Xərçəngin müalicəsində inqilabi yenilik edildi

Yeni hazırlanmış dərman sayəsində mədəaltı vəzi xərçənginin müalicəsində inqilabi bir addım atılıb. İlkin nəticələrə görə, dərman inkişaf etmiş mərhələli xərçəng xəstələrinin sağ qalma müddətini ikiqat artırır. Bu tibb dünyasının ən böyük çətinliklərindən biri olan mədəaltı vəzi xərçənginə qarşı tarixi bir qələbə hesab edilir. Şişlərin nəzarətsiz böyüməsinə səbəb olan, lakin səthi son dərəcə hamar və sürüşkən olduğuna görə tibbi ədəbiyyatda "dərmanlar tərəfindən hədəf alınmaz" hesab edilən KRAS zülalı qırx ildən sonra ilk dəfə məğlub edilib. Laboratoriyalarda "dəliyi olmayan boulinq topu" ləqəbini alan bu ölümcül hüceyrə kütləsi artıq yeni nəsil müalicə sayəsində uğurla zərərsizləşdirilə bilər.

Biotexnologiya şirkəti Revolution Medicines, "daraxonrasib" adlı eksperimental həbinin ilk klinik nəticələrində görünməmiş bir uğur əldə etdiyini elan edib. Həb qəbul edən inkişaf etmiş mədəaltı vəzi xərçəngi xəstələri standart kimyaterapiya alanlardan iki dəfə çox, orta hesabla 13 ay sağ qaldılar. Əvvəllər alimlər xəstəlik yaradan zülalı zərərsizləşdirmək üçün onun üzərində dərmanın yapışa biləcəyi uyğun bir “boşluq” və ya “cib” axtarırdılar. Amma bəzi zülallarda belə yer olmur və onları hədəfə almaq çox çətin olur. Yeni üsul isə fərqlidir, “molekulyar yapışqan” adlı texnologiya istifadə olunur. Bu texnologiya təbiətdəki prosesləri təqlid edərək zülalları bir-birinə “yapışdırır” və zərərli zülalın təsirsiz hala gətirilməsinə kömək edir.

Bu əlamətdar nailiyyət də zülalda yapışmaq üçün cib axtarmaq əvəzinə, təbiəti təqlid edən "molekulyar yapışqan" texnologiyası sayəsində mümkün oldu. KRAS zülalı aktiv olduqda, bu ağıllı molekul, digər hüceyrə elementlərini bir-birinə bağlayaraq xərçəngin molekulyar keçidini əsaslı şəkildə dayandıran böyük bir baryer əmələ gətirərək yapışqan kimi hərəkət edir.

Mütəxəssislər əldə edilən nəticələrin hələ qəti bir həll yolu olmadığını, lakin tibb tarixində bir inqilabın ilk addımını təmsil etdiyini vurğuladılar. Xəstələrin hər həftə ağır kimyaterapiya seansları üçün xəstəxanaya getmə ehtiyacını aradan qaldıran və evdə həblərlə müalicə təklif edən bu yanaşmanın gələcəkdə eyni mutasiya ilə ağciyər və yoğun bağırsaq xərçənglərində inqilab edəcəyi gözlənilir.

Lalə Mehralı