Qeyri-neft sektorunun inkişafı dayanıqlı iqtisadi artımın əsas istiqamətidir - ŞƏRH

İqtisadiyyatın böyüməsi ilə onun dayanıqlı inkişafı eyni məna daşımır. Artım müəyyən dövrdə əldə olunan nəticəni göstərir. Dayanıqlıq isə həmin nəticənin dəyişən dünya bazarları, yeni texnologiyalar və gözlənilməz çətinliklər şəraitində davam edib-etməyəcəyinə bağlıdır. Azərbaycanın qarşısında duran əsas iqtisadi vəzifələrdən biri mövcud imkanları qoruyaraq daha çox sahədə istehsal və ixrac potensialı yaratmaqdır.
Prezident İlham Əliyev II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə uzunmüddətli artım üçün neft-qaz sektorundan kənar potensialdan istifadənin vacibliyini vurğuladı. Bu yanaşma ölkəmizin indiyədək keçdiyi inkişaf yolunun davamıdır. Enerji layihələri Azərbaycana maliyyə imkanları qazandırıb, geniş infrastruktur qurmağa şərait yaradıb və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrimizi möhkəmləndirib. İndi həmin imkanların yeni sahələrdə daha böyük nəticələrə çevrilməsi qarşıya məqsəd qoyulur.
Ölkə iqtisadiyyatının strukturunda artıq mühüm dəyişiklik baş verib. Dövlət başçısının forumda bildirdiyi kimi, ümumi daxili məhsulun 70 faizindən çoxu qeyri-neft sektorunda yaranır. Bu göstərici xidmət, tikinti, kənd təsərrüfatı, sənaye və digər sahələrin iqtisadi həyatda çəkisinin artdığını göstərir. Ancaq iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini yalnız daxili istehsal göstəricisi ilə qiymətləndirmək kifayət etmir. Məhsulun xarici bazarda nə dərəcədə rəqabət apardığı da əsas ölçülərdən biridir.
Prezident İlham Əliyevin diqqət çəkdiyi mühüm fərq məhz buradadır: ümumi daxili məhsulda qeyri-neft sektorunun payı yüksək olsa da, ixracın 90 faizindən çoxu hələ də neft və qazın hesabına formalaşır. Bu iki göstərici birlikdə oxunduqda gələcək inkişafın istiqaməti daha aydın görünür. Azərbaycan qeyri-neft sahələrində fəaliyyətini genişləndirib. Növbəti vəzifə həmin sahələrdə istehsal olunan məhsul və xidmətlərin xarici bazarlara çıxışını gücləndirməkdir.
İxracın şaxələndirilməsi üçün təkcə daha çox məhsul istehsal etmək yetərli deyil. Məhsul keyfiyyət, qiymət, davamlı təchizat və beynəlxalq tələblərə uyğunluq baxımından rəqabətə hazır olmalıdır. Bunun üçün müasir texnologiya, ixtisaslı kadrlar, logistika imkanları və bazarlara çıxış bir-birini tamamlamalıdır. İnvestisiya forumunda müxtəlif sahələrin birlikdə müzakirə olunmasının səbəbi də budur: iqtisadiyyatın yeni mərhələsində ayrı-ayrı layihələrin uğuru onların arasında qurulan əlaqələrdən asılıdır.
Məsələn, bərpaolunan enerji potensialı yalnız elektrik istehsalı baxımından əhəmiyyət daşımır. Enerji təminatı sənaye müəssisələrinin fəaliyyətinə, rəqəmsal infrastruktura və yeni texnoloji layihələrə də təsir göstərir. Nəqliyyat dəhlizləri də yalnız tranzit yüklərin daşınması üçün nəzərdə tutulmur; onlar Azərbaycanda istehsal edilən məhsulun xarici bazara çıxışını asanlaşdıra bilər. Beləliklə, enerji və logistika sahələrinə yatırılan sərmayə digər sahələrin rəqabət imkanlarını da genişləndirir.
Yeni investisiyaların iqtisadiyyata təsiri onların hansı nəticə yaratması ilə ölçülməlidir. Müəssisənin açılması əhəmiyyətlidir, lakin davamlı məşğulluq yaratması, yerli təchizatçılarla işləməsi, mütəxəssis yetişdirməsi və ixrac imkanlarını artırması daha uzunmüddətli dəyər daşıyır. Azərbaycan üçün xarici tərəfdaşlıq bu baxımdan kapitalın daxil olması ilə məhdudlaşmır. Qabaqcıl idarəetmə təcrübəsinin və texnologiyanın ölkəyə gəlməsi də şaxələndirmənin mühüm hissəsidir.
Neft-qaz sektoru isə bu prosesdə əhəmiyyətini saxlayır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında bildirildiyi kimi, həmin sahə iqtisadiyyatda aparıcı rol oynamaqda davam edəcək və əldə olunan gəlirlər yenidən iqtisadiyyata yönəldiləcək. Burada ardıcıl iqtisadi məntiq var: Azərbaycanın güclü olduğu sahə yeni inkişaf istiqamətlərinin qurulmasına dəstək verir. Əsas məsələ enerji gəlirlərindən istifadə etməklə gələcəkdə daha geniş istehsal və ixrac bazası formalaşdırmaqdır.
Dayanıqlı artımın başqa bir şərti regionların iqtisadi imkanlarından səmərəli istifadədir. Hər bölgənin öz istehsal ənənəsi, təbii şəraiti və əmək ehtiyatları var. Müasir infrastrukturla bu imkanlar arasında əlaqə qurulduqda yeni müəssisələrin yaranması və məşğulluğun artması üçün şərait genişlənir. Qeyri-neft sektorunun inkişafı buna görə təkcə ümumi iqtisadi göstəricilər məsələsi deyil. Onun nəticəsi bölgələrdə yaşayan insanların iş, gəlir və peşə imkanlarında da görünməlidir.
Azərbaycanın qarşısında əlverişli başlanğıc mövqeyi var. Son illərdə qurulmuş fiziki infrastruktur, toplanmış maliyyə imkanları və beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq təcrübəsi yeni layihələr üçün əsas yaradır. Bununla belə, ixrac göstəricilərində enerji məhsullarının üstün payı görüləcək işin miqyasını da göstərir. Bu reallığı açıq şəkildə ifadə etmək gələcək hədəfləri daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verir.
Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışı Azərbaycanın iqtisadi siyasətində növbəti mərhələnin məzmununu ortaya qoydu. Məqsəd qeyri-neft sahələrinin ümumi daxili məhsuldakı payını qorumaqla kifayətlənmək deyil; həmin sahələri beynəlxalq bazarlarda da güclü mövqeyə çıxarmaqdır. Daha çox rəqabətqabiliyyətli məhsul, texnoloji bilik və ixrac imkanı formalaşdıqca iqtisadi artımın dayaqları genişlənəcək. Dayanıqlı inkişafın yolu məhz bu potensialın konkret nəticələrə çevrilməsindən keçir.

Şəhriyar Ələkbərov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Yenikənd kənd İƏD üzrə nümayəndə