Konstitusiya – müstəqil dövlətçiliyimizin hüquqi təməli və gələcək inkişafımızın təminatı - ŞƏRH

1995-ci il noyabrın 12-də Azərbaycan xalqı öz dövlətçilik tarixində mühüm əhəmiyyət daşıyan qərar qəbul etdi. Həmin gün keçirilən ümumxalq referendumu ilə müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk milli Konstitusiyası təsdiqləndi. Bu hadisə ölkəmizin siyasi və hüquqi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcını qoymaqla yanaşı, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi, dövlət idarəçilik sisteminin formalaşdırılması və demokratik cəmiyyət quruculuğu istiqamətində atılan ən mühüm addımlardan biri oldu. Bu il Əsas Qanunumuzun qəbul edilməsindən 31 il ötür. Ötən dövrün təcrübəsi göstərir ki, Konstitusiya Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafının, milli maraqlarının qorunmasının və hüquqi münasibətlər sisteminin formalaşmasının əsas təminatlarından biridir.
Konstitusiyanın hazırlanması və qəbul edilməsi mürəkkəb ictimai-siyasi proseslərdən keçmiş müstəqil Azərbaycanın qarşısında dayanan ən vacib vəzifələrdən idi. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpasından sonra yeni hüquqi sistemin yaradılması zərurəti meydana çıxmışdı. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə hökm sürən siyasi qarşıdurmalar, hakimiyyət böhranı, iqtisadi tənəzzül və idarəetmədəki ciddi problemlər bu istiqamətdə ardıcıl addımlar atmağa imkan vermirdi. Dövlət institutlarının zəifliyi, qanunun aliliyinin təmin edilməməsi və ictimai-siyasi sabitliyin pozulması müstəqilliyin özünü belə təhlükə altında qoymuşdu.
Belə bir çətin şəraitdə xalqın tələbi ilə 1993-cü ildə siyasi hakimiyyətə qayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycanın qarşısında duran taleyüklü problemlərin həllinə başladı. Onun qətiyyətli siyasəti nəticəsində ölkədə vətəndaş qarşıdurmasının və xaosun qarşısı alındı, dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi, qanunçuluğun bərpası və ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirildi. Məhz yaradılmış bu sabitlik müstəqil dövlətin hüquqi əsaslarının hazırlanmasına və yeni Konstitusiyanın qəbuluna real imkan yaratdı.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış və 1995-ci il noyabrın 12-də referendum yolu ilə qəbul edilmiş Konstitusiya Azərbaycan dövlətçiliyinin yeni inkişaf modelini müəyyənləşdirdi. Sənədin hazırlanması zamanı xalqımızın tarixi dövlətçilik təcrübəsi, milli-mənəvi dəyərləri, müasir hüquq sisteminin prinsipləri və beynəlxalq hüququn ümumtanınmış normaları əsas götürüldü. Beləliklə, Azərbaycan demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət quruculuğunun başlıca istiqamətlərini özündə birləşdirən fundamental hüquqi sənədə sahib oldu.
Konstitusiyanın əhəmiyyəti yalnız dövlətin idarəçilik mexanizmlərini müəyyənləşdirməsi ilə məhdudlaşmır. O, eyni zamanda, dövlətlə vətəndaş arasında münasibətlərin hüquqi çərçivəsini formalaşdırır, insanın cəmiyyətdəki yerini, hüquq və vəzifələrini müəyyən edir. Əsas Qanunumuzda insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının ali dəyər kimi təsbit olunması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir. Hər kəsin qanun qarşısında bərabərliyi, mülkiyyət hüququ, söz və fikir azadlığı, vicdan azadlığı, təhsil, əmək və sosial təminat hüquqları demokratik cəmiyyətin formalaşması üçün mühüm hüquqi təminatlardır.
Dövlət hakimiyyətinin qanunvericilik, icra və məhkəmə hakimiyyətlərinə bölünməsi prinsipi də Konstitusiyanın əsas xüsusiyyətlərindəndir. Bu prinsip hakimiyyət qollarının fəaliyyət sərhədlərini müəyyən edir, onların qarşılıqlı fəaliyyətini və hüquqi məsuliyyətini təmin edir. Eyni zamanda, Konstitusiya nəzarəti institutunun yaradılması hüquqi dövlət quruculuğunda mühüm yenilik idi. 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinin fəaliyyətə başlaması ölkəmizdə konstitusion hüquqların müdafiəsi və qanunvericilik aktlarının Əsas Qanuna uyğunluğunun təmin olunması baxımından yeni mərhələnin əsasını qoydu.
Azərbaycanın hüquqi dövlət kimi inkişafında Konstitusiyanın müəyyən etdiyi prinsiplər sonrakı illərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı islahatların da əsasını təşkil etdi. Ölkəmizdə məhkəmə-hüquq sisteminin təkmilləşdirilməsi, dövlət idarəçiliyinin müasirləşdirilməsi, vətəndaşların müraciətlərinə baxılması mexanizmlərinin inkişafı, şəffaflığın artırılması və insan hüquqlarının müdafiəsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Bütün bunlar Konstitusiyanın yalnız nəzəri hüquqi sənəd deyil, dövlət və cəmiyyət həyatında real tətbiq olunan mühüm idarəçilik mexanizmi olduğunu təsdiqləyir.
Bu gün Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasətdə də Konstitusiyanın müəyyən etdiyi dövlətçilik prinsipləri, milli maraqların qorunması və hüquqi dövlət quruculuğu prioritet istiqamətlər kimi çıxış edir. İqtisadi inkişafın təmin edilməsi, sosial rifahın yüksəldilməsi, demokratik institutların möhkəmləndirilməsi və dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi bir-birini tamamlayan proseslərdir. Dövlət başçısının rəhbərliyi ilə aparılan ardıcıl islahatlar Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin güclənməsinə, iqtisadi potensialının artmasına və müstəqil siyasət yürütmək imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradıb.
Son illərdə ölkəmizin həyatında baş verən mühüm tarixi hadisələr Konstitusiyanın dövlət suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması ilə bağlı müəyyən etdiyi müddəaların əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpa olunması dövlətçilik tariximizin yeni səhifəsini açdı. Bu reallıqlar müstəqil dövlətimizin qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirməklə yanaşı, hüquqi sistemin də müasir tələblərə uyğun inkişafını zəruri edir.
Əsas Qanunumuzun zamanın tələblərinə uyğunlaşdırılması məqsədilə müxtəlif dövrlərdə referendumlar keçirilib, Konstitusiyaya əlavə və dəyişikliklər edilib. Bu proseslər cəmiyyətin inkişaf dinamikasını, dövlət idarəçiliyində yaranan yeni ehtiyacları və hüquqi münasibətlərin dəyişən xarakterini nəzərə almaq məqsədi daşıyıb. Konstitusiyanın təkmilləşdirilməsi onun əsas prinsiplərini qorumaqla yanaşı, müasir dövrün çağırışlarına uyğun hüquqi mexanizmlərin formalaşdırılmasına xidmət edir.
Konstitusiya hər bir vətəndaş üçün yalnız hüquqlarını müəyyən edən sənəd deyil, həm də dövlət və cəmiyyət qarşısında daşıdığı məsuliyyəti xatırladan ali hüquqi meyardır. Onun müddəalarına hörmətlə yanaşmaq, qanunlara əməl etmək, dövlətçilik ənənələrini qorumaq və ictimai məsuliyyət nümayiş etdirmək hər birimizin vəzifəsidir.

Zərnişan Əliyeva
YAP Babək rayon təşkilatının fəal üzvü