Rəqəmsal transformasiya və süni intellekt iqtisadi inkişaf üçün yeni imkanlar açır - ŞƏRH

Dünyada rəqabətin şərtləri dəyişir. Ölkənin təbii sərvətlərə və əlverişli coğrafi mövqeyə malik olması əhəmiyyətlidir, lakin bu üstünlüklərin dəyəri texnologiyadan necə istifadə olunmasından da asılıdır. Məlumatların sürətlə ötürülməsi, emalı və qorunması artıq biznesin bir çox sahəsi üçün zəruri şərtə çevrilib. Azərbaycan rəqəmsal transformasiyaya iqtisadi inkişafın bu yeni mərhələsində öz yerini müəyyənləşdirmək imkanı kimi yanaşır.
Prezident İlham Əliyev II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə ölkəmizin rəqəmsal fəaliyyət mərkəzinə çevrilməsi istiqamətində görülən işlərdən danışdı. Süni intellekt və data mərkəzləri üçün enerji imkanları, beynəlxalq kabel bağlantıları, təhlükəsizlik və investisiya mühiti bir-birini tamamlayan üstünlüklər kimi təqdim olundu. Bu yanaşmanın əsasında aydın məntiq dayanır: rəqəmsal layihəni cəlb etmək üçün texnologiyaya maraq göstərmək kifayət deyil, onun işləyəcəyi mühit də qurulmalıdır.
Data mərkəzləri böyük həcmdə məlumatın saxlanılması və emalı üçün nəzərdə tutulur. Belə obyektlərin fəaliyyətində dayanıqlı elektrik təchizatı əsas şərtlərdən biridir. Süni intellekt tətbiqləri genişləndikcə hesablama gücünə və enerji təminatına tələbat da artır. Azərbaycanın əlavə elektrik enerjisi istehsal etmək imkanları bu baxımdan yeni iqtisadi məna qazanır. İstehsal olunan enerjinin bir hissəsi ölkə daxilində yüksək texnologiyalı layihələr üçün istifadə edildikdə onun yaratdığı dəyər elektrik satışı ilə məhdudlaşmır.
Rəqəmsal infrastruktur üçün ikinci əsas şərt etibarlı bağlantıdır. Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında yerləşir və qərb istiqamətində fiber-optik kabel imkanlarına malikdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Xəzər dənizinin dibi ilə Azərbaycanı Qazaxıstanla birləşdirəcək kabelin istifadəyə verilməsi planı da qeyd olundu. Belə bağlantılar ölkənin məlumat ötürülməsində regional rolunu genişləndirə bilər. Burada coğrafi mövqe artıq nəqliyyat yolları qədər rəqəmsal əlaqələr üçün də əhəmiyyət daşıyır.
Ancaq kabel xətti və enerji gücü özlüyündə rəqəmsal mərkəz yaratmır. Beynəlxalq şirkət üçün xidmətin fasiləsizliyi, məlumatların təhlükəsizliyi və fəaliyyət qaydalarının aydınlığı da vacibdir. Böyük həcmdə məlumatla işləyən investor yerləşəcəyi ölkədə texniki təminatla yanaşı, sabit iqtisadi mühit axtarır. Azərbaycanın enerji, bağlantı və təhlükəsizlik sahəsində imkanlarını birgə təqdim etməsi onun rəqəmsal investisiya üçün mövqeyini gücləndirə bilər.
Bu prosesdə kibertəhlükəsizliyin ayrıca əhəmiyyəti var. Məlumatın həcmi və rəqəmsal xidmətlərin sayı artdıqca həmin sistemlərin qorunmasına tələbat da yüksəlir. Prezident İlham Əliyevin Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin fəaliyyətini qeyd etməsi rəqəmsal inkişafın kadr hazırlığı və təhlükəsizliklə birlikdə düşünülməli olduğunu göstərir. Etibarlı rəqəmsal mühit yalnız avadanlıqdan ibarət deyil; təhlükəni tanıyan, sistemləri idarə edən və problemlərə vaxtında cavab verən mütəxəssislərə də ehtiyac var.
Süni intellektin iqtisadi təsirini təkcə data mərkəzlərinin yaradılması ilə ölçmək doğru olmaz. Bu texnologiya istehsal proseslərinin planlaşdırılmasında, logistikanın idarə edilməsində, enerji istehlakının təhlilində və müxtəlif xidmətlərin təkmilləşdirilməsində istifadə oluna bilər. Azərbaycan üçün əsas məsələ yeni texnologiyanın konkret ehtiyaclara tətbiqidir. Layihə real problemi həll etdikdə və müəssisənin işini yaxşılaşdırdıqda onun iqtisadi nəticəsi də aydın görünür.
Rəqəmsal inkişaf xarici tərəfdaşlıq üçün də yeni məzmun yaradır. Aparıcı şirkətlərin Azərbaycana gəlməsi yalnız maliyyə yatırımı demək deyil. Onların texniki təcrübəsi, idarəetmə üsulları və mütəxəssis hazırlığına töhfəsi uzunmüddətli nəticə verə bilər. Ölkəmizin neft-qaz sənayesində qazandığı təcrübə göstərir ki, beynəlxalq əməkdaşlıq yerli peşəkarların yetişməsi ilə müşayiət olunduqda onun faydası layihənin özündən daha geniş olur.
Bununla yanaşı, rəqəmsal iqtisadiyyatda uğur qazanmaq üçün imkanların ardıcıl inkişaf etdirilməsi lazımdır. Elektrik təchizatı, fiber-optik bağlantı, təhlükəsizlik və kadr hazırlığı eyni sürətlə irəliləmədikdə bir sahədəki üstünlük digər sahədəki çatışmazlığı tamamlaya bilmir. Buna görə dövlətin, təhsil müəssisələrinin və investorların fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal transformasiya ayrı-ayrı texnoloji layihələrin cəmi deyil, iqtisadiyyatın işləmə üsulunda baş verən dəyişiklikdir.
II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunda səsləndirilən fikirlər Azərbaycanın bu dəyişiklikdə iştirak etmək niyyətini ortaya qoydu. Ölkəmiz əlavə enerji imkanlarını, Avropa ilə Asiya arasındakı mövqeyini və beynəlxalq bağlantılarını rəqəmsal inkişaf üçün istifadə edə bilər. Qarşıdakı əsas vəzifə bu üstünlükləri işlək layihələrə və yerli mütəxəssislərin iştirak etdiyi fəaliyyət sahələrinə çevirməkdir. Belə olduqda süni intellekt və rəqəmsal infrastruktur Azərbaycan iqtisadiyyatında yeni dəyər yaradan istiqamətlərdən birinə çevriləcək.

Ağaş Paşayev,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Həsənabad qəsəbə İƏD üzrə nümayəndə