Yeni Cəbrayıl — müasir şəhərsalma və rahat həyat məkanı - ŞƏRH

Şəhərin yenidən qurulması onun gələcək həyatının əsaslarını yaratmaq deməkdir. Yaşayış məhəllələrinin yerləşməsi, məktəb və xəstəxanaların əlçatanlığı, küçələrin rahatlığı, ictimai məkanların təşkili insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir edir. İşğal dövründə dağıdılmış Cəbrayılın bərpasında da bu məsələlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Burada həyata keçirilən quruculuq işləri doğma yurda qayıdan insanların müasir və rahat şəraitdə yaşamasına, şəhərin uzunmüddətli inkişafına xidmət edir. Yeni Cəbrayıl keçmişin yaddaşını qoruyaraq gələcəyin ehtiyaclarına uyğun qurulan yaşayış məkanı kimi formalaşır.
Cəbrayılın yenidən qurulmasını zəruri edən dağıntıların miqyası böyük idi. İşğaldan əvvəl rayonun inkişaf etmiş təhsil, səhiyyə və mədəniyyət infrastrukturu mövcud olmuşdu. Rayondakı 72 məktəbdə 1660 nəfərdən çox müəllim çalışır, 510 çarpayılıq xəstəxanalarda 92 həkim və 432 orta ixtisaslı tibb işçisi əhaliyə xidmət göstərirdi. Üç musiqi məktəbi, 12 mədəniyyət evi, 32 klub, 78 kitabxana və tarix-diyarşünaslıq muzeyi yerli ictimai həyatın mühüm hissəsini təşkil edirdi. İşğal bu sistemi dağıtdı, insanların illərlə qurduqları yaşayış mühitini məhv etdi. Buna görə də bərpa prosesi şəhərin və kəndlərin sosial həyatının bütün əsas sahələrini əhatə etməlidir.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən quruculuq siyasətində Cəbrayılın inkişafına uzunmüddətli yanaşma əsas götürülür. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2023-cü il 25 iyul tarixli Qərarı ilə təsdiqlənmiş “Cəbrayıl şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planı” bu yanaşmanın əsas sənədidir. Baş planda şəhərin bərpası və inkişafı dörd mərhələdə nəzərdə tutulur. Plan üzrə 2026-cı ilin sonunadək şəhərdə təqribən 3800 nəfərin yerləşməsi, 2040-cı ilin sonuna qədər isə əhalinin 15 min nəfərə çatması proqnozlaşdırılır. Bu göstəricilər şəhərin gələcək yaşayış yükünün əvvəlcədən hesablanmasına və infrastrukturun həmin ehtiyaclara uyğun qurulmasına imkan verir.
Baş planda yaşayış üçün 143 hektar ərazi ayrılıb. Burada az və orta mərtəbəli çoxmənzilli binaların, eləcə də həyətyanı sahəyə malik fərdi evlərin inşası nəzərdə tutulur. Əhalinin 82 faizinin çoxmənzilli binalarda, 18 faizinin isə fərdi evlərdə yaşaması planlaşdırılıb. Belə bölgü müxtəlif ailələrin yaşayış ehtiyaclarını nəzərə almaqla şəhər ərazisindən səmərəli istifadəni təmin etməyə yönəlib. Az və orta mərtəbəli tikililərə üstünlük verilməsi isə yaşayış məhəllələrinin insan miqyasına uyğun təşkilinə, gündəlik hərəkətin və qonşuluq münasibətlərinin rahat qurulmasına şərait yarada bilər. Şəhərsalma qərarlarının əhəmiyyəti məhz sakinlərin həyatında ortaya çıxan bu nəticələrlə ölçülür.
Cəbrayıl şəhərində istifadəyə verilmiş ilk yaşayış kompleksi quruculuğun konkret nəticələrini göstərir. Ümumi sahəsi 7,9 hektar olan kompleks yeddisi beşmərtəbəli, 26-sı dördmərtəbəli olmaqla 33 yaşayış binasından ibarətdir. Binalarda ümumilikdə 712 mənzil var. Mənzillərin səkkizi birotaqlı, 136-sı ikiotaqlı, səkkizi ikiotaqlı studio tipli, 392-si üçotaqlı, 168-i isə dördotaqlıdır. Müxtəlif otaq sayına malik mənzillərin yaradılması ailələrin tərkibini və fərqli məişət ehtiyaclarını nəzərə almağa imkan verir. Bu müxtəliflik qayıdan insanların yeni yaşayış şəraitinə uyğunlaşması baxımından da əhəmiyyətlidir.
Mənzillər sakinlərə tam təmirli şəkildə, mətbəx mebeli, qaz plitəsi, kombi isitmə sistemi, su, qaz və elektrik sayğacları ilə təchiz olunaraq təqdim edilir. Bu yanaşma ailələrin köçdən sonra gündəlik həyatlarını qurmasını asanlaşdırır. Uzun illər müvəqqəti yaşayış yerlərində məskunlaşmış insanlar üçün hazır və rahat mənzilə sahib olmaq böyük sosial əhəmiyyət daşıyır. Evə qayıdışla birlikdə məişət sabitliyi də yaranır. Ailə diqqətini övladlarının təhsilinə, əmək fəaliyyətinə və yeni yaşayış mühitində gələcəyini qurmağa yönəldə bilir.
Şəhərdə yaşayış imkanlarının genişləndirilməsi növbəti komplekslərin layihələrində də əksini tapır. İkinci yaşayış kompleksinin 5,28 hektar ərazidə salınması, burada beş və altımərtəbəli 23 binada 615 mənzilin inşası nəzərdə tutulur. Üçüncü yaşayış kompleksi üçün isə beş hektardan artıq ərazi ayrılıb. Layihəyə əsasən, burada beş, altı və yeddimərtəbəli 25 binada 746 mənzil tikilməsi planlaşdırılır. Hər iki kompleksdə bir otaqdan beş otağadək mənzillər nəzərdə tutulur. Bu layihələr şəhərin əhali qəbul etmək imkanlarını genişləndirməklə yanaşı, sosial xidmətlərin və kommunal infrastrukturun da uyğun şəkildə inkişaf etdirilməsini zəruri edir.
Yeni Cəbrayılın formalaşmasında təhsil və səhiyyə obyektləri mühüm yer tutur. Prezident İlham Əliyevin 2021-ci ilin oktyabrında rayona səfəri zamanı akademik Mehdi Mehdizadə adına tam orta məktəbin və Cəbrayıl Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının təməli qoyulub. Məktəbin yeni binası 2024-cü ilin oktyabrında açılıb. Dövlət başçısı 2026-cı il mayın 9-da səfəri zamanı xəstəxananın binasında aparılan tikinti işləri ilə tanış olub. Təhsil və səhiyyə infrastrukturunun yaşayış məhəllələri ilə əlaqəli inkişafı qayıdan ailələrin əsas ehtiyaclarının qarşılanmasına xidmət edir. Şəhərin gələcəyinə inam məktəbdə verilən təhsilin, tibbi xidmətin və gündəlik rahatlığın keyfiyyəti ilə möhkəmlənir.
Cəbrayıl rayonunda müasir yaşayış mühitinin yaradılması kəndləri də əhatə edir. Böyük Mərcanlı, Karxulu, Sarıcallı və Maşanlı kəndlərinin layihələri mərhələli inkişaf prinsipi əsasında hazırlanıb. Böyük Mərcanlıda birinci mərhələdə 542 nəfərin məskunlaşması üçün 149 fərdi evin, Karxuluda 691 sakin üçün 145 fərdi evin tikintisi nəzərdə tutulur. Sarıcallıda ilkin mərhələdə 1016 nəfər üçün 242, Maşanlıda isə 944 nəfər üçün 236 fərdi evin inşası planlaşdırılıb. Bu rəqəmlər layihə göstəriciləridir və kəndlərin bərpasının ilkin miqyasını ifadə edir. Sonrakı mərhələlər əhali sayının artmasına uyğun olaraq yaşayış və xidmət imkanlarının genişləndirilməsini nəzərdə tutur.
Kəndlərin layihələrində məktəblər, uşaq bağçaları, tibb və icma xidmətləri ilə yanaşı, ticarət, məişət və kiçik sahibkarlıq obyektləri də yer alır. Məsələn, Sarıcallıda aqrotexniki parkın, kənd bazarının və yanğınsöndürmə deposunun yaradılması nəzərdə tutulur. Karxuluda klub-icma, ailə və idman-sağlamlıq mərkəzləri planlaşdırılıb. Bu obyektlər kənd həyatının müxtəlif ehtiyaclarının birlikdə nəzərə alındığını göstərir. Kəndin davamlı inkişafı üçün insanın yaşayış, əmək, təhsil və sosial ünsiyyət imkanlarının bir-birini tamamlaması vacibdir. Belə mühit xüsusilə gənc ailələrin doğma yurdda gələcək qurmasını təşviq edir.
Cəbrayılın bərpasında şəhər və kəndlərin vahid inkişaf məkanı kimi nəzərdən keçirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Rayon mərkəzində yaradılan xidmətlər ətraf kəndlərin sakinləri üçün də imkanlar açır, kəndlərdə həyatın canlanması isə şəhərin iqtisadi və ictimai fəallığını artırır. Bu qarşılıqlı bağlılıq quruculuğun nəticələrinin daha geniş əraziyə yayılmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, yeni məhəllə və kəndlərdə yaşayışın bərpası ilə yerli icmalar yenidən formalaşır, qonşuluq münasibətləri, mədəni ənənələr və ictimai həyat inkişaf edir.
Yeni Cəbrayılın qurulması Azərbaycanın öz torpaqlarında təhlükəsiz və firavan həyat yaratmaq iradəsinin ifadəsidir. Baş plan, yaşayış kompleksləri, məktəblər, səhiyyə obyektləri və yeni kəndlər bu məqsədin bir-birini tamamlayan hissələridir. Quruculuğun ən böyük nəticəsi sakinlərin doğma yurdda rahat yaşaması, övladlarını böyütməsi və gələcəyinə inamla baxması olacaq. Vaxtilə dağıdılmış Cəbrayıl bu gün insanların həyatına açılan, sabahın ehtiyacları nəzərə alınaraq inkişaf etdirilən müasir şəhərə çevrilir.

Ruqiyyə Məmmədova,
YAP Neftçala rayon təşkilatının fəal üzvü
Neftçala rayon İnteqrasiya təlimli İnternat tipli Gimnaziyanın müəllimi