrdə də məlumat verilir.
Belə bir ağır tarixi şəraitdə xalqın böyük hissəsi Heydər Əliyevin siyasi rəhbərliyə qayıdışını ölkənin düşdüyü böhrandan çıxış yollarından biri kimi görürdü. Heydər Əliyev 1993-cü il iyunun 15-də Azərbaycan Ali Sovetinin sədri seçildi. İyunun 24-dən isə Milli Məclisin qərarı ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başladı. Bu proses sonrakı siyasi hadisələrin, o cümlədən oktyabrın 3-də keçirilən prezident seçkilərinin əsasını təşkil etdi.
3 oktyabr 1993-cü ildə Azərbaycan xalqı öz iradəsini seçki yolu ilə ifadə etdi və Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bu tarix Azərbaycan dövlətçiliyi baxımından mühüm siyasi hadisəyə çevrildi. Çünki qarşıda duran əsas məsələ yalnız dövlət idarəçiliyinin təşkilindən ibarət deyildi. Əsas məqsədlərdən biri müstəqilliyin qorunması, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, ölkədə sabitliyin təmin edilməsi, iqtisadiyyatın dirçəldilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə öz layiqli yerini tutması idi.
Heydər Əliyevin prezident seçilməsindən sonra dövlət quruculuğu istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilməyə başlandı. Ölkədə siyasi sabitliyin bərqərar edilməsi dövlətin gələcək inkişafı üçün mühüm şərt idi. Dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi, qanunçuluğun təmin edilməsi və dövlət institutlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi müstəqil Azərbaycanın dayanıqlı inkişafının əsaslarını formalaşdırdı. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi tarix səhifəsində də Heydər Əliyevin milli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətləri sırasında müstəqil dövlət quruculuğu, təhlükəsizliyin və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası, demokratik inkişaf və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi göstərilir.
Həmin dövrün ən mühüm məsələlərindən biri də iqtisadiyyatın dirçəldilməsi idi. Müstəqilliyin ilk illərində iqtisadi vəziyyət olduqca ağır idi. İstehsalın azalması, maliyyə çətinlikləri və təsərrüfat əlaqələrinin pozulması ölkənin inkişafına ciddi maneələr yaradırdı. Yeni iqtisadi siyasətin formalaşdırılması və xarici investisiyaların ölkəyə cəlb edilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. 1994-cü il sentyabrın 20-də “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması Azərbaycanın enerji strategiyasının formalaşmasında mühüm hadisələrdən biri oldu. Bu müqavilə ölkənin enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılması və xarici investisiyaların cəlb olunması baxımından əhəmiyyətli mərhələ kimi qeyd olunur.
1993-cü ildən etibarən Azərbaycanın xarici siyasətində də yeni mərhələ başladı. Ölkənin beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi, müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi və Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi əsas prioritetlərdən oldu. Dövlət müstəqilliyinin qorunması ilə yanaşı, Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası və milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursunun formalaşdırılması dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Milli qurtuluş anlayışı yalnız 1993-cü ilin konkret siyasi hadisələri ilə məhdudlaşmır. Bu anlayış Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin müxtəlif mərhələlərində müstəqillik, milli birlik və dövlət suverenliyi uğrunda aparılan mübarizənin davamı kimi də xarakterizə olunur. Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində azərbaycançılıq ideologiyasının xüsusi yer tutması xalqın milli-mənəvi dəyərləri, dövlətçilik ənənələri və milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Rəsmi mənbələrdə də azərbaycançılıq fəlsəfəsinin milli dövlətçiliyin ideoloji əsaslarından biri kimi formalaşdırıldığı qeyd edilir.
Bu baxımdan 3 oktyabr 1993-cü il tarixini yalnız prezident seçkisinin keçirildiyi gün kimi deyil, Azərbaycanın yeni siyasi inkişaf mərhələsinin başlanğıcı kimi də xarakterizə etmək mümkündür. Həmin tarixdən sonra qarşıya qoyulan əsas vəzifə müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi və onun gələcək nəsillər üçün etibarlı əsaslar üzərində qurulması idi.
Heydər Əliyevin dövlət idarəçiliyi dövründə qəbul edilən qərarlar və həyata keçirilən tədbirlər sonrakı illərdə Azərbaycanın siyasi və iqtisadi inkişafına təsir göstərdi. 1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi də müstəqil dövlət quruculuğunun mühüm mərhələlərindən biri oldu. Dövlətin hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi və idarəçilik sisteminin konstitusion prinsiplər əsasında formalaşdırılması müstəqil Azərbaycanın inkişafında mühüm rol oynadı.
3 oktyabr 1993-cü ildən başlayan yeni mərhələ Azərbaycanın dövlətçilik tarixində sonrakı proseslər üçün də möhkəm zəmin yaratdı. Dövlət müstəqilliyinin qorunması, iqtisadi potensialın gücləndirilməsi, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və milli dövlətçilik ideyasının möhkəmləndirilməsi istiqamətində görülən işlər ölkənin gələcək inkişaf strategiyasının əsasını təşkil etdi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi tarix səhifəsində də Heydər Əliyevin 1993-2003-cü illərdə hakimiyyəti dövrü dərin islahatlar dövrü kimi səciyyələndirilir.
Bu gün 3 oktyabr 1993-cü il hadisəsinə nəzər salarkən onun Azərbaycanın müstəqillik tarixində xüsusi yer tutduğu aydın görünür. Həmin gün xalq öz iradəsini ortaya qoyaraq ölkənin gələcək siyasi kursunun formalaşmasında iştirak etdi. Bu tarixdən sonra əsas diqqət Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi möhkəmlənməsinə, dövlətçilik ənənələrinin bərpasına və ölkənin davamlı inkişafına yönəldi.
Beləliklə, 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan xalqının yaddaşında milli dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm tarixi mərhələ kimi yaşayır. Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi ölkədə siyasi sabitliyin yaradılması, dövlət quruculuğunun gücləndirilməsi, iqtisadi inkişaf üçün əsasların formalaşdırılması və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi prosesinin yeni mərhələsini açdı. Bu baxımdan 3 oktyabr – milli qurtuluşa gedən yolun başlanğıcını ifadə edən mühüm tarixi günlərdən biri kimi Azərbaycan tarixində özünəməxsus yer tutur.

Ehtibar İsmayılov
YAP Ordubad rayon təşkilatının sədri