Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması iki ölkə arasında mövcud münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldilməsi baxımından mühüm siyasi və diplomatik əhəmiyyət daşıyır. Sənəd Azərbaycan ilə Birləşmiş Krallıq arasında uzun illər ərzində formalaşmış dostluq və əməkdaşlıq ənənələrinə, qarşılıqlı etimada, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərinə əsaslanaraq gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir.
Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətləri uzunmüddətli inkişaf tarixinə malikdir. 1994-cü il 23 fevral tarixli Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə, eləcə də 1998-ci il 21 iyul tarixli Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli əlaqələrin hüquqi-siyasi əsaslarının formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Yeni Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə isə bu münasibətlərin müasir beynəlxalq çağırışlara uyğun şəkildə daha da genişləndirilməsi və dərinləşdirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır.
Bəyannamənin mühüm siyasi məqamlarından biri beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətin bir daha təsdiqlənməsidir. Bu yanaşma Azərbaycanın xarici siyasətinin fundamental prinsipləri ilə uzlaşır və beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin ərazi bütövlüyü və sərhədlərinin toxunulmazlığının əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
Sənəddə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların, eləcə də 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaların əhəmiyyəti xüsusi vurğulanır. Böyük Britaniyanın regionda davamlı sülhün və sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş səylərə dəstəyini bir daha təsdiqləməsi Azərbaycanın regional sülh gündəliyinin beynəlxalq müstəvidə dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu, Cənubi Qafqazda əməkdaşlıq, iqtisadi inteqrasiya və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi üçün yeni perspektivlərin formalaşmasına töhfə verə bilər.
Strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Tərəflər regional və beynəlxalq təhlükəsizlik çağırışlarına qarşı birgə fəaliyyət imkanlarının artırılmasını, müdafiə sahəsində təlim və təcrübə mübadiləsini, institusional potensialın gücləndirilməsini, eləcə də müdafiə sənayesi üzrə əməkdaşlıq perspektivlərinin araşdırılmasını nəzərdə tuturlar. Bununla yanaşı, hüquq-mühafizə orqanları arasında əlaqələrin inkişafı, sərhəd idarəçiliyi, hüquqi və məhkəmə sahələrində əməkdaşlıq da prioritet istiqamətlər kimi müəyyənləşdirilir. Bu müddəalar təhlükəsizlik məsələlərinə kompleks yanaşmanın və qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsinin vacibliyini göstərir.
İqtisadi əməkdaşlıq və investisiyaların təşviqi Bəyannamənin digər mühüm istiqamətidir. Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında ticarət dövriyyəsinin genişləndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, biznes dairələri arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi üçün yeni imkanların yaradılması nəzərdə tutulur. Xüsusilə bərpaolunan enerji, infrastruktur, xidmətlər, maliyyə və digər prioritet sahələrdə uzunmüddətli kommersiya tərəfdaşlıqlarının inkişafı hər iki ölkənin iqtisadi maraqlarına xidmət edir.
Bəyannamədə Orta Dəhlizin inkişafına xüsusi diqqət yetirilməsi də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, formalaşdırdığı nəqliyyat və logistika infrastrukturu ölkəmizi Şərq-Qərb istiqamətində beynəlxalq daşımaların əsas iştirakçılarından birinə çevirib. Böyük Britaniya ilə bu sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəqliyyat bağlantılarının gücləndirilməsinə, regional ticarətin inkişafına və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsinə əlavə töhfə verə bilər.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq da strateji tərəfdaşlığın mühüm komponentlərindəndir. Azərbaycanın ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, bərpaolunan enerji potensialının inkişafına yönəlmiş siyasəti ölkəmizin beynəlxalq enerji bazarındakı mövqeyini daha da gücləndirir. Təmiz enerji keçidi, yaşıl maliyyələşdirmə, aşağı karbonlu texnologiyalar və enerji təhlükəsizliyi istiqamətlərində birgə fəaliyyət həm iqtisadi, həm də ekoloji baxımdan əhəmiyyətli nəticələr vəd edir.
Tərəfdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri də təhsil, elm, innovasiya və texnoloji inkişaf sahələrini əhatə edir. Bəyannamədə ali təhsil, peşə təhsili, rəqəmsal və texniki bacarıqların inkişafı, elmi tədqiqatlar və universitetlərarası əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə, innovasiya ekosistemi və müasir texnologiyalar üzrə təcrübə mübadiləsi Azərbaycanın insan kapitalının inkişafına və rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyatın formalaşmasına müsbət təsir göstərə bilər.
Eyni zamanda, sənəddə insanlararası əlaqələrin, mədəni mübadilələrin və peşəkar şəbəkələrin inkişafına xüsusi önəm verilməsi diqqətəlayiqdir. Çünki davamlı və səmərəli tərəfdaşlıq yalnız hökumətlərarası münasibətlərlə məhdudlaşmır, həm də cəmiyyətlər, təhsil müəssisələri, elmi dairələr və biznes strukturları arasında birbaşa əlaqələrin möhkəmləndirilməsini tələb edir.
Ümumilikdə, Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə ikitərəfli münasibətlərin gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi yol xəritəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Sənəd müdafiə və təhlükəsizlikdən iqtisadiyyat və enerjiyə, nəqliyyat bağlantılarından təhsil və innovasiyaya qədər geniş sahələrdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsini nəzərdə tutur.
Bu tərəfdaşlığın perspektivləri Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi, regional sülh və təhlükəsizliyin təşviqi, eləcə də ölkəmizin qlobal iqtisadi və texnoloji proseslərdə iştirakının artırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Qarşılıqlı etimad, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq və ortaq maraqlar əsasında qurulan münasibətlərin gələcəkdə daha konkret layihələrlə zənginləşdirilməsi Azərbaycan-Böyük Britaniya əlaqələrinin strateji mahiyyətini daha da gücləndirəcəkdir.
Sevda Quluyeva
YAP Kəngərli rayon təşkilatının sədri