Tarixi yaddaşını yaşadan Füzuli gələcəyə inamla addımlayır

Doğma yurda qayıdışın mənası insanın illərlə ayrı düşdüyü torpağa yenidən ayaq basmasından daha genişdir. Bu qayıdış ailə xatirələrinin, nəsillər arasında bağlılığın, yarımçıq qalmış həyat hekayələrinin davamıdır. Füzuli şəhərinin 2020-ci il oktyabrın 17-də işğaldan azad edilməsi xalqımıza məhz belə bir imkan qazandırdı. Azərbaycan öz tarixi torpağında yaşamaq və yaratmaq haqqını döyüş meydanında təmin etdi. Bu gün Füzulinin dirçəlişi həmin haqqın həyata keçirilməsi, uzun ayrılıqdan sonra yurdla insan arasındakı bağların yenidən möhkəmlənməsi deməkdir.
Füzuli Azərbaycanın zəngin tarixi-mədəni irsə malik bölgələrindən biridir. Burada əsrlər ərzində formalaşmış yaşayış ənənələri, tarixi-dini abidələr, qədim yurd yerləri xalqımızın bu torpaqlardakı həyatının izlərini daşıyır. Hər bir abidə öz dövrünün memarlıq düşüncəsi, insanların dünyagörüşü və mənəvi dəyərləri haqqında məlumat verir. Tarixi tikililərlə yanaşı, kənd və məhəllə adları, ziyarət yerləri, ailə yaddaşında qorunan xatirələr də bölgənin mədəni kimliyini tamamlayır. Füzulinin keçmişini yaşatmaq bütün bu irsə bütöv münasibət tələb edir.
İşğal bu tarixi davamlılığa ağır zərbə vurdu. İnsanlar doğma evlərindən didərgin düşdülər, yaşayış məntəqələri dağıdıldı, yurd yerləri ilə gündəlik əlaqə kəsildi. Tarixi-mədəni mühitin dağılması ilə bərabər, nəsillərin eyni məkanda yaşamaq ənənəsi də pozuldu. Öz uşaqlığını Füzulidə keçirmiş insanlar övladlarına doğma evlərini, məktəblərini, küçələrini yalnız xatirələr vasitəsilə tanıda bilirdilər. Buna görə işğalın vurduğu zərərin mənəvi miqyası bir neçə nəslin həyatında özünü göstərdi.
Lakin yurd yaddaşı qorundu. Məcburi köçkünlük illərində ailələrdə danışılan söhbətlər, saxlanılan fotoşəkillər, doğma kəndin və şəhərin adını yaşadan xatirələr Füzuli ilə bağlılığı davam etdirdi. Valideynlərin həsrəti övladların Vətən duyğusunun bir hissəsinə çevrildi. Füzulini heç vaxt görməmiş gənclər də onu öz doğma ünvanları kimi qəbul etdilər. Bu mənəvi bağlılıq xalqımızın qayıdış iradəsinin əsas dayaqlarından biri oldu. İnsanlar illər keçsə də, öz yurdlarına dönəcəklərinə inamlarını itirmədilər.
Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusunun qazandığı Qələbə həmin inamı gerçəkliyə çevirdi. Füzulinin azad edilməsi doğma torpağın taleyi üzərində xalqımızın sahiblik hüququnu bərpa etdi. Bundan sonra qarşıda dağıdılmış şəhəri yenidən qurmaq, insanların təhlükəsiz və rahat yaşamasını təmin etmək, tarixi-mədəni mühitə vurulan zərərin nəticələrini aradan qaldırmaq vəzifəsi dayanırdı. Beləliklə, hərbi Zəfərlə açılan yol geniş quruculuq və qayıdış mərhələsinə keçdi.
Füzulinin yenidən qurulmasında müasir yaşayış ehtiyaclarının nəzərə alınması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeni şəhər insanların rahat hərəkət edə, təhsil ala, işləyə və istirahət edə biləcəyi məkan kimi formalaşmalıdır. Eyni zamanda, bu inkişaf doğma yurdun tarixi kimliyinə həssas münasibətlə tamamlanmalıdır. Çünki insanın şəhərlə bağlılığı onun evinin divarları ilə məhdudlaşmır. Ailəsinin keçmişi, tanış yer adları, torpağın mədəni irsi və həmin məkan haqqında bildikləri də bu bağlılığı yaradır.
Tarixi-dini abidələrə münasibət bu baxımdan mühüm yer tutur. Abidənin qorunması onun tarixinin öyrənilməsini, memarlıq xüsusiyyətlərinin sənədləşdirilməsini və haqqında düzgün məlumatın gələcək nəsillərə çatdırılmasını tələb edir. Tarixi irslə tanış olan gənc öz bölgəsini daha dərindən tanıyır, onun qorunmasına şəxsi məsuliyyətlə yanaşır. Buna görə Füzulinin irsinin tədqiqi və təbliği şəhərin gələcək ictimai-mədəni həyatının mühüm istiqamətlərindən biri olmalıdır.
Yurd yaddaşının bərpasında sakinlərin özlərinin də əvəzsiz rolu var. Yaşlı nəslin xatirələri şəhərin və kəndlərin keçmiş həyatını öyrənmək üçün qiymətli mənbədir. Hansı məhəllədə hansı sənət yaşadılırdı, insanlar harada toplaşırdı, bayramlar necə keçirilirdi, yerli adətlər nədən ibarət idi — bu sualların cavabları Füzulinin canlı tarixini yaradır. Ailə arxivlərinin, köhnə fotoşəkillərin və şifahi xatirələrin toplanması gələcək nəsillərin öz yurdlarını daha dolğun tanımasına kömək edə bilər. Belə bir yanaşma sakinləri mədəni yaddaşın qorunmasının fəal iştirakçısına çevirər.
2023-cü ilin avqustunda ilk sakinlərin Füzuli şəhərinə qayıtması ilə bu yaddaş yenidən doğma məkanında yaşamağa başladı. Uzun ayrılıqdan sonra öz şəhərinə dönən insan üçün yeni ev həm də gələcək həyatının başlanğıcıdır. Bir zamanlar Füzulidən uşaq yaşlarında ayrılanların bu gün öz övladları ilə geri qayıtması nəsillər arasındakı bağların davamını göstərir. Doğma yurdda yenidən qurulan ailə həyatı şəhərə gündəlik ünsiyyəti, qonşuluq münasibətlərini və ictimai fəallığı qaytarır.
Bu prosesdə təhsil və mədəniyyət müəssisələri xüsusi rol oynayır. Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəbin və Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzinin fəaliyyətə başlaması uşaqların doğma şəhərdə inkişafı üçün imkanlar açır. Yeni nəsil burada həm müasir biliklərə yiyələnir, həm də öz yurdunun gələcək həyatının iştirakçısına çevrilir. Məktəbdə, yaradıcılıq məşğələlərində və ictimai tədbirlərdə formalaşan münasibətlər şəhərin yeni mənəvi mühitini yaradır.
Füzulinin tarixi yaddaşında onun azadlığı uğrunda canından keçmiş qəhrəmanlarımızın xüsusi yeri var. Bu torpaqda qurulan həyatın hansı fədakarlıq hesabına mümkün olduğu daim xatırlanmalıdır. Şəhidlərin döyüş yollarının öyrənilməsi, qazilərin və müharibə iştirakçılarının xatirələrinin dinlənilməsi gənclərə azadlığın dəyərini daha dərindən anlamağa kömək edir. Yurdun qədim tarixi ilə onun azadlıq salnaməsi birlikdə yaşadıldıqda milli yaddaş daha dolğun olur.
17 Oktyabr – Füzuli şəhəri günü keçmişlə gələcəyin bu bağlılığını ifadə edir. Həmin tarixdə xalqımız öz qəhrəmanlarını ehtiramla xatırlayır, azad şəhərinin inkişafına qürurla baxır. Füzulinin dirçəlişi göstərir ki, qorunan yurd sevgisi böyük qayıdışın mənəvi gücünə çevrilə bilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən quruculuq işləri bu sevgiyə doğma torpaqda yaşamaq və yaratmaq imkanı qazandırır.
Füzulinin gələcəyi burada böyüyən uşaqların biliklərində, sakinlərin əməyində və öz şəhərinə sahib çıxmaq məsuliyyətində formalaşır. Tarixini tanıyan, qəhrəmanlarını unutmayan və mədəni irsini qoruyan nəsillər bu gələcəyi daha möhkəm təməllər üzərində quracaqlar. Azad Füzuli öz yaddaşını yaşadaraq Azərbaycanın inkişafında yeni səhifələr açır.

Aqşin Hüseynli,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədri
Neftçala rayon Uşaq-Gənclər İdman-Şahmat məktəbinin direktoru