Füzuli – zəfərin, dövlət iradəsinin və Böyük Qayıdışın rəmzi

Azərbaycan tarixində elə günlər var ki, onların mənası təqvimdəki bir tarixlə məhdudlaşmır. Bu günlər xalqın yaddaşında azadlıq, milli birlik, tarixi ədalət və dövlətçilik iradəsinin ifadəsi kimi yaşayır. Oktyabrın 17-si – Füzuli şəhərinin işğaldan azad edildiyi gün də məhz belə əlamətdar tarixlərdəndir. 2020-ci il oktyabrın 17-də Füzuli şəhərinin azad edilməsi Azərbaycanın Vətən müharibəsində əldə etdiyi mühüm hərbi nailiyyətlərdən biri olmaqla yanaşı, uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş insanların qayıdış ümidlərini gücləndirdi. Bu hadisə Füzulinin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu: işğalın ağır nəticələrinin aradan qaldırılması, şəhərin yenidən qurulması, sosial infrastrukturun yaradılması və insanların öz doğma torpaqlarında təhlükəsiz həyatının bərpası mərhələsini.
Bu gün Füzulinin adı həm müharibə tariximiz, həm də müasir quruculuq prosesləri ilə bağlıdır. Şəhərin azad olunması ilə başlanan yol indi yaşayış evlərinin, məktəblərin, yolların, hava limanının, sosial obyektlərin və yeni iqtisadi imkanların yaradılması ilə davam edir. Füzuli keçmişin ağrılı xatirələrini yaşatmaqla yanaşı, Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş inkişaf gündəliyinin də mühüm hissəsinə çevrilir.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın müasir tarixində mühüm dönüş mərhələsi oldu. Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatları nəticəsində işğal altında olan ərazilərin azad edilməsi istiqamətində irəlilədi. Füzuli istiqaməti hərbi baxımdan mürəkkəb ərazilərdən biri idi. Uzun illər ərzində qurulmuş müdafiə mövqelərinin yarılması ciddi hazırlıq, hərbi peşəkarlıq və şəxsi heyətin böyük fədakarlığını tələb edirdi. Döyüşlərdə Azərbaycan hərbçilərinin göstərdiyi şücaət Füzulinin azad olunması ilə nəticələndi.
2020-ci il oktyabrın 17-də Azərbaycan Ordusu Füzuli şəhərini və bir sıra yaşayış məntəqələrini işğaldan azad etdi. Bu hadisə müharibənin gedişində mühüm mərhələ oldu və digər istiqamətlərdə əməliyyatların davam etdirilməsi üçün əhəmiyyət daşıdı. Füzulinin azadlığı şəhidlərimizin canı, qazilərimizin sağlamlığı və hərbçilərimizin fədakarlığı hesabına əldə edildi. Buna görə də bu tarixin qeyd olunması yalnız hərbi nailiyyətləri xatırlamaq deyil, Vətən uğrunda həyatını itirmiş insanların xatirəsinə ehtiram göstərmək, qazilərin xidmətlərini tanımaq və müharibənin insan həyatında qoyduğu izləri unutmamaq deməkdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2020-ci il noyabrın 26-da imzaladığı qanunla “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı təsis edildi. Bu medal Füzulinin azadlığı uğrunda döyüşlərdə iştirak etmiş hərbi qulluqçuların xidmətlərinin tanınmasına yönəlib. Füzulinin azad edilməsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda mühüm addım idi. Bu hadisə doğma torpaqların azad olunmasının xalqın yaddaşında hansı mənəvi məna daşıdığını, dövlətin təhlükəsizliyinin və suverenliyinin qorunmasının nə qədər böyük məsuliyyət tələb etdiyini bir daha göstərdi.
PREZİDENT İLHAM ƏLİYEVİN FÜZULİYƏ SƏFƏRLƏRİ: AZADLIQDAN QURUCULUĞA APARAN YOL
Füzulinin azad edilməsindən sonra Prezident İlham Əliyevin bu rayona səfərləri şəhərin və ətraf yaşayış məntəqələrinin bərpası, infrastrukturun qurulması, sosial obyektlərin yaradılması və gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm mərhələlər təşkil edib.
1. 16 noyabr 2020 – azad edilmiş Füzuliyə səfər və dövlət bayrağının ucaldılması
2. 14 iyun 2021 – hava limanı və enerji infrastrukturu
3. 15 iyun 2021 – Zəfər yolu, su infrastrukturu və Şuşaya nəqliyyat bağlantısı
4. 29–30 avqust 2021 – Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının tikintisinin gedişi
5. 17 oktyabr 2021 – Füzulinin gələcək şəhər və yaşayış məntəqəsi kimi qurulması
6. 26 oktyabr 2021 – Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının açılışı
7. 10 may 2022 – təhsil və səhiyyə infrastrukturunun təməlinin qoyulması
8. 26 may 2022 – regional yol və enerji bağlantıları
9. 27 sentyabr 2022 – Anım Günü və Qaraxanbəyli kəndi
10. 23 avqust 2023 – Füzulidə təhsil və yaşayış layihələri
11. 12 mart 2024 – Qazaxıstanla əməkdaşlıq və uşaq yaradıcılığı mərkəzi
12. 17 may 2024 – Belarusla əməkdaşlıq çərçivəsində Füzuli
13. 10 may 2025 – Füzulinin bərpasının beynəlxalq səviyyədə nümayişi
14. 17–18 iyul 2025 – Füzulinin Baş planı və şəhərsalma prosesi
15. 14 sentyabr 2025 – Qaraxanbəyli kəndinin təməli
16. 17 sentyabr 2025 – Qaraxanbəyli kəndi və ətraf ərazilər
17. 23 iyun 2026 – Türkmənistan Prezidenti ilə Füzuliyə səfər
Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının tikintisi və istifadəyə verilməsi şəhərin müasir tarixində mühüm hadisələrdən biridir. Hava limanı azad edilmiş ərazilərdə nəqliyyat infrastrukturunun qurulması, beynəlxalq səfərlərin təşkili və bölgənin iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. 2021-ci il oktyabrın 26-da Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin iştirakı ilə hava limanının açılış mərasimi keçirildi. Qısa müddətdə tikilən bu infrastruktur obyekti Füzulinin bərpası prosesinin mühüm simvollarından birinə çevrildi.
Hava limanının əhəmiyyəti yalnız sərnişinlərin daşınması ilə məhdudlaşmır. O, bölgəyə gələn investorlar, mütəxəssislər, beynəlxalq nümayəndə heyətləri və turistlər üçün əlavə imkanlar yaradır. Həmçinin Füzulinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzur ərazilərinin ümumi nəqliyyat şəbəkəsindəki rolunu gücləndirir. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasının yalnız daxili deyil, beynəlxalq əlaqələr baxımından da planlaşdırıldığını göstərən mühüm infrastruktur nümunəsidir.
Şəhərin bərpası yalnız dağıdılmış binaların yerində yeni tikililərin inşa edilməsi demək deyil. Müasir Füzulinin yaradılması üçün yaşayış sahələri, yollar, elektrik və su təchizatı, təhsil müəssisələri, səhiyyə obyektləri, parklar və ictimai məkanlar vahid plan əsasında qurulmalıdır. Füzulinin Baş planı bu baxımdan şəhərin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən əsas sənədlərdən biridir. Planlaşdırmanın məqsədi sakinlərin gündəlik ehtiyaclarını qarşılamaqla yanaşı, şəhərin iqtisadi fəallığını artırmaq, yaşıllıq sahələrini qorumaq və rahat yaşayış mühiti yaratmaqdır.
2022-ci ildə Füzuli Rayon Mərkəzi Xəstəxanasının və Peşə Liseyinin təməlinin qoyulması sosial infrastrukturun inkişafı baxımından mühüm addımlar oldu. 2023-cü ildə Mirzə Uluqbəy adına tam orta məktəbin açılışı isə təhsilin şəhərin yenidən qurulmasında əsas istiqamətlərdən biri olduğunu nümayiş etdirdi. Füzulinin gələcəyi üçün məktəb, xəstəxana və yaşayış evləri qədər iş yerlərinin yaradılması da vacibdir. Dayanıqlı inkişaf yalnız tikilmiş obyektlərin sayı ilə deyil, insanların həmin şəhərdə yaşamaq, işləmək, təhsil almaq və ailə qurmaq imkanları ilə ölçülür. Buna görə də şəhərin quruculuq mərhələsində yerli iqtisadiyyatın inkişafı, kiçik və orta sahibkarlıq, kənd təsərrüfatı, xidmət sektoru və peşə hazırlığı imkanlarının genişləndirilməsi mühüm rol oynayır.
Füzulinin bərpası Böyük Qayıdış proqramının mühüm istiqamətlərindən biridir. Məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıtması uzun illər davam edən ayrılığın aradan qaldırılması ilə yanaşı, yeni sosial həyatın qurulmasını da tələb edir. Qayıdış prosesinin uğuru insanların təhlükəsiz yaşayış evləri ilə təmin olunması, məktəb və səhiyyə xidmətlərinə çıxışı, məşğulluq imkanları və gündəlik həyat üçün zəruri infrastrukturun mövcudluğu ilə bağlıdır. Bu səbəbdən yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması kompleks yanaşma tələb edir.

Bayram Xudayarov
Elm və Təhsil Nazirliyi Fizika İnstitutunun əməkdaşı,
“Heydər Əliyev məktəbinin davamçıları” Facebook qrupunun təsisçisi və rəhbəri,
Yeni Azərbaycan Partiyasının fəal üzvü