Azərbaycanda milli-mənəvi dəyərlərə dövlət qayğısı və dünyəvi təhsil sisteminin hüquqi harmoniyası - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikası, çoxəsrlik tolerantlıq ənənələrinə, multikultural dəyərlərə və dünyəvilik prinsiplərinə sadiq qalan müasir, hüquqi bir dövlət olaraq, vətəndaşların vicdan azadlığının təmin edilməsi ilə cəmiyyətin mütərəqqi inkişafı arasında mükəmməl bir harmoniya yaratmışdır. Ölkəmizdə din-dövlət münasibətlərinin sağlam əsaslar üzərində qurulması, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və zəngin tarixi-mədəni irsin gələcək nəsillərə ötürülməsi dövlət siyasətininin prioritet istiqamətlərindən birini təşkil edir. Xüsusilə 2020–2026-cı illəri əhatə edən dövr ölkəmizdə islam dininə, tarixi-memarlıq abidələrinə və dini icmalara dövlət qayğısı xəttinin keyfiyyətcə yeni, daha genişmiqyaslı bir mərhələyə qədəm qoyması ilə xarakterizə olunur. Bu strateji yanaşma təkcə mövcud dini infrastrukturun yenilənməsini deyil, həm də otuz ilə yaxın davam edən işğal dövründə vandallığa məruz qalmış qədim torpaqlarımızda mədəni yaddaşımızın yenidən dirçəldilməsini ehtiva edir. Hazırda Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərən 2389 məscid vətəndaşlarımızın xidmətindədir və bu müqəddəs ocaqlar eyni vaxtda 600 min nəfərə yaxın şəxsin ibadət edə biləcəyi müasir, təhlükəsiz və geniş infrastruktur imkanlarına malikdir.
Dövlət dəstəyi və Heydər Əliyev Fondunun xətti ilə ölkənin müxtəlif bölgələrində fəaliyyət göstərən onlarla məsciddə əsaslı təmir, bərpa və yenidənqurma işləri uğurla başa çatdırılmışdır. İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsindəki "Bədöyün" məscidi, Bakının Suraxanı rayonundakı "Fatimeyi-Zəhra" məscidi, Şəki şəhərindəki "Xan" məscidi, Şamaxı rayonundakı "Pirsaat Baba" və "Pir Ömər Sultan" ziyarətgah-məscid kompleksləri, eləcə də Naxçıvan şəhərindəki "Heydər" məscid kompleksi dövlətin bu sahəyə verdiyi yüksək qiymətin əyani sübutudur. Həmçinin paytaxtın Nərimanov rayonundakı "Cümə", Xətai rayonundakı Əhmədli qəsəbə məscidi və Nizami rayonunun Keşlə qəsəbəsindəki "Şah Abbas" məscidi qədim memarlıq üslubu qorunmaqla tamamilə yenidən qurulmuşdur. Bununla yanaşı, Bakının Mərdəkan qəsəbəsindəki "Pir Həsən" ziyarətgahının bərpası üçün 550 min manat, Əmircan qəsəbəsindəki "İmam məscidi" üçün 600 min manat, Gəncə şəhərində yerləşən tarixi "Cümə" məscidinin genişmiqyaslı bərpası məqsədilə isə 1,6 milyon manat vəsait ayrılaraq tarixi ədalət bərpa edilmişdir. Bu bərpa dalğası işğaldan azad edilmiş Şuşa, Ağdam, Zəngilan, Cəbrayıl, Füzuli və Laçın rayonlarında daha möhtəşəm bir vüsət almışdır. Şuşadakı Yuxarı Gövhər Ağa, Aşağı Gövhər Ağa, Saatlı və Məmayi məscidləri, Ağdam və Zəngilan şəhər məscidləri milli kimliyimizin simvolu kimi yenidən ucalmış, bu ərazilərdə yeni dini binaların inşası tarixi yaddaşın qorunması siyasətinin sarsılmazlığını nümayiş etdirmişdir.
Hüquqi və maddi müstəvidə dini konfessiyalara göstərilən dəstək də ildən-ilə artmaqdadır. Hazırda ölkədə rəsmi təyinat almış 1479 din xadimi fəaliyyət göstərir və Mənəvi Dəyərlərin Təbliği Fondu tərəfindən onlara müntəzəm maddi dəstək təmin olunur. Dövlətin din sahəsinə ayırdığı illik vəsaitin həcmi 30 milyon manatdan artıq təşkil edir. Azərbaycan təkcə islam irsinə deyil, ölkədə yaşayan bütün xalqların inancına eyni sarsılmaz tolerantlıqla yanaşır; təsadüfi deyil ki, qeyri-islam konfessiyalarına dövlət büdcəsindən ayrılan illik maliyyə yardımı 6,3 milyon manata çatdırılmışdır. Ölkədə qeydiyyatdan keçən dini icmaların sayı 994-ə yüksəlmişdir ki, onlardan 38-i qeyri-islam təmayüllüdür. Eyni zamanda, xurafatdan uzaq, elmi dünyagörüşünə malik kadr potensialının yetişdirilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərən Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunda 318 tələbə və doktorant tamamilə ödənişsiz, yüksək dövlət təminatı ilə ali dünyəvi-dini təhsil almaqdadır.
Dövlətin din sahəsinə göstərdiyi bu ali ehtiram, onun Konstitusiya ilə təsbit olunmuş dünyəvilik xarakterini zəiflətmir, əksinə, cəmiyyətdə hüquqi bərabərliyi və sosial harmoniyanı daha da möhkəmləndirir. Dövlətin dünyəvi strukturunun ən mühüm və vizual təzahürlərindən biri isə müasir təhsil sistemində tətbiq olunan vahid məktəb geyimi (forma) məsələsidir. "Təhsil haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa və Nazirlər Kabinetinin müvafiq fərman və qərarlarına əsasən, ölkəmizdə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsil qəti şəkildə dünyəvi xarakter daşıyır. Məktəblərdə vahid geyim formasının tətbiq edilməsi, cəmiyyətdə sosial bərabərliyin, inklüzivliyin və uşaqların psixoloji sağlamlığının qorunması baxımından strateji əhəmiyyətə malikdir. Müasir məktəbli forması şagirdlər arasında maddi imkan, regional mənsubiyyət və ya fərqli dini baxışlar səbəbindən yarana biləcək hər hansı qütbləşmənin, diskriminasiyanın və vizual fərqliliyin qarşısını qətiyyətlə alır. Elm və təhsil ocaqları fərdlərin dini və ya sosial statusu ilə deyil, yalnız bilik, dünyəvi dünyagörüşü və intellektual göstəriciləri ilə fərqləndiyi bərabərhüquqlu məkanlara çevrilir.
Bu baxımdan, dövlətin ibadət yerlərində vicdan azadlığı və dini ayinlərin icrası üçün yaratdığı geniş, sərbəst şərait ilə dünyəvi təhsil müəssisələrində tətbiq etdiyi vahid geyim standartları əslində eyni bir böyük fəlsəfənin iki ayrılmaz tərkib hissəsidir. Azərbaycan dövləti hər bir vətəndaşın dini inancına, vicdan azadlığına və mənəvi ehtiyaclarına sonsuz hörmətlə yanaşır, ibadətgahları dövlət büdcəsi hesabına bərpa edir, lakin ictimai sahədə, dövlət institutlarında və gələcək nəslin formalaşdığı elm məbədlərində qanunun aliliyi, dünyəvilik prinsiplərini və vahid standartları qətiyyətlə qoruyur. İbadət evlərində dini geyim və ayinlərin sərbəstliyi nə qədər təbii və qanunidirsə, dünyəvi məktəblərdə də vahid geyim qaydalarına riayət olunması qanunvericiliyin fundamental tələbidir. Bu balanslaşdırılmış harmoniya, Azərbaycanda həyata keçirilən daxili siyasətin həm milli-mənəvi köklərə dərindən bağlı olduğunu, həm də gələcəyə yönəlmiş modern, hüquqi və bərabərhüquqlu bir cəmiyyət modelini uğurla inkişaf etdirdiyini nümayiş etdirir.

Yalçın Bayramzadə
YAP Sədərək rayon təşkilatının fəal üzvü