Azərbaycan–Mərkəzi Asiya əməkdaşlığı - ŞƏRH

Dövlətlər arasında münasibətlərin gücü yalnız diplomatik təmasların intensivliyi ilə deyil, bu əlaqələrin hansı nəticələr doğurması və gələcək üçün hansı imkanlar yaratması ilə ölçülür. Müasir beynəlxalq şəraitdə iqtisadi təhlükəsizlik, nəqliyyat marşrutlarının şaxələndirilməsi, enerji resurslarından səmərəli istifadə və regional sabitliyin qorunması ölkələrin xarici siyasətində mühüm yer tutur. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın genişlənməsi də bu çağırışlara verilən strateji cavablardan biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının VIII Məşvərət görüşü ölkəmizin regional əlaqələrinin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin tədbirdəki çıxışı Azərbaycanın tərəfdaşlıq münasibətlərinə verdiyi önəmi, ortaq iqtisadi maraqların reallaşdırılması istiqamətində mövqeyini və gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini əks etdirir. Bu çıxışın əhəmiyyəti ondadır ki, burada regional münasibətlər yalnız mövcud nailiyyətlər kontekstində deyil, qarşıdakı dövrün imkanları və vəzifələri baxımından da dəyərləndirilir.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafı ilk növbədə qarşılıqlı maraqların düzgün müəyyənləşdirilməsinə əsaslanır. Ölkəmiz regionun qərbə açılan mühüm iqtisadi və nəqliyyat qapılarından biridir. Mərkəzi Asiya dövlətləri isə zəngin təbii ehtiyatları, istehsal imkanları və genişlənən iqtisadi potensialı ilə seçilir. Bu üstünlüklərin bir araya gətirilməsi hər bir tərəf üçün yeni imkanlar yaradır. Məsələyə bu prizmadan yanaşdıqda, əməkdaşlığın əsas məqsədinin ayrı-ayrı üstünlüklərdən istifadə etməklə kifayətlənməmək, onları ümumi inkişaf mənbəyinə çevirmək olduğu aydın görünür.
Azərbaycanın Məşvərət görüşü formatına qoşulması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Ölkəmizin platformada iştirakı Mərkəzi Asiya ilə Xəzər hövzəsi arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin daha geniş çərçivədə müzakirəsinə imkan verir. Bu, həm də Azərbaycanın regional proseslərdə fəal iştirakının və ortaq təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə verdiyi töhfənin göstəricisidir. Belə platformalar dövlətlərə mövqelərini uzlaşdırmaq, mövcud problemləri müzakirə etmək və qarşılıqlı fayda doğuran qərarlar qəbul etmək imkanı yaradır.
Əməkdaşlığın davamlılığını təmin edən başlıca amillərdən biri iqtisadi əlaqələrin real nəticələrlə möhkəmləndirilməsidir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında ticarət dövriyyəsinin artması, sahibkarlıq əlaqələrinin genişlənməsi və investisiya təşəbbüslərinin çoxalması tərəfdaşlığın praktiki əsaslarını gücləndirir. Bununla yanaşı, qarşılıqlı iqtisadi münasibətlərin gələcək inkişafı yeni yanaşmalar tələb edir. İqtisadi əməkdaşlığın yalnız hazır məhsulların alqı-satqısı ilə məhdudlaşmaması, istehsal zəncirlərinin yaradılması və sənaye sahələrində birgə fəaliyyətin genişləndirilməsi mühüm vəzifə kimi qarşıda dayanır.
Birgə investisiya layihələrinin əhəmiyyəti də məhz bu məqamda üzə çıxır. Kapitalın müxtəlif sahələrə yönəldilməsi, yeni müəssisələrin yaradılması və sahibkarlar arasında əməkdaşlığın təşviqi iqtisadi münasibətləri daha dayanıqlı edə bilər. Eyni zamanda, ortaq layihələr vasitəsilə istehsal olunan məhsulların beynəlxalq bazarlara çıxarılması region ölkələrinin rəqabət imkanlarını artırar. Belə yanaşma iqtisadi əlaqələrə uzunmüddətli məzmun qazandırmaqla yanaşı, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və əhalinin rifahının yüksəlməsinə də xidmət edər.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin əməkdaşlığında nəqliyyat sahəsi xüsusi strateji məna daşıyır. Qlobal ticarətin istiqamətlərinin dəyişdiyi, təchizat zəncirlərinin etibarlılığının ön plana çıxdığı bir dövrdə alternativ marşrutların mövcudluğu mühüm üstünlükdür. Azərbaycanın inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir. Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımalar isə iki region arasında iqtisadi əlaqələrin daha səmərəli təşkilinə şərait yaradır.
Bu baxımdan Orta Dəhlizin əhəmiyyəti ayrıca qeyd olunmalıdır. Marşrutun inkişafı Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin beynəlxalq nəqliyyat sistemində rolunu gücləndirməklə yanaşı, onların iqtisadi maraqlarını da bir-birinə yaxınlaşdırır. Bunun üçün infrastrukturun təkmilləşdirilməsi ilə yanaşı, gömrük və sərhəd prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal sistemlərin tətbiqi və nəqliyyat xidmətlərinin əlaqələndirilməsi vacibdir. Daşımaların sürətinin və etibarlılığının artırılması regionun beynəlxalq yük axınları üçün daha cəlbedici olmasına kömək edə bilər.
Nəqliyyat əməkdaşlığının başqa bir mühüm tərəfi region ölkələrinin iqtisadi inkişafına verdiyi töhfədir. Tranzit imkanlarının genişlənməsi logistika, anbar təsərrüfatı, xidmət və ticarət sahələrində yeni fəaliyyət istiqamətləri yaradır. Bu prosesin nəticələri yalnız iri infrastruktur layihələri ilə məhdudlaşmır, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafına da şərait yaradır. Beləliklə, regional bağlantıların gücləndirilməsi iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə təsir edən genişmiqyaslı inkişaf amilinə çevrilir.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq da Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin ortaq maraqlarını birləşdirən istiqamətlərdəndir. Xəzər hövzəsinin enerji potensialı və Azərbaycanın beynəlxalq enerji marşrutlarındakı mövqeyi bu əlaqələrin inkişafı üçün əlverişli şərait yaradır. Ənənəvi enerji resurslarının daşınması ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi gələcək üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Günəş və külək enerjisindən istifadə, elektrik enerjisinin ötürülməsi və enerji infrastrukturunun əlaqələndirilməsi regionun imkanlarını daha səmərəli reallaşdırmağa kömək edə bilər.
Dünyada rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi bir vaxtda Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında rəqəmsal əməkdaşlığın genişləndirilməsi də strateji əhəmiyyət kəsb edir. Xəzər dənizi üzərindən rəqəmsal bağlantıların inkişafı məlumat mübadiləsinin sürətlənməsinə, elektron xidmətlərin genişlənməsinə və biznes münasibətlərinin asanlaşmasına imkan yaradır. Bu sahədə əməkdaşlıq nəqliyyat və enerji layihələrini tamamlayaraq regionun müasir iqtisadi sistemə inteqrasiyasını gücləndirə bilər.
Prezident İlham Əliyevin çıxışının diqqətəlayiq məqamlarından biri də əməkdaşlığın humanitar tərəfidir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən tarixi və mədəni yaxınlıq siyasi münasibətlərin möhkəm ictimai əsasını təşkil edir. Qardaş ölkələrin Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və quruculuq işlərinə verdikləri töhfələr bu bağlılığın əməli ifadəsidir. Füzuli və Ağdam şəhərlərində təhsil və mədəniyyət sahələrində həyata keçirilən layihələr xalqlarımız arasında dostluğun gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.
Humanitar əməkdaşlığın əhəmiyyəti onun uzunmüddətli nəticələrində özünü göstərir. Təhsil müəssisələri, mədəniyyət obyektləri və birgə sosial təşəbbüslər insanların həyatına birbaşa təsir edir. Bu layihələr qarşılıqlı etimadı gücləndirir, xalqlar arasında əlaqələri dərinləşdirir və dövlətlərarası münasibətlərin yalnız siyasi maraqlara deyil, ortaq mənəvi dəyərlərə də söykəndiyini göstərir.
Bütün bu istiqamətlərin uğurlu inkişafı regional sabitliyin qorunması ilə sıx bağlıdır. Siyasi sabitlik və qarşılıqlı etimad investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması, iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi üçün zəruri şərtlərdir. Dövlətlər arasında dialoqun davam etdirilməsi və ortaq maraqların uzlaşdırılması mövcud imkanlardan daha səmərəli istifadə etməyə şərait yaradır. Buna görə də regional əməkdaşlıq yalnız iqtisadi qazanc vasitəsi deyil, eyni zamanda təhlükəsizliyin və uzunmüddətli inkişafın möhkəmləndirilməsi mexanizmidir.
Türkmənbaşı görüşü Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin qarşısında dayanan imkanları və ortaq vəzifələri bir daha gündəmə gətirdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışı bu münasibətlərin inkişafında praktiki əməkdaşlığın, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinin və regional bağlantıların gücləndirilməsinin əhəmiyyətini ön plana çıxardı. İndi əsas məsələ mövcud siyasi iradəni konkret nəticələrə çevirmək, razılaşdırılmış istiqamətlər üzrə birgə fəaliyyət göstərmək və tərəfdaşlığın faydasını daha geniş sahələrə yaymaqdır.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlıq ortaq maraqların və qarşılıqlı imkanların birləşdirilməsi baxımından mühüm perspektivlərə malikdir. Bu əlaqələrin inkişafı ölkəmizin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmlənməsinə, regional iqtisadiyyatların qarşılıqlı əlaqəsinin artmasına və yeni inkişaf imkanlarının yaranmasına xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin VIII Məşvərət görüşündəki çıxışı da əməkdaşlığın gələcək istiqamətlərinə dair mühüm mesajları ilə seçilir. Qarşılıqlı etimad, iqtisadi məqsədəuyğunluq və ortaq məsuliyyət prinsipləri əsasında qurulan tərəfdaşlıq Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərinin gələcək inkişafında mühüm rol oynaya bilər.

Firudin Hacıyev
Füzuli, Zobucuq-4,5 ərazi partiya təşkilatının sədri