Müasir dövlətçilik modelinin hüquqi təməli - ŞƏRH

Azərbaycan Respublikasının müasir dövlətçilik və hüquq tarixində 12 Noyabr – Konstitusiya Günü xalqımızın suveren iradəsinin, azadlıq idealının və demokratik inkişaf yolunun rəsmi hüquqi təsbiti kimi müstəsna əhəmiyyətə malikdir. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra mürəkkəb ictimai-siyasi sınaqlardan, daxili xaos və xarici hərbi təcavüz təhlükəsindən keçən Azərbaycan xalqı yalnız müasir dövlətimizin memarı və qurucusu, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə öz həqiqi dövlətçilik yoluna qədəm qoydu. Məhz Ulu Öndərin rəhbərliyi və bilavasitə gərgin zəhməti ilə hazırlanmış, 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə qəbul edilmiş ilk milli Konstitusiyamız ölkəmizdə müasir, dünyəvi, demokratik və hüquqi dövlət quruculuğunun sarsılmaz təməlini qoydu. Konstitusiyamızın qəbul olunması Azərbaycan cəmiyyətinin gələcək inkişaf strategiyasını müəyyənləşdirməklə yanaşı, ölkəmizin beynəlxalq hüquq məkanına tam inteqrasiyasını və insan hüquqlarının ali dəyər kimi tanınmasını rəsmiləşdirdi. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında müasir dövrün hüquqi dövlət quruculuğu meyilləri dəqiqliklə nəzərə alınmış, hakimiyyət bölgüsü, qanunun aliliyi və vətəndaş cəmiyyəti prinsipləri ən yüksək hüquqi səviyyədə təsbit edilmişdir.
Konstitusiyamızın müasir hüquqi dövlət standartlarına cavab verməsinin ən bariz göstəricisi onun təməlində dayanan ali humanist prinsiplər və insan hüquq və azadlıqlarının üstün tutulmasıdır. Konstitusiyanın müddəalarına əsasən, insan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi dövlətin ali məqsədi kimi bəyan edilmişdir. Müasir hüquqi dövlət nəzəriyyəsinin əsas sütunlarından olan hakimiyyətin bölünməsi prinsipi – qanunverici, icra və məhkəmə hakimiyyətlərinin müstəqilliyi və onların qarşılıqlı nəzarət mexanizmləri Konstitusiyada mükəmməl şəkildə tənzimlənmişdir. Eyni zamanda, xalqın hakimiyyətin yeganə mənbəyi olması, siyasi plüralizm, söz və vicdan azadlığı, mülkiyyətin toxunulmazlığı və sosial ədalət kimi ümumbəşəri dəyərlər qanunumuzun ruhuna hopmuşdur. Bu müddəalar Azərbaycan Konstitusiyasını təkcə daxili hüquq sisteminin baş sənədi deyil, həm də qabaqcıl dünya konstitusiyaçılıq təcrübəsinin ən uğurlu nümunələrindən biri kimi səciyyələndirir.
Müasir dövrün dinamik inkişafı, qloballaşma prosesləri və cəmiyyətin yenilənən tələbləri Konstitusiyanın da zamanın çağırışlarına uyğun olaraq təkmilləşdirilməsini zəruri etmişdir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi kursunu qətiyyətlə və yaradıcılıqla davam etdirən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə 2002-ci, 2009-cu və 2016-cı illərdə keçirilmiş ümumxalq referendumları nəticəsində Konstitusiyaya mühüm əlavə və dəyişikliklər edilmişdir. Bu konstitusiya islahatları müasir hüquqi dövlət quruculuğunun ən son meyillərini özündə ehtiva edərək insan hüquq və azadlıqlarının müdafiə mexanizmlərini daha da gücləndirmiş, sosial dövlət konsepsiyasını dərinləşdirmiş və dövlət idarəetmə sisteminin çevikliyini və səmərəliliyini artırmışdır. Xüsusilə Birinci vitse-prezidentlik institutunun yaradılması, məhkəmə-hüquq sisteminin müasirləşdirilməsi, bələdiyyələrin səlahiyyətlərinin genişləndirilməsi və vətəndaşların dövlət idarəçiliyində iştirak imkanlarının artırılması kimi yeniliklər Azərbaycanın hüquqi dövlət modelini XXI əsrin tələblərinə tam uyğunlaşdırmışdır.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ölkəmizin ərazi bütövlüyünün, dövlət suverenliyinin və milli təhlükəsizliyinin ali hüquqi qarantı kimi çıxış edir. Konstitusiyanın müddəalarında Azərbaycan dövlətinin ərazisinin vahidliyi, toxunulmazlığı və bölünməzliyi birmənalı şəkildə təsbit olunmuşdur. Uzun illər boyunca Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqlarımızın işğal altında qalması Konstitusiya normalarının ölkənin bütün ərazisində tam tətbiqinə süni maneələr yaradırdı. Lakin Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsində və 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirlərində qazanılmış tarixi Qələbə nəticəsində ölkəmizin suverenliyi və ərazi bütövlüyü tam bərpa edildi, separatizmə birdəfəlik son qoyuldu. Bununla da Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının hüquqi qüvvəsi Qarabağ və Şərqi Zəngəzur daxil olmaqla bütün suveren ərazilərimizdə tam bərqərar oldu. Bu gün azad edilmiş torpaqlarımızda üçrəngli bayrağımızın dalğalanması ilə yanaşı, Konstitusiyamızın aliliyi də sarsılmaz şəkildə təmin edilmişdir.
Hüquqi dövlət quruculuğunun müasir meyilləri həm də dövlət xidmətlərinin şəffaflığı, rəqəmsal idarəetmə və vətəndaş məmnunluğunun təmin edilməsi ilə sıx bağlıdır. Konstitusiyanın təmin etdiyi hüquqi baza əsasında Azərbaycanda son illər ərzində dərin məhkəmə-hüquq islahatları aparılmış, korrupsiyaya qarşı barışmaz mübarizə strategiyası həyata keçirilmiş və dünyada Azərbaycan brendi kimi tanınan "ASAN xidmət" modeli formalaşdırılmışdır. Rəqəmsal texnologiyaların dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası, elektron məhkəmə sisteminin tətbiqi və ictimai nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi Konstitusiyada təsbit olunmuş qanunun aliliyi prinsipinin real həyatda təcəssümüdür. Bu islahatlar vətəndaşların öz konstitusion hüquqlarından maneəsiz, sürətli və şəffaf şəkildə istifadə etməsinə geniş imkanlar yaratmış, cəmiyyətdə hüquq mədəniyyətinin yüksəlməsinə mühüm töhfə vermişdir.
Eyni zamanda, Konstitusiyamızda təsbit olunmuş multikulturalizm, tolerantlıq və bərabərlik prinsipləri müasir dünyanın hüquqi və humanitar çağırışlarına verilən ən dolğun cavabdır. Konstitusiyamız dilindən, dinindən, irqindən, milli mənsubiyyətindən və sosial mənşəyindən asılı olmayaraq hər bir vətəndaşın hüquq və azadlıqlarının bərabərliyini təmin edir. Bu konstitusion zəmanət Azərbaycanda əsrlər boyu formalaşmış birgəyaşayış ənənələrini hüquqi müstəvidə möhkəmləndirmiş, ölkəmizi qlobal mədəniyyətlərarası dialoqun və humanitar diplomatiyanın aparıcı mərkəzinə çevirmişdir. Hüquqi dövlət quruculuğu sahəsində əldə etdiyimiz bu uğurlar Azərbaycanın beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyini möhkəmləndirir, xarici investisiyaların cəlbi və dayanıqlı iqtisadi inkişaf üçün etibarlı hüquqi mühit yaradır.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü müstəqil Azərbaycan Respublikasının hüquqi dövlət quruculuğu yolunda qazandığı tarixi nailiyyətlərin təntənəsi kimi qeyd olunur. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin şah əsəri olan və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq təkmilləşdirilən Konstitusiyamız dövlətimizin sarsılmaz hüquqi dayağı, xalqımızın firavan gələcəyinin və suverenliyimizin əbədi təminatçısıdır. Konstitusiyada müasir dövrün hüquqi dövlət quruculuğu meyillərinin yüksək səviyyədə nəzərə alınması sayəsində suveren Azərbaycan bu gün öz tarixinin ən qüdrətli dövrünü yaşayır və gələcəyə doğru inamla addımlayır.

Varis Rüstəmov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Sabirabad rayon təşkilatının sədri