Azərbaycan-Türkmənistan münasibətləri: ortaq köklərdən strateji tərəfdaşlığa - ŞƏRH

Azərbaycan və Türkmənistan arasında əlaqələr ortaq tarixi köklər, dil, din və mədəniyyət üzərində qurularaq hazırda strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir.
1992-ci ildə qurulmuş diplomatik əlaqələr son illərdə həyata keçirilən ali səviyyəli qarşılıqlı səfərlər, imzalanan strateji sənədlər və irimiqyaslı iqtisadi layihələr sayəsində keyfiyyətcə yeni və daha dinamik bir inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur.
Siyasi müstəvidə Bakı və Aşqabad arasında mövcud olan yüksək etimad regional təhlükəsizliyin təmin olunmasında əsas amillərdən biridir. Dövlət başçıları səviyyəsində həyata keçirilən intensiv təmaslar və aparılan danışıqlar iki ölkə arasındakı bağları daha da dərinləşdirir. Xüsusilə son dövrlərdə imzalanan sazişlər energetika, nəqliyyat, gömrük və diplomatiya sahələrində yeni əməkdaşlıq üfüqləri açmışdır. Azərbaycan və Türkmənistan həmçinin Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və MDB kimi beynəlxalq platformalarda bir-birinin mövqeyini fəal şəkildə dəstəkləyir.
İki ölkə arasında enerji sahəsindəki tərəfdaşlıq regional və qlobal enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfələr verir. Uzun illər müzakirə mövzusu olan Xəzər dənizindəki karbohidrogen yatağı ilə bağlı məsələ "Dostluq" yatağının birgə kəşfiyyatı və istismarı haqqında imzalanan memorandumla tamamilə həll olunmuşdur. Bununla yanaşı, Azərbaycan, Türkmənistan və İran arasında reallaşdırılan qaz mübadiləsi mexanizmi Türkmənistan qazının regional bazarlara çıxarılmasına imkan yaradır. Türkmənistanın neft və qaz resurslarının Azərbaycan infrastrukturu vasitəsilə qərb istiqamətinə nəqli hər iki dövlətin iqtisadi qüdrətini artırır.
Nəqliyyat və logistika sahəsi iki ölkə münasibətlərinin ən sürətlə inkişaf edən istiqamətlərindən biridir. Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin ("Orta Dəhliz") mühüm həlqələri olan Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı ilə Türkmənbaşı Beynəlxalq Dəniz Limanı arasında bərə və multimodal daşımalar fəal şəkildə həyata keçirilir. Bu infrastruktur sayəsində iki ölkə arasında tranzit yüklərin həcmi hər il kəskin artım nümayiş etdirir. Gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və limanlar arasında rəqəmsal məlumat mübadiləsinin tətbiqi transsərhəd daşımaların səmərəliliyini daha da yüksəldir.
İqtisadi-ticari əlaqələr təkcə xammal ticarəti ilə məhdudlaşmır, həm də qeyri-neft sənayesini əhatə edir. Türkmənistandan Azərbaycana əsasən neft-kimya məhsulları, təbii qaz, reaktiv yanacaq və mineral gübrələr idxal edildiyi halda, Azərbaycandan qonşu ölkəyə emal olunmuş kənd təsərrüfatı malları, ağ şəkər, pambıq lifi və sənaye təyinatlı qara metal konstruksiyalar ixrac olunur. Hazırda hökumətlərarası komissiyanın əsas hədəfi ticarət dövriyyəsinin həcmini daha da artırmaqdır.
Münasibətlərin mənəvi və humanitar tərəfi də xüsusi rəmzi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş Füzuli şəhərində Türkmənistan tərəfindən tikilən böyük məscid kompleksi iki xalqın tarixi, dini və mədəni birliyinin ən bariz nümunəsidir. Elm, təhsil, mədəniyyət günləri və türk dünyası çərçivəsində həyata keçirilən ortaq humanitar layihələr xalqların bir-birinə daha da yaxınlaşmasını təmin edir. Sonda qeyd etmək olar ki, Azərbaycan-Türkmənistan münasibətləri qardaşlıq və qarşılıqlı maraqlar zəminində gələcəyə doğru etibarlı şəkildə addımlayır.

Samirə Zeynalova
YAP Tərtər rayon təşkilatının mühasibi