İnsan kapitalı və ixtisaslı kadrlar texnoloji inkişafın əsas şərtidir - ŞƏRH

Müasir texnologiyanı almaq mümkündür. Onu işlədən, təkmilləşdirən və ölkənin ehtiyaclarına uyğunlaşdıran insanları yetişdirmək isə vaxt və ardıcıl zəhmət tələb edir. İqtisadiyyatın gələcəyi barədə danışarkən insan kapitalının xüsusi yer tutmasının səbəbi budur. Yeni zavod, enerji obyekti və ya rəqəmsal mərkəz yalnız avadanlıqdan ibarət deyil; onun səmərəli fəaliyyəti bilikli mühəndisdən, texniki mütəxəssisdən və peşəkar idarəetmədən asılıdır.
Prezident İlham Əliyev II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə rəqəmsal transformasiya ilə bağlı sualları cavablandırarkən ixtisaslı kadrların hazırlanmasını ön plana çəkdi. Dövlət başçısı peşəkar mütəxəssislər olmadan qarşıya qoyulan məqsədlərə nail olmağın mümkün olmadığını vurğuladı. Bu fikir təkcə rəqəmsal sahəyə aid deyil. Azərbaycanın inkişaf etdirmək istədiyi hər yeni istiqamətdə insan biliyi həlledici amildir.
Ölkəmizin neft-qaz sənayesində keçdiyi yol bunun aydın nümunəsidir. Prezident İlham Əliyevin xatırlatdığı kimi, 1994-cü ildə Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişi imzalanandan sonra Qərb enerji şirkətlərində çalışanların 90 faizindən çoxu əcnəbilər idi. Bu gün isə həmin şirkətlərdə əcnəbi əməkdaşların payı təxminən 5 faiz səviyyəsindədir. Bu dəyişiklik yalnız işçi heyətinin tərkibi barədə məlumat vermir. O göstərir ki, böyük beynəlxalq layihələr Azərbaycanda yerli peşəkarların yetişməsinə imkan yaradıb.
Həmin təcrübədən çıxan nəticə yeni sahələr üçün də əhəmiyyətlidir. Xarici tərəfdaşla əməkdaşlıq ölkəyə sərmayə və avadanlıq gətirə bilər. Uzunmüddətli uğur isə Azərbaycan mütəxəssislərinin layihənin hazırlanmasında, idarə olunmasında və inkişafında nə dərəcədə iştirak etməsindən asılıdır. Yerli kadrların bilik və məsuliyyəti artdıqca ölkə növbəti layihələrə daha hazırlıqlı başlayır. Beləliklə, hər uğurlu investisiya gələcək inkişaf üçün də potensial yaradır.
Prezident İlham Əliyev forumda gənclərin xaricdə təhsilinə yönəlmiş dövlət proqramlarını da xatırlatdı. Bu proqramların dəyəri yalnız gənclərin diplom əldə etməsində deyil. Fərqli elmi mühitdə, qabaqcıl müəssisələrdə və beynəlxalq komandalarla işləyərək qazanılan təcrübə ölkəyə qayıtdıqda yeni yanaşmaların tətbiqinə kömək edir. Bununla yanaşı, xaricdə təhsil yerli təhsil və peşə hazırlığını əvəz edə bilməz. Geniş kadr bazasının formalaşması üçün ölkə daxilində də keyfiyyətli və davamlı hazırlıq imkanları vacibdir.
Rəqəmsal iqtisadiyyat bu məsələyə xüsusi aktuallıq verir. Data mərkəzləri, süni intellekt sistemləri və kibertəhlükəsizlik sahəsində çalışan şəxslər daim yenilənən biliklərə ehtiyac duyurlar. Bir dəfə öyrənilmiş bacarıq illərlə dəyişmədən kifayət etmir. Texnologiya inkişaf etdikcə mütəxəssis də öyrənməyə davam etməlidir. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi kimi təşəbbüslər bu sahədə hazırlığın inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir.
Kadr hazırlığında diqqət yalnız yüksək ixtisaslı mütəxəssislərlə məhdudlaşmamalıdır. Böyük layihənin icrası üçün müxtəlif səviyyələrdə bacarıqlar tələb olunur: mühəndis layihələndirir, texnik avadanlığa xidmət göstərir, idarəçi işi əlaqələndirir, təhlükəsizlik üzrə mütəxəssis riskləri izləyir. Bu peşələrin hər biri layihənin nəticəsinə təsir edir. Ali təhsil ilə peşə hazırlığı arasında düzgün əlaqə qurulduqda əmək bazarı iqtisadiyyatın dəyişən ehtiyaclarına daha yaxşı cavab verir.
İnsan kapitalına qoyulan sərmayənin nəticəsi isə qısa müddətdə həmişə görünmür. Təhsil alan gəncin peşəkar mütəxəssisə çevrilməsi illər tələb edir. Buna görə kadr siyasəti mövcud vakansiyalara cavab verməklə yanaşı, gələcəkdə inkişaf etdiriləcək sahələri də nəzərə almalıdır. Azərbaycan bərpaolunan enerji, logistika və rəqəmsal texnologiyalar üzrə yeni layihələr planlaşdırırsa, həmin sahələrin mütəxəssislərinə tələbat da əvvəlcədən qiymətləndirilməlidir.
İnvestorlar üçün yerli kadr potensialı mühüm üstünlükdür. Şirkət fəaliyyətə başlayacağı ölkədə bacarıqlı işçi və mütəxəssis tapa bilirsə, layihəni qurmaq və böyütmək daha asan olur. Eyni zamanda, yerli əməkdaşlar ölkə daxilində təcrübə toplayır, sonradan başqa müəssisələrin yaranmasına da töhfə verirlər. Beləliklə, insan kapitalının inkişafı investisiyaya şərait yaradır, yeni investisiyalar isə kadrların təcrübəsini artırır.
Azərbaycanın neft-qaz sektorundakı təcrübəsi göstərdi ki, bu qarşılıqlı təsir real nəticə verir. Vaxtilə xarici mütəxəssislərin üstünlük təşkil etdiyi sahədə bu gün Azərbaycan vətəndaşları böyük məsuliyyət daşıyırlar. Növbəti məqsəd oxşar inkişaf yolunu yeni texnoloji istiqamətlərdə də keçməkdir. Bunun üçün təhsil müəssisələri, dövlət və biznes arasında əlaqə möhkəmlənməli, hazırlanan kadrların biliyi layihələrin real tələblərinə uyğun olmalıdır.
Prezident İlham Əliyevin forumdakı çıxışı Azərbaycanın iqtisadi inkişafında insan amilinin yerini bir daha göstərdi. Ölkəmiz maliyyə resurslarına, enerji imkanlarına və genişlənən infrastruktura malikdir. Bu üstünlüklərin gələcək nəticəsini isə onlardan istifadə etməyi bacaran insanlar müəyyənləşdirəcək. Texnoloji inkişafın ən möhkəm əsası savadlı, təşəbbüskar və peşəkar Azərbaycan mütəxəssisidir.

Esmira Əliyeva,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü
Şorkənd kənd ümumi orta məktəbin müəllimi